 |
| Cuộc tổng tuyển cử ngày 7/11 tại New Zealand khép lại với một kết quả sít sao. (Nguồn: The Globe and Mail) |
Cuộc tổng tuyển cử ngày 7/11 tại New Zealand khép lại với một kết quả sít sao, chưa đủ để xác định chắc chắn bên chiến thắng. Đáng chú ý, hai chính đảng lớn nhất, đảng Quốc gia và Công đảng gần như ngang bằng về tỷ lệ phiếu phổ thông, nhưng đều không đạt được vị thế áp đảo. Cục diện này không chỉ khiến tiến trình thành lập chính phủ trở nên khó đoán định mà còn phản ánh sự phân mảnh ngày càng rõ trong cục diện chính trị New Zealand.
Cục diện phân mảnh
Theo kết quả sơ bộ do Ủy ban Bầu cử New Zealand công bố ngày 7/11, đảng Quốc gia của Thủ tướng đương nhiệm Christopher Luxon giành 29,21% phiếu bầu, tương ứng 42 ghế, trong khi Công đảng nhận được 29,36%, tương ứng 36 ghế. Như vậy, Công đảng nhiều hơn đảng Quốc gia 3.650 phiếu phổ thông, nhưng lại ít hơn 6 ghế trong Quốc hội. Đảng Xanh giành 13,30% số phiếu và 16 ghế; ACT đạt 10,92% và 13 ghế; NZ First có 9,78% và 12 ghế; Opportunity giành 5,96% và 7 ghế. Trong khi đó, Te Pāti Māori chỉ nhận 0,57% phiếu bầu toàn quốc nhưng giành được năm ghế tại các khu vực bầu cử dành cho người Māori.
| More from WVR |
 Chuyện của Đại sứ ‘nói giọng Kiwi’ và điều đặc biệt về quan hệ Việt Nam - New Zealand |
Tương quan này cho thấy liên minh cầm quyền gồm đảng Quốc gia, ACT và NZ First hiện có 67 ghế trong tổng số 131 ghế Quốc hội - chỉ cao hơn một ghế so với ngưỡng đa số tối thiểu 66 ghế.
Ở phía đối lập, Công đảng, đảng Xanh và Te Pāti Māori cộng lại có 57 ghế. Ngay cả khi tính thêm 7 ghế của Opportunity, tổng số cũng mới đạt 64, vẫn chưa đủ để hình thành đa số nếu tương quan hiện tại không thay đổi. Vì vậy, kết quả kiểm phiếu đặc biệt có thể trở thành yếu tố quyết định cục diện chính trị tiếp theo.
Thủ tướng Luxon tuyên bố liên minh của ông được cử tri trao quyền thành lập chính phủ tiếp theo, song cũng thừa nhận kết quả còn quá sít sao để xác định chắc chắn bên chiến thắng. Trong thời gian chờ công bố kết quả chính thức, ông tiếp tục điều hành chính phủ. Gần 400.000 phiếu đặc biệt, bao gồm phiếu từ cử tri ở nước ngoài, vẫn cần được kiểm đếm; kết quả chính thức dự kiến được công bố ngày 27/11.
Trong bối cảnh này, đảng Opportunity nổi lên như một nhân tố có khả năng nắm giữ vai trò then chốt. Dù ban đầu ông Luxon cho rằng chưa chắc phải dựa vào đảng này để thành lập chính phủ, ông vẫn để ngỏ khả năng hợp tác với lãnh đạo đảng này, bà Qiulae Wong trong những vấn đề hai bên có chung quan điểm.
Điều đáng chú ý là sự phân mảnh không đơn thuần bắt nguồn từ một cuộc cạnh tranh sít sao giữa hai đảng lớn. Theo chuyên gia Lara Greaves, Phó Giáo sư Chính trị tại Đại học Victoria Wellington, kết quả bầu cử khiến giới quan sát và các nhà nghiên cứu đều lúng túng bởi chưa có bên nào thực sự chiến thắng ở thời điểm này.
Khi tỷ lệ ủng hộ dành cho hai đảng lớn đều chỉ quanh mức 29%, không bên nào có thể dễ dàng khẳng định mình nhận được sự hậu thuẫn áp đảo của cử tri. Việc phải dựa vào các đối tác liên minh nhỏ hơn cũng đồng nghĩa với quá trình thương lượng chính sách sẽ phức tạp hơn và khó khăn hơn.
 |
| Thủ tướng New Zealand kiêm lãnh đạo đảng Quốc gia Christopher Luxon vận động tranh cử tại khu vực bầu cử Botany của ông ở thành phố Auckland, New Zealand, ngày 26/10. (Nguồn: Getty Images) |
Phép thử đối với tính đại diện
Bên cạnh bài toán thành lập chính phủ, cuộc bầu cử còn làm nổi bật những tranh luận về tính đại diện của hệ thống bầu cử đại diện tỷ lệ hỗn hợp (MMP) mà New Zealand áp dụng từ năm 1996. Theo cơ chế này, cử tri có hai lá phiếu: Một dành cho ứng viên tại khu vực bầu cử và một dành cho chính đảng. Số ghế mỗi đảng được phân bổ trong Quốc hội về cơ bản tương ứng với tỷ lệ phiếu bầu mà đảng đó nhận được trên toàn quốc. Trong đó, số ghế mà các ứng cử viên của đảng giành được tại các khu vực bầu cử được tính vào tổng số ghế mà đảng được phân bổ.
Tuy nhiên, kết quả năm nay tạo ra tình huống đặc biệt khi một số đảng giành được nhiều ghế khu vực bầu cử hơn số ghế được phân theo tỷ lệ tại Quốc hội. Điều này khiến Quốc hội dự kiến có 131 ghế, cao hơn quy mô thông thường 120 ghế. Hiện tượng này được gọi là “overhang” - số ghế phát sinh vượt quá quy mô Quốc hội dự kiến nhằm bảo đảm các nghị sĩ đã thắng cử tại khu vực vẫn được giữ ghế.
Giáo sư Jack Vowles, chuyên gia Khoa học Chính trị tại Đại học Victoria Wellington, cho rằng kết quả sơ bộ cho thấy Quốc hội New Zealand có thể tăng thêm 11 ghế do hiện tượng “overhang”, qua đó đặt ra câu hỏi về mức độ phản ánh tương xứng giữa phiếu bầu của cử tri và thành phần Nghị viện. Ông phân tích, việc tính toán phân bổ ghế vẫn dựa trên nền tảng Quốc hội 120 ghế, trong khi số ghế thực tế tăng lên 131, khiến tỷ trọng đại diện của một số đảng bị thu hẹp. Theo ông, những đề xuất cải cách cần được cân nhắc thận trọng để không làm suy yếu các ưu điểm cốt lõi của hệ thống MMP, đặc biệt là khả năng kết hợp giữa đại diện theo đảng và đại diện theo khu vực.
Vấn đề đặt ra vì thế không chỉ là điều chỉnh một công thức phân bổ ghế, mà còn là bảo vệ niềm tin của cử tri vào tính công bằng và khả năng đại diện của hệ thống chính trị. MMP vốn được thiết kế nhằm hạn chế tình trạng một đảng giành quyền lực quá lớn dù không nhận được sự ủng hộ tương ứng từ cử tri, đồng thời khuyến khích các lực lượng chính trị hợp tác để hình thành chính phủ. Nhưng khi kết quả bầu cử tạo ra một Quốc hội có quy mô vượt chuẩn và tương quan ghế không hoàn toàn phản ánh tỷ lệ phiếu phổ thông, chính cơ chế bảo đảm tính đại diện ấy lại đứng trước những dấu hỏi.
Như vậy, bài toán của New Zealand không dừng ở việc chính phủ mới sẽ được thành lập như thế nào, mà còn là làm thế nào để một chính phủ được hình thành từ những lựa chọn phân tán có thể tạo dựng niềm tin và duy trì năng lực điều hành trong một nhiệm kỳ đầy thách thức.
| Quyền SOM New Zealand: Diễn đàn Tương lai ASEAN - kiến tạo di sản hòa bình cho thế hệ tương lai Quyền SOM ASEAN của New Zealand Alana Hudson cho rằng, sức mạnh của tương lai ASEAN cũng như tương lai chung sẽ phụ thuộc vào ... |
| New Zealand kỳ vọng xuất khẩu nông nghiệp đạt mức kỷ lục Xuất khẩu thực phẩm và sợi tự nhiên của New Zealand được dự báo sẽ đạt mức kỷ lục 64,3 tỷ Dollar New Zealand (khoảng ... |
| Bộ Ngoại giao hỗ trợ doanh nghiệp thúc đẩy hợp tác với Australia và New Zealand Chiều 29/6, tại Trụ sở Bộ Ngoại giao, đồng chí Nguyễn Mạnh Cường, Uỷ viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Đảng uỷ, ... |
| Trung Quốc thử tên lửa trên Thái Bình Dương, các quốc gia trong khu vực nói gì? Trung Quốc ngày 6/7 xác nhận đã tiến hành vụ phóng thử tên lửa từ một tàu ngầm hạt nhân của Hải quân Quân giải ... |
| Để đối tác chiến lược toàn diện trở thành nguồn lực phát triển Chuyến thăm Australia và New Zealand của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chính là một bước đi theo tinh thần mở rộng ... |
