Bài toán chuyển giao quyền lực tại Iran: Những ẩn số phía trước

Trung Anh
Ngày 1/3, trang Modern Diplomacy đăng tải bài phân tích nhận định rằng, việc Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei thiệt mạng trong các cuộc không kích của Mỹ và Israel đã đẩy chế độ nước này vào giai đoạn bất định sâu sắc, khi câu hỏi về người kế nhiệm và hướng đi chính trị sắp tới vẫn chưa có lời giải.
Theo dõi Baoquocte.vn trên
Bài toán chuyển giao quyền lực tại Iran: Những ẩn số phía trước
Sự qua đời của Lãnh tụ tối cao Ayatollah Ali Khamenei tạo nên một khoảng trống quyền lực lớn trong hệ thống chính trị Iran. (Nguồn: NPR)

Theo Modern Diplomacy, sự ra đi của Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei đặt nền tảng quyền lực của Cộng hòa Hồi giáo Iran trước thách thức lớn nhất trong nhiều thập kỷ.

Mô hình này được hình thành sau Cách mạng Hồi giáo năm 1979, dưới thời lãnh tụ Ruhollah Khomeini, dựa trên nguyên tắc “giám hộ của giáo luật” (vilayat-e faqih). Theo đó, một giáo sĩ cấp cao giữ cương vị lãnh đạo tối cao cho đến khi Imam thứ 12 trở lại.

Bài toán kế nhiệm

Trong bối cảnh nhiều biến động, người kế nhiệm không chỉ phải đáp ứng tiêu chuẩn về vị thế tôn giáo mà còn cần đủ uy tín và năng lực để củng cố thẩm quyền trước các thách thức trong và ngoài nước.

Hiến pháp Iran quy định lãnh tụ mới phải được lựa chọn trong vòng ba tháng kể từ khi vị trí khuyết. Trong giai đoạn chuyển tiếp, hội đồng lãnh đạo lâm thời, gồm Tổng thống Masoud Pezeshkian và một số giáo sĩ cấp cao, sẽ đảm nhiệm điều hành đất nước.

More from WVR
Iran công bố hơn 3.000 người tử vong trong các cuộc biểu tình, cảnh báo sẽ đáp trả toàn diện Mỹ nếu bị tấn công lần nữa Iran công bố hơn 3.000 người tử vong trong các cuộc biểu tình, cảnh báo sẽ đáp trả toàn diện Mỹ nếu bị tấn công lần nữa

Thẩm quyền bầu chọn thuộc về Hội đồng Chuyên gia, cơ quan quy tụ các giáo sĩ cấp cao. Tuy nhiên, theo phân tích, các cuộc không kích gần đây đã ảnh hưởng tới khả năng nhóm họp và vận hành của cơ quan này.

Dù ông Ali Khamenei không công khai chỉ định người kế nhiệm, những nhân vật có ảnh hưởng trong hệ thống chính trị, đặc biệt là cố vấn Ali Larijani, được cho là sẽ giữ vai trò đáng kể trong quá trình lựa chọn.

Trong số các ứng viên tiềm năng, Mojtaba Khamenei, con trai lãnh tụ tối cao quá cố, tiếp tục được nhắc tới, dù vị thế của ông chưa thực sự rõ ràng sau các diễn biến an ninh gần đây. Bên cạnh đó, Hassan Khomeini, cháu nội của cố lãnh tụ Ruhollah Khomeini, cũng là gương mặt đáng chú ý khi quan điểm cải cách của ông có thể mở ra khả năng giảm căng thẳng với phương Tây và phần nào xoa dịu áp lực trong xã hội Iran.

Ở chiều hướng khác, Alireza Arafi và Gholam-Hossein Mohseni-Ejei là hai nhân vật được đánh giá nghiêng về đường lối cứng rắn; cùng với hai giáo sĩ khác có ảnh hưởng chính trị là Ahmad Alamolhoda và Mohsen Araki cũng có thể được cân nhắc.

Cựu Tổng thống Hassan Rouhani có địa vị giáo sĩ, song khả năng nhận được sự đồng thuận rộng rãi từ phe bảo thủ vẫn chưa rõ ràng.

