Cải cách pháp luật thúc đẩy các quyền con người

Ngày 30/4/2025, Nghị quyết số 66-NQ/TW được Bộ Chính trị ban hành góp phần bảo đảm các quyền con người được thực thi một cách thực chất và hiệu quả. (Nguồn: Báo Đầu tư)

Các quyền cơ bản của con người, quyền công dân luôn được bảo đảm, đời sống vật chất và tinh thần của Nhân dân không ngừng được nâng cao. Những kết quả tích cực này được cộng đồng quốc tế ghi nhận thông qua việc Việt Nam liên tục cải thiện thứ hạng về chỉ số phát triển con người và chỉ số tiến bộ xã hội^[1], trong đó có việc không ngừng hoàn thiện hệ thống pháp luật bảo đảm ngày càng tốt hơn các quyền con người, quyền công dân.

Đổi mới tư duy xây dựng pháp luật

Trong quá trình hoàn thiện hệ thống pháp luật, cải cách hành chính và cải cách tư pháp cũng như tổ chức thực thi pháp luật, Đảng và Nhà nước ta đều đặt người dân ở vị trí trung tâm.

More from WVR
Bảo đảm, thúc đẩy quyền con người ở Việt Nam: Minh chứng từ thực tiễn

Đặc biệt, ngày 30/4/2025, Nghị quyết số 66-NQ/TW được Bộ Chính trị ban hành như “lời hiệu triệu cho một cuộc cải cách thể chế sâu sắc, nhằm xây dựng một hệ thống pháp luật hiện đại, thực chất, vì nhân dân phục vụ”, qua đó đổi mới tư duy lập pháp, nâng cao chất lượng xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật, tạo dựng khuôn khổ pháp lý ngày càng đầy đủ, minh bạch, lấy quyền và lợi ích hợp pháp của người dân làm trọng tâm, bảo đảm các quyền con người được thực thi một cách thực chất và hiệu quả.

Công cuộc cải cách pháp luật thời gian qua đã mang lại những dấu ấn nổi bật, góp phần thúc đẩy và bảo đảm quyền con người tại Việt Nam. Một trong những dấu ấn rõ nét nhất là sự đổi mới tư duy xây dựng pháp luật theo hướng “lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm”, coi bảo đảm quyền con người là thành tố cốt lõi của chất lượng chính sách và nâng cao mức độ bảo đảm quyền con người ngay từ khâu “thiết kế chính sách”.

Trong năm 2025, công tác lập pháp của nước ta ghi dấu ấn đậm nét về số lượng các luật, nghị quyết được thông qua tại 3 kì họp. Quốc hội đã thông qua 89 luật, 91 nghị quyết, chiếm hơn 40% tổng số luật, nghị quyết được Quốc hội thông qua trong cả nhiệm kì khóa XV (2021 - 2026); trong đó có nhiều luật, chính sách liên quan trực tiếp đến đời sống của người dân, thúc đẩy quyền dân sự, chính trị như quyền tiếp cận công lý, quyền bình đẳng (tăng khả năng, cơ hội tiếp cận nhà ở cho người thu nhập thấp; trợ giúp pháp lý miễn phí cho người dưới 18 tuổi và nạn nhân của vụ việc mua bán người…). Điển hình nhất phải kể đến là việc Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự với việc thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình^[2], được cộng đồng quốc tế đánh giá cao.

Quy trình xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật tiếp tục được đổi mới mạnh mẽ theo hướng chuyên nghiệp, khoa học, kịp thời, khả thi và hiệu quả, gắn chặt với yêu cầu cải cách tổ chức bộ máy Nhà nước và bảo đảm quyền con người. Việc sửa đổi toàn diện Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, đặc biệt là đổi mới căn bản quy trình xem xét, thông qua đa số dự án luật, nghị quyết tại một kỳ họp Quốc hội, cùng với việc xác lập rõ trách nhiệm giải trình đến cùng của cơ quan trình và trách nhiệm phản biện của cơ quan thẩm tra, đã góp phần nâng cao chất lượng lập pháp ngay từ khâu xây dựng chính sách.

