 |
| Đại hội XIV cụ thể hóa quyền con người bằng các mục tiêu rất rõ về an sinh xã hội, y tế, giảm nghèo và quyền được phát triển. (Nguồn: VOV) |
So với các kỳ đại hội trước, điểm mới của Đại hội XIV là việc đưa quyền con người thành thước đo của phát triển, của chất lượng cầm quyền và của hiệu quả tổ chức thực hiện.
Đại hội Đảng XIV: Những quan điểm mới về quyền con người
Trong tiến trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, quyền con người luôn được Đảng Cộng sản Việt Nam đặt trong mối quan hệ hữu cơ với độc lập dân tộc, chủ nghĩa xã hội, quyền làm chủ của nhân dân và mục tiêu phát triển con người toàn diện.
| More from WVR |
 Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Công nhân phải được sống trong những điều kiện ngày càng tốt hơn |
Điểm mới có ý nghĩa nền tảng trong Văn kiện Đại hội XIV là việc đặt vấn đề quyền con người trong mạch tư duy “Dân là gốc”, “nhân dân là chủ thể, là trung tâm của công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”.
Đồng thời, khẳng định mọi chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước phải thực sự xuất phát từ nhu cầu, nguyện vọng, quyền và lợi ích chính đáng, hợp pháp của nhân dân; lấy việc tôn trọng, bảo đảm, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, hạnh phúc và sự hài lòng của nhân dân làm thước đo và mục tiêu phấn đấu.
Cách đặt vấn đề như vậy cho thấy, quyền con người không còn chỉ là định hướng nguyên tắc, mà được gắn trực tiếp với mục tiêu phục vụ nhân dân, với hiệu quả phát triển và với tính chính đáng của hoạt động cầm quyền.
So với các Đại hội trước, Đại hội XIV vừa có sự kế thừa, vừa có bước phát triển. Cương lĩnh năm 2011 xác định, con người là trung tâm của chiến lược phát triển và là chủ thể phát triển; phải tôn trọng và bảo vệ quyền con người, gắn quyền con người với quyền và lợi ích của dân tộc, đất nước và quyền làm chủ của nhân dân.
Đại hội XIII phát triển thêm một bước khi nêu yêu cầu “tôn trọng, bảo đảm, bảo vệ quyền con người, quyền và nghĩa vụ của công dân theo Hiến pháp năm 2013”, nhấn mạnh nhân dân là trung tâm, là chủ thể của công cuộc đổi mới.
So với hai mốc đó, Đại hội XIV không thay đổi nền tảng nhận thức, nhưng mở rộng đáng kể về chiều sâu: Không chỉ nhấn mạnh bảo đảm và bảo vệ, mà còn đưa “sự hài lòng của nhân dân” thành một chuẩn mực kiểm nghiệm. Đây là bước dịch chuyển quan trọng từ tư duy thiên về khẳng định sang tư duy thiên về kiểm chứng.
Một điểm mới nổi bật khác của Đại hội XIV là quyền con người được gắn chặt hơn với xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa hiện đại. Báo cáo chính trị xác định rõ, yêu cầu xây dựng hệ thống pháp luật hoàn chỉnh, được thực hiện nghiêm minh, bảo đảm và bảo vệ công lý, quyền con người, quyền công dân. Điều này cho thấy quyền con người không còn là một nội dung riêng lẻ của chính sách pháp luật, mà là một thành tố cấu thành của mô hình Nhà nước pháp quyền trong giai đoạn phát triển mới.
Đại hội XIV cũng làm rõ hơn mối liên hệ giữa quyền con người với chất lượng quản trị và hiệu quả thực thi. Báo cáo chính trị nhấn mạnh, phải lấy sự hài lòng, tín nhiệm của người dân, doanh nghiệp và hiệu quả công việc làm tiêu chí đánh giá cán bộ. Đây là nét mới rất đáng chú ý.