Theo Modern Diplomacy, Hội đồng chuyên gia thậm chí có thể lựa chọn một nhân vật ít tên tuổi hơn, nhưng việc thiết lập và củng cố tính chính danh trong bối cảnh hiện nay sẽ không dễ dàng.

Iran đứng trước bài toán 'khó nhằn' chọn ra người kế nhiệm ông Khamenei
Ông Mojtaba Khamenei được đánh giá là một trong những ứng cử viên tiềm năng cho vị trí Lãnh tụ tối cao của Iran trong thời điểm hiện tại. (Nguồn: Foreign Policy)

Vai trò của Vệ binh Cách mạng và giới hạn ảnh hưởng của công chúng

Tờ Modern Diplomacy đồng thời nhấn mạnh vai trò của Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran trong quá trình kế nhiệm.

Đây là lực lượng chỉ chịu sự chỉ đạo trực tiếp của lãnh tụ tối cao và từ lâu có ảnh hưởng sâu rộng đối với các quyết định chiến lược của nhà nước.

Tuy nhiên, những tổn thất gần đây, bao gồm việc một số chỉ huy cấp cao thiệt mạng, được cho là đã làm suy giảm phần nào sức nặng của lực lượng này trong cán cân quyền lực.

Lực lượng dân quân Basij, trực thuộc Vệ binh Cách mạng, cũng nắm giữ vai trò quan trọng trong duy trì kiểm soát nội bộ và có ảnh hưởng kinh tế đáng kể, yếu tố có thể tác động tới tính toán của các bên liên quan.

Theo đánh giá của Modern Diplomacy, dư địa tác động của công chúng đối với định hướng chính trị Iran vẫn tương đối hạn chế.

Dù người dân bầu Tổng thống và Quốc hội, quyền lực thực tế tập trung vào lãnh tụ tối cao. Niềm tin của cử tri vào tiến trình bầu cử được cho là đã suy giảm trong những năm qua.

Trong bối cảnh đó, dù Tổng thống Pezeshkian tham gia hội đồng lãnh đạo lâm thời, khả năng ông định hình cục diện chính trị sắp tới vẫn chưa thể xác định rõ.

Ngoài ra, mọi ứng viên tham gia Hội đồng chuyên gia đều phải vượt qua vòng thẩm tra của Hội đồng giám hộ, cơ chế được nhận định là thu hẹp không gian cho các quan điểm khác biệt trong hệ thống chính trị hiện nay.

Chảo lửa Trung Đông: Israel mở đợt tấn công lớn vào Tehran, xung đột lan rộng khi Hezbollah tham chiến

Ngày 2/3, quân đội Israel cho biết, họ đang tiến hành "các cuộc tấn công quy mô lớn" vào thủ đô Tehran của Iran, trong ...

Giá xăng tại Anh có thể lập kỷ lục sau căng thẳng tại Trung Đông

Các tài xế tại Anh được cảnh báo có thể phải đối mặt với mức giá xăng cao kỷ lục trong những ngày tới, sau ...

Tình hình Trung Đông: Vài giờ sau tuyên bố của Thủ tướng Starmer mở đường hỗ trợ Mỹ tấn công Iran, Anh hứng chịu thiệt hại đầu tiên

Căn cứ không quân Akrotiri của Anh tại khu đô thị Limassol, miền Nam Cyprus đã bị tấn công bằng máy bay không người lái.

Căng thẳng Iran-Mỹ: 10 quốc gia Trung Đông bị ảnh hưởng, Tổng thống Nga gửi lời chia buồn sâu sắc

Iran tuyên bố mở chiến dịch đáp trả quy mô lớn, nhằm vào các căn cứ của Mỹ và mục tiêu Israel tại Trung Đông, ...

Trung Đông: Nhật Bản kêu gọi giải pháp ngoại giao, Nga-Trung Quốc phản đối cuộc tấn công của Mỹ và Israel, Vùng Vịnh dọa đáp trả Iran

Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae, Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi, Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov và người đồng cấp Trung Quốc Vương Nghị ...

(theo Modern Diplomacy)

Đọc thêm

Giá vàng hôm nay 19/11/2026 rớt thảm, thủng đáy hơn một năm, cơ hội gom hàng hay nên thận trọng?