Trong năm 2025, khối lượng văn bản được ban hành rất lớn, với nhiều nhiệm vụ phát sinh “chưa có tiền lệ” về tiến độ và độ phức tạp, nổi bật là “chùm” văn bản phục vụ sắp xếp tổ chức bộ máy, phân cấp, phân quyền theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và các nghị quyết của Chính phủ triển khai cơ chế đặc biệt xử lí khó khăn, vướng mắc do quy định pháp luật.

Chính phủ đã chỉ đạo hiệu quả việc rà soát, tháo gỡ kịp thời các “điểm nghẽn” pháp lý, tiếp nhận 2.088 phản ánh, kiến nghị của người dân, doanh nghiệp với 787 phản ánh, kiến nghị về khó khăn, vướng mắc do quy định pháp luật; trả lời, đăng tải trên Cổng thông tin điện tử của Bộ, cơ quan, Cổng Pháp luật quốc gia đối với 1.295/1.295 phản ánh (đạt 100%), kiến nghị được xác định không phải là khó khăn, vướng mắc; hoàn thành mục tiêu “Năm 2025, cơ bản hoàn thành việc tháo gỡ những “điểm nghẽn” do quy định pháp luật” đã nêu tại Nghị quyết số 66-NQ/TW.

Từ góc độ quyền con người, những nỗ lực này không chỉ thúc đẩy tăng trưởng, giảm chi phí tuân thủ, mà còn mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ công, tạo điều kiện thuận lợi hơn để người dân và doanh nghiệp thụ hưởng đầy đủ, thực chất các quyền và cơ hội phát triển.

Mở rộng quyền tiếp cận thông tin pháp luật

Bảo đảm quyền con người không chỉ thể hiện ở nội dung của các quy phạm pháp luật, mà còn ở quy trình xây dựng pháp luật minh bạch, dân chủ, tạo điều kiện để người dân tham gia thực chất vào quá trình hoạch định chính sách.

Thời gian qua, quy trình xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật đã được đổi mới theo hướng chuyên nghiệp, khoa học và cởi mở hơn, trong đó chú trọng mở rộng các cơ chế tham vấn, lấy ý kiến nhân dân, đối tượng chịu sự tác động trực tiếp của chính sách.

Đồng thời, công tác truyền thông chính sách và lấy ý kiến nhân dân đối với các dự thảo Văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) đã có nhiều đổi mới theo hướng cầu thị, thực chất hơn. Đặc biệt, việc xây dựng và vận hành Cổng Pháp luật quốc gia cùng Hệ thống tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị về VBQPPL là bước tiến quan trọng, góp phần hiện thực hóa quyền tiếp cận thông tin pháp luật, đồng thời tạo cơ chế để người dân, doanh nghiệp phản hồi, tham gia vào quá trình xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật.

Đây không chỉ là giải pháp kỹ thuật, mà còn thể hiện sự chuyển biến về nhận thức: Người dân không còn là đối tượng thụ động chấp hành pháp luật, mà là chủ thể tham gia vào công tác hoàn thiện thể chế.

Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia, việc ứng dụng công nghệ thông tin trong xây dựng và phổ biến pháp luật đã góp phần rút ngắn khoảng cách giữa pháp luật và cuộc sống, giữa Nhà nước với người dân. Điều này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc bảo đảm các quyền dân sự, chính trị, nhất là quyền được thông tin, quyền tham gia quản lí Nhà nước và xã hội.

Trong năm 2025, các tỉnh đã hoàn thành số hoá và cập nhật vào Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử trên 107 triệu dữ liệu và được kết nối, chia sẻ thông suốt với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, thực hiện liên thông một số thủ tục hành chính trên toàn quốc. (Nguồn: Báo Hà Nội mới)

Cải cách hành chính tư pháp

Trong lĩnh vực hành chính tư pháp, trọng tâm xuyên suốt là bảo đảm các quyền con người mang tính nền tảng và phổ quát, như quyền có quốc tịch, quyền được đăng kí hộ tịch, quyền tiếp cận các dịch vụ pháp lý cơ bản của Nhà nước. Việc tiếp tục hoàn thiện thể chế và tổ chức thực hiện pháp luật về hộ tịch, quốc tịch, chứng thực theo hướng đơn giản hóa thủ tục, phân cấp hợp lý, ứng dụng công nghệ thông tin đã góp phần quan trọng trong việc bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, đặc biệt là các nhóm yếu thế.

Đáng chú ý, việc đẩy mạnh chuyển đổi số trong hành chính tư pháp, kết nối, chia sẻ dữ liệu hộ tịch với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư đã tạo bước chuyển thực chất trong bảo đảm quyền tiếp cận dịch vụ công bình đẳng, thuận tiện, giảm chi phí tuân thủ cho người dân.

Trong năm 2025, các tỉnh đã hoàn thành số hoá và cập nhật vào Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử trên 107 triệu dữ liệu và được kết nối, chia sẻ thông suốt với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, thực hiện liên thông một số thủ tục hành chính trên toàn quốc (đăng ký khai sinh, thường trú, cấp thẻ bảo hiểm y tế). Những kết quả này không chỉ nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước, mà còn bảo đảm quyền tiếp cận dịch vụ công bình đẳng, thuận tiện, đặc biệt đối với các nhóm yếu thế, người dân ở vùng sâu, vùng xa.

Bên cạnh kết quả đạt được, công tác xây dựng, hoàn thiện các văn bản pháp luật về quyền con người trong thời gian qua vẫn còn một số bất cập như chất lượng một số dự thảo, dự án VBQPPL về quyền con người còn hạn chế, tính ổn định, thống nhất của hệ thống pháp luật chưa cao, tình trạng chậm ban hành văn bản quy định chi tiết còn chưa được khắc phục nên phần nào ảnh hưởng đến việc đảm bảo quyền của người dân trên thực tế.

Có thể khẳng định, công tác hoàn thiện hệ thống pháp luật năm 2025 đã có bước chuyển mạnh về tư duy và phương thức, với “hạt nhân” là tinh thần Nghị quyết 66-NQ/TW. Năm 2026, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc hiện thực hóa các nghị quyết của Đảng, trong đó, ngành tư pháp tập trung xây dựng “Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật trong kỷ nguyên mới” tiến tới mục tiêu hoàn thiện hệ thống pháp luật với cấu trúc hợp lý, đầy đủ, dân chủ, công bằng, đồng bộ, thống nhất, công khai, minh bạch, khả thi, ổn định; đồng thời, làm cơ sở để định hướng xây dựng các Định hướng lập pháp nhiệm kỳ và chương trình lập pháp hằng năm bảo đảm tính chủ động, linh hoạt và thích ứng với yêu cầu của thực tiễn trong kỷ nguyên mới. Để tiếp tục đưa quyền con người trở thành chuẩn mực chất lượng thể chế, cần kiên định bốn yêu cầu lớn:

Thứ nhất, tiếp tục đổi mới quy trình xây dựng pháp luật theo hướng thực hiện kỹ đánh giá tác động của chính sách, tạo thuận lợi cho sự tham gia rộng rãi của các chủ thể và dựa trên cách tiếp cận về quyền con người;

Thứ hai, ưu tiên đưa vào chương trình lập pháp các văn bản điều chỉnh trực tiếp các quyền con người, quyền công dân;

Thứ ba, tăng cường kiểm soát chất lượng văn bản quy phạm pháp luật, nhất là các văn bản điều chỉnh trực tiếp các quyền con người, quyền công dân;

Thư tư, gắn chặt xây dựng với thi hành pháp luật, lấy mức độ thụ hưởng quyền của người dân làm thước đo.

Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân: Cơ sở pháp lý quan trọng bảo vệ quyền riêng tư Việc ban hành Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025 là bước đi tất yếu nhằm cụ thể hóa Hiến pháp 2013 và các ...

Phát huy vai trò người có uy tín tại cơ sở: Cầu nối thúc đẩy quyền con người trong kỷ nguyên mới Người có uy tín là một thiết chế xã hội đặc thù, gắn bó sâu với cộng đồng và có khả năng dẫn dắt nhận ...

Chủ động định hình luật chơi trong kỷ nguyên số: Đặt quyền con người vào vị trí trung tâm Trí tuệ nhân tạo (Artificial Intelligence - AI) đang can dự ngày càng sâu vào mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, đặt ra ...

Thực thi quyền tham gia bầu cử của người dân Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân (HĐND) các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 diễn ra vào ...

Thúc đẩy quyền tham gia của người khuyết tật Ngày 18/4 hằng năm được chọn là Ngày Người khuyết tật Việt Nam. Ngày Người khuyết tật Việt Nam năm 2026 có chủ đề “Thúc ...