Cách văn hóa Hàn Quốc, Nhật Bản chinh phục phương Tây

Từ K-pop, phim truyền hình, manga đến thời trang, ẩm thực và nghệ thuật, văn hóa Hàn Quốc và Nhật Bản đang ngày càng tạo ảnh hưởng mạnh mẽ tại phương Tây, góp phần làm thay đổi dòng chảy văn hóa toàn cầu.

Xây dựng một sân chơi riêng cho Áo dài Việt Nam từ Fashion Week Hà Nội mở rộng không gian giao lưu văn hóa quốc tế Kiến tạo không gian văn hóa Việt ở nước ngoài

Năm 2013, khi Jaehun Jeong từ Hàn Quốc chuyển tới Los Angeles (Mỹ) làm việc cho Disney, văn hóa đại chúng Mỹ vẫn gần như thống trị thị trường toàn cầu. Khi ấy, không nhiều người ở Los Angeles biết về Hàn Quốc và ông thường được chào bằng tiếng Nhật hoặc tiếng Trung.

Hơn một thập niên sau, mọi chuyện đã thay đổi. Người dân tại thành phố này giờ đây chủ động chào ông bằng tiếng Hàn. Theo Jaehun Jeong, văn hóa Hàn Quốc đã hiện diện ở khắp nơi và tốc độ lan tỏa diễn ra đặc biệt nhanh trong khoảng một thập niên qua.

Sự thay đổi ấy không chỉ thể hiện trên đường phố Los Angeles, nơi các cửa hàng mỹ phẩm Hàn Quốc, nhà hàng và khu mua sắm châu Á thu hút đông đảo khách hàng, mà còn được phản ánh rõ nét trong âm nhạc, điện ảnh, truyền hình và nghệ thuật.

Cách văn hóa Hàn Quốc, Nhật Bản chinh phục phương Tây

Nhóm nhạc Huntrix trong phim "KPop Demon Hunters". (Nguồn: Sony Pictures Animation)

K-pop cùng những sản phẩm toàn cầu

BTS hiện là một trong những nhóm nhạc nổi tiếng nhất thế giới. Sự kết hợp giữa pop, hip-hop, R&B và nhạc điện tử, cùng những ca khúc đề cập tới sức khỏe tinh thần và áp lực xã hội, đã giúp nhóm bán hơn 40 triệu album và có ba album đứng đầu bảng xếp hạng Billboard trong vòng 12 tháng - thành tích trước đó chỉ The Beatles đạt được.

Không chỉ BTS, các nhóm nhạc như Stray Kids, Blackpink hay Aespa cũng đạt những dấu mốc đáng chú ý trên thị trường quốc tế. K-pop không còn là dòng nhạc dành cho một nhóm khán giả nhỏ ở châu Á, mà đã trở thành một bộ phận quan trọng của thị trường âm nhạc toàn cầu.

Thậm chí, sức ảnh hưởng ấy đặt ra câu hỏi về cách các thiết chế văn hóa phương Tây phân loại âm nhạc. BTS từng bày tỏ ý định tẩy chay Grammy vì cho rằng việc đưa K-pop vào một hạng mục riêng về “nhạc pop châu Á” có thể vô tình tạo ra sự phân chia theo khu vực và ngôn ngữ. Nhóm mong muốn âm nhạc được đánh giá dựa trên giá trị của chính nó thay vì nguồn gốc địa lý.

Sự phổ biến của K-pop cũng tạo ra một ngành đào tạo mới. Tại Seoul, hàng nghìn người trẻ tìm cách học cách sáng tác, biểu diễn, chuẩn bị cho các buổi thử giọng và xây dựng kế hoạch kinh doanh cho nhóm nhạc. Tại Los Angeles, một chương trình đào tạo về tiếp thị K-pop, thể loại âm nhạc và phong cách vũ đạo cũng được triển khai.

Làn sóng Hàn Quốc không dừng lại ở âm nhạc. Sau thành công của Squid Game, từng trở thành series được xem nhiều nhất của Netflix, bộ phim KPop Demon Hunters tiếp tục lập kỷ lục về lượng khán giả của một phim gốc Netflix. Uớc tính các lĩnh vực âm nhạc, truyền hình, điện ảnh, trò chơi điện tử và những sản phẩm văn hóa khác đã tạo ra hơn 15 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu của Hàn Quốc trong năm 2025.

Cố nghệ sĩ Yayoi Kusama. (Nguồn: hirshhorn.si.edu)

Nhật Bản mở rộng sức ảnh hưởng từ manga đến thời trang

Trong khi Hàn Quốc nổi bật với K-pop và phim truyền hình, Nhật Bản đang khẳng định sức ảnh hưởng bằng một hệ