Giá vàng hôm nay 19/11/2026 rớt thảm, thủng đáy hơn một năm, cơ hội gom hàng hay nên thận trọng?

Giá vàng hôm nay 19/11/2026 trên thị trường thế giới ghi nhận chạm mức thấp nhất trong hơn một năm.
Việt Nam mở rộng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực pháp luật và hòa giải

Việt Nam mở rộng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực pháp luật và hòa giải

Việt Nam ký Công ước thành lập Tổ chức quốc tế về trung gian (IOMed), mở rộng cơ hội hợp tác trong lĩnh vực pháp lý và giải quyết tranh ...
Mỗi năm Việt Nam có khoảng 103.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến sử dụng thuốc lá

Mỗi năm Việt Nam có khoảng 103.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến sử dụng thuốc lá

Thông tin được đưa ra tại Hội thảo cung cấp thông tin về phòng, chống tác hại thuốc lá ngày 17/11 tại Hà Nội.
Vinh danh 30 tài năng trẻ trong cuộc đua làm chủ công nghệ chiến lược

Vinh danh 30 tài năng trẻ trong cuộc đua làm chủ công nghệ chiến lược

Các gương mặt được trao Giải thưởng Khoa học công nghệ Quả Cầu Vàng và Giải thưởng Nữ sinh Khoa học công nghệ Việt Nam năm 2026 hoạt động trong ...
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin

Bên lề Tuần lễ cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (APEC) năm 2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có cuộc ...
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dự và phát biểu tại
Phiên toàn thể AIPA-47

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dự và phát biểu tại Phiên toàn thể AIPA-47

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã dự và có bài phát biểu quan trọng tại Phiên toàn thể thứ nhất trong khuôn khổ Đại hội đồng liên Nghị ...
Iran tấn công căn cứ quân sự Mỹ tại Kuwait, dọa đáp trả mạnh nếu Washington tiếp tục không kích

Iran tấn công căn cứ quân sự Mỹ tại Kuwait, dọa đáp trả mạnh nếu Washington tiếp tục không kích

Các UAV chiến đấu của Iran đã tấn công vào các hệ thống phòng không, bệ phóng UAV và tên lửa của Mỹ tại căn cứ không quân Ali Al-Salem ở Kuwait.
Tổng thống Nga hội đàm với Chủ tịch Trung Quốc: Khẳng định quan hệ 'vững chắc như núi' và mục tiêu chung về hòa bình, thịnh vượng khu vực

Tổng thống Nga hội đàm với Chủ tịch Trung Quốc: Khẳng định quan hệ 'vững chắc như núi' và mục tiêu chung về hòa bình, thịnh vượng khu vực

Ngày 18/11, Tổng thống Nga Vladimir Putin có cuộc hội đàm với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình bên lề Hội nghị các nhà lãnh đạo kinh tế APEC.
Tổng thống Hàn Quốc gắn tiến triển trong quan hệ với Trung Quốc với hòa bình, ổn định trên bán đảo Triều Tiên

Tổng thống Hàn Quốc gắn tiến triển trong quan hệ với Trung Quốc với hòa bình, ổn định trên bán đảo Triều Tiên

Tổng thống Hàn Quốc cho rằng, việc đảm bảo hòa bình và ổn định trên bán đảo Triều Tiên phục vụ lợi ích chung của nước này và Trung Quốc.
Tổng thống Trump tuyên bố, liên minh giữa Mỹ và một quốc gia Đông Nam Á đang mạnh mẽ hơn bao giờ hết

Tổng thống Trump tuyên bố, liên minh giữa Mỹ và một quốc gia Đông Nam Á đang mạnh mẽ hơn bao giờ hết

Mỹ-Philippines đang mở rộng hợp tác quốc phòng, đồng thời khẳng định quan hệ đồng minh giữa hai nước hiện ở mức tốt đẹp nhất từ trước đến nay.
Anh trừng phạt 8 công ty Israel, chính phủ của Thủ tướng Netanyahu tuyên bố đáp trả

Anh trừng phạt 8 công ty Israel, chính phủ của Thủ tướng Netanyahu tuyên bố đáp trả