Trước đây, vấn đề quyền con người thường được đặt trong logic bảo vệ và bảo đảm bằng thể chế. Nay, Đại hội Đảng XIV đưa quyền con người tiến gần hơn tới tiêu chuẩn đánh giá năng lực của bộ máy công quyền. Theo cách tiếp cận này, hiệu quả cầm quyền không thể chỉ đo bằng báo cáo hay chỉ tiêu hành chính, mà phải đo bằng mức độ thụ hưởng của người dân, bằng cảm nhận công bằng, bằng chất lượng phục vụ và bằng niềm tin xã hội.
Một bước phát triển đáng chú ý nữa là Đại hội XIV cụ thể hóa quyền con người bằng các mục tiêu rất rõ về an sinh xã hội, y tế, giảm nghèo và quyền được phát triển. Yêu cầu xây dựng hệ thống an sinh xã hội đa tầng, hiện đại, thích ứng linh hoạt, bao phủ toàn dân; bảo đảm mọi người dân được tiếp cận, thụ hưởng các dịch vụ xã hội cơ bản, thiết yếu có chất lượng; ưu tiên các nhóm yếu thế và khu vực phi chính thức.
Đại hội XIV còn xác định các mục tiêu như khám sức khỏe miễn phí ít nhất mỗi năm một lần cho người dân, phấn đấu đến năm 2030 cơ bản không còn hộ nghèo và cơ bản miễn viện phí toàn dân. So với các đại hội trước, đây là mức cụ thể hóa cao hơn hẳn, đồng thời cho thấy quyền con người không chỉ được nhận diện ở phương diện chính trị-dân sự, mà được mở rộng mạnh sang quyền kinh tế, xã hội và quyền phát triển với các đích chính sách có thể kiểm chứng trong thực tiễn.
Đại hội XIV còn mở rộng nội hàm quyền con người trong bối cảnh chuyển đổi số và các thách thức an ninh phi truyền thống khi đề cập đến an ninh con người, an ninh mạng-dữ liệu, an ninh lương thực, an ninh năng lượng, an ninh nguồn nước; đồng thời đặt ra yêu cầu phát triển xã hội số, công dân số và nâng cao năng lực tiếp cận số của người dân. Đây là điểm mới quan trọng nếu đối chiếu với các kỳ đại hội trước, bởi nó đưa quyền con người vào trung tâm của tư duy phát triển và an ninh trong bối cảnh mới.
Từ các phương diện nêu trên, có thể khẳng định: điểm mới, đột phá của Đại hội XIV không nằm ở chỗ thay đổi đường lối cơ bản của Đảng về quyền con người, mà ở chỗ phát triển nhận thức ấy theo hướng thực chất hơn, đo được hơn, gắn với quản trị hơn và hiện đại hơn.
Nếu Cương lĩnh năm 2011 là bước khẳng định nền tảng, Đại hội XIII là bước nâng cao nhận thức về bảo đảm, bảo vệ theo Hiến pháp năm 2013, thì Đại hội XIV là bước đẩy mạnh tư duy tổ chức thực hiện, lấy con người vừa làm trung tâm, vừa làm tiêu chuẩn đánh giá chất lượng phát triển.
 |
| Văn kiện Đại hội Đảng XIV đánh dấu một bước phát triển mới trong nhận thức của Đảng về quyền con người. (Nguồn: QPTĐ) |
Những vấn đề đặt ra trong thực thi
Từ quan điểm đúng đến thực hiện hiệu quả luôn là một khoảng cách cần được lấp đầy bằng thể chế, tổ chức và năng lực quản trị.
Thách thức đầu tiên là làm sao chuyển các yêu cầu rất tiến bộ của Đại hội XIV thành hệ thống pháp luật, chính sách và cơ chế vận hành đủ đồng bộ. Nghị quyết số 27-NQ/TW về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã chỉ ra khá rõ những hạn chế còn tồn tại: cơ chế bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân, quyền con người, quyền công dân có mặt chưa được phát huy đầy đủ; cải cách hành chính, cải cách tư pháp ở một số lĩnh vực chưa đáp ứng yêu cầu; vai trò giám sát của nhân dân và các tổ chức chính trị-xã hội có nơi, có lúc chưa mạnh. Những nhận định đó cho thấy trở ngại lớn nhất không phải là thiếu chủ trương, mà là thiếu đồng bộ trong thể chế hóa và thiếu hiệu quả trong khâu thực thi.
Thách thức thứ hai là đổi mới sâu sắc tư duy xây dựng pháp luật. Vào tháng 5/2025, trong bài viết “Đột phá thể chế, pháp luật để đất nước vươn mình”, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh, thể chế, pháp luật có chất lượng, phù hợp với yêu cầu phát triển của thực tiễn và nguyện vọng của nhân dân là yếu tố hàng đầu quyết định thành công; đồng thời yêu cầu hệ thống pháp luật phải công nhận, tôn trọng, bảo đảm, bảo vệ hiệu quả quyền con người, quyền công dân và dứt khoát từ bỏ tư duy “không quản được thì cấm”.
Đây là một chỉ dẫn rất quan trọng đối với việc triển khai quan điểm của Đại hội XIV. Khi pháp luật vẫn nặng về mệnh lệnh quản lý, chậm phản ứng với thực tiễn hoặc tạo gánh nặng thủ tục không cần thiết, thì quyền con người khó có thể được bảo đảm đầy đủ trong đời sống thực tế. Vì vậy, đổi mới tư duy lập pháp theo hướng lấy người dân, doanh nghiệp và lợi ích phát triển lâu dài làm trung tâm là một yêu cầu cấp thiết.
Thách thức thứ ba là phải chuyển mạnh từ mô hình quản lý hành chính sang mô hình quản trị phục vụ. Trong phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị toàn quốc quán triệt, triển khai Nghị quyết Đại hội XIV ngày 7/2, Tổng Bí thư Tô Lâm yêu cầu không đánh giá việc thực hiện nghị quyết bằng báo cáo hình thức hay chỉ tiêu bề nổi, mà phải đo bằng hiệu quả phát triển, bằng cải thiện đời sống nhân dân và bằng sự hài lòng thực chất của xã hội.
Tuy nhiên, để thực hiện được, cần thay đổi đồng bộ từ khâu đánh giá cán bộ, kiểm soát quyền lực, phân cấp-phân quyền đến văn hóa công vụ, trách nhiệm giải trình và cơ chế tiếp nhận phản hồi của người dân. Nếu bộ máy không thay đổi theo hướng minh bạch hơn, trách nhiệm hơn, lấy kết quả phục vụ làm chuẩn, thì các nội dung rất tiến bộ về quyền con người trong văn kiện sẽ khó đi vào cuộc sống.
Thách thức thứ tư là bảo đảm quyền con người trong môi trường số. Văn kiện Đại hội XIV đã đặt vấn đề an ninh mạng-dữ liệu và quyền của người dân trong xã hội số. Trên thực tế, quá trình hoàn thiện thể chế ở lĩnh vực này đang được đẩy mạnh. Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025 là bước thể chế hóa các quy định của Hiến pháp về quyền con người, quyền công dân và quyền riêng tư.
Tuy vậy, giữa pháp luật và thực thi vẫn còn khoảng cách: năng lực tuân thủ của cơ quan, doanh nghiệp chưa đồng đều; nhận thức của người dân về quyền dữ liệu cá nhân còn hạn chế; còn tồn tại thách thức trong việc cân bằng giữa khai thác dữ liệu cho phát triển và bảo vệ quyền riêng tư. Điều đó đòi hỏi cách tiếp cận liên ngành, nơi pháp luật, công nghệ, quản trị và giáo dục xã hội phải đi cùng nhau.
Thách thức thứ năm là làm sao bảo đảm các quyền kinh tế, xã hội và quyền phát triển được thụ hưởng công bằng giữa các vùng, miền và các nhóm xã hội. Đại hội XIV đặt ra nhiều mục tiêu rất cao về an sinh, chăm sóc sức khỏe, giảm nghèo và nâng cao chất lượng cuộc sống. Nếu không xử lý tốt chênh lệch vùng miền, khả năng tiếp cận y tế, giáo dục, an sinh của các nhóm dễ bị tổn thương, thì quyền con người có thể được ghi nhận đầy đủ trên văn bản nhưng chưa được thụ hưởng đồng đều trong thực tế. Vì vậy, yêu cầu không chỉ là ban hành thêm chính sách, mà là nâng chất lượng tổ chức thực hiện ở từng cấp, từng địa bàn.
Từ thực tiễn trên, có thể rút ra một số gợi mở cho giai đoạn tới.
Trước hết, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế theo tinh thần lấy con người làm trung tâm, nhưng đồng thời phải coi trọng chất lượng thi hành pháp luật.
Thứ hai, cần xây dựng hệ thống đánh giá chính sách dựa nhiều hơn vào mức độ hài lòng, mức độ tiếp cận dịch vụ và kết quả cải thiện đời sống thực tế của người dân.
Thứ ba, phải đẩy nhanh chuyển đổi số trong quản trị nhà nước nhưng không đánh đổi quyền riêng tư, an toàn dữ liệu và khả năng tiếp cận công bằng của người dân.
Thứ tư, cần kết hợp chặt chẽ hơn giữa bảo đảm quyền con người với phát triển kinh tế, an sinh xã hội, an ninh con người và ổn định chính trị-xã hội.
Văn kiện Đại hội Đảng XIV đánh dấu một bước phát triển mới trong nhận thức của Đảng về quyền con người. Sự phát triển đó không nằm ở việc thay đổi nền tảng đường lối, mà ở chỗ làm cho đường lối ấy trở nên cụ thể hơn, hiện đại hơn và gắn chặt hơn với hiệu quả tổ chức thực hiện.
Thành công của việc triển khai tinh thần đó sẽ phụ thuộc vào năng lực đổi mới thể chế, vào bản lĩnh cải cách bộ máy và, trên hết, vào khả năng làm cho người dân thực sự cảm nhận được quyền của mình được tôn trọng, được bảo đảm, được bảo vệ và được mở rộng trong đời sống hàng ngày.
Tài liệu tham khảo
1. Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng.
2. Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới.
3. Tổng Bí thư Tô Lâm, Phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng.
4. Tổng Bí thư Tô Lâm, “Đột phá thể chế, pháp luật để đất nước vươn mình”.
| Phát huy vai trò người có uy tín tại cơ sở: Cầu nối thúc đẩy quyền con người trong kỷ nguyên mới Người có uy tín là một thiết chế xã hội đặc thù, gắn bó sâu với cộng đồng và có khả năng dẫn dắt nhận ... |
| Bế mạc Khóa họp 61 Hội đồng Nhân quyền và sự tham gia tích cực, có trách nhiệm của Việt Nam trong năm đầu trên cương vị thành viên Hội đồng Nhân quyền Ngày 31/3, tại trụ sở Văn phòng Liên hợp quốc (LHQ) tại Geneva, Thụy Sỹ, đã diễn ra phiên họp cuối cùng, khép lại Khóa ... |
| Bảo đảm, thúc đẩy quyền con người ở Việt Nam: Minh chứng từ thực tiễn Ở Việt Nam, tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm và thúc đẩy quyền con người là mục tiêu phấn đấu xuyên suốt của công cuộc ... |
| Khủng hoảng truyền thông tôn giáo trong kỷ nguyên số: Những tác động đến quyền con người Trong những năm gần đây, sự dịch chuyển từ không gian sinh hoạt tôn giáo truyền thống sang môi trường số đã tạo ra những ... |
| Ngày Người khuyết tật Việt Nam 18/4: Thúc đẩy quyền tham gia - Kiến tạo đột phá phát triển Ngày 18/4 hàng năm được công nhận là Ngày Người khuyết tật Việt Nam, nhằm tôn vinh, bảo vệ và chăm sóc người khuyết tật, ... |