Anh thông báo áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với 8 công ty xây dựng của Israel có liên quan hoạt động mở rộng các khu định cư ở Bờ Tây.
Mỹ chỉ trích, Đức bảo vệ việc Ukraine tấn công vào Nga; Kiev chuẩn bị nhận hỗ trợ lớn

Mỹ chỉ trích, Đức bảo vệ việc Ukraine tấn công vào Nga; Kiev chuẩn bị nhận hỗ trợ lớn

Các quan chức quốc phòng của Đức và Mỹ đã có những phát biểu phản bác quan điểm của nhau về các cuộc tấn công tầm xa của Ukraine vào lãnh thổ Nga.
Chính sách đối ngoại của Tổng thống Trump đối mặt ‘tay phanh’ mới

Chính sách đối ngoại của Tổng thống Trump đối mặt ‘tay phanh’ mới

Chiến thắng của đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026 đã tạo ra sự thay đổi đáng chú ý trong cán cân quyền lực tại Mỹ.
Hội nghị Ngoại trưởng G7: Phép thử hợp tác

Hội nghị Ngoại trưởng G7: Phép thử hợp tác

Nhóm 7 nước công nghiệp phát triển (G7) đang đối mặt với thách thức về đoàn kết.
Bước ngoặt chính trị tại Israel

Bước ngoặt chính trị tại Israel

Việc Tổng thống Israel Isaac Herzog giao lãnh đạo đảng Yashar nhiệm vụ thành lập chính phủ mới đánh dấu bước ngoặt chính trị.
Bầu cử New Zealand: Bài toán khó giải

Bầu cử New Zealand: Bài toán khó giải

Đằng sau diễn biến bầu cử sít sao tại New Zealand là những chuyển động sâu hơn trong cục diện chính trị.
Nga - Iran: Phương cách phá thế cô lập

Nga - Iran: Phương cách phá thế cô lập

Trong bối cảnh phải đối phó với các lệnh cấm vận và sức ép từ bên ngoài, Nga và Iran ngày càng xích lại gần nhau.
Cục diện mới trong chính trường Mỹ

Cục diện mới trong chính trường Mỹ

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11 tại Mỹ đã tạo ra sự thay đổi quan trọng trong tương quan quyền lực chính trị ở Washington.
Bài toán nhân tài (Kỳ 2): Thu hút, trọng dụng và giữ chân

Bài toán nhân tài (Kỳ 2): Thu hút, trọng dụng và giữ chân

Cạnh tranh nhân tài không chỉ giới hạn ở tài chính, mà mở rộng sang điều kiện làm việc, quyền tự chủ chuyên môn và cơ hội phát triển.
Bài toán nhân tài (Kỳ 1): Đổi mới đào tạo gắn với nhu cầu

Bài toán nhân tài (Kỳ 1): Đổi mới đào tạo gắn với nhu cầu

Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt, nhân tài là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và tự chủ công nghệ của mỗi quốc gia.
Từ Madrid đến Gaza: Những khuôn khổ cho hòa bình Trung Đông

Từ Madrid đến Gaza: Những khuôn khổ cho hòa bình Trung Đông

Các khuôn khổ hòa bình tại Trung Đông cụ thể hơn về cơ chế thực thi, song vẫn vướng những bất đồng cản trở việc triển khai.
Công nghệ lưỡng dụng: Khi ranh giới mờ dần

Công nghệ lưỡng dụng: Khi ranh giới mờ dần

Công nghệ lưỡng dụng là công nghệ có thể phục vụ cả mục đích dân sự lẫn quân sự. Sự chuyển giao giữa hai lĩnh vực có thể diễn ra theo cả hai chiều.
Từ cứu trợ sau thảm họa đến chủ động phòng ngừa

Từ cứu trợ sau thảm họa đến chủ động phòng ngừa

Nhiều quốc gia đang đưa ra nhiều giải pháp chủ động phòng ngừa ngay khi xuất hiện những dấu hiệu rủi ro.
Cuộc đua chiếm lĩnh quỹ đạo Trái đất

Cuộc đua chiếm lĩnh quỹ đạo Trái đất

Cuộc đua đưa vệ tinh lên quỹ đạo Trái đất không còn là chuyện đưa ai lên quỹ đạo, mà còn là ai có thể ở lại, khai thác và định hình luật chơi.
Phiên bản di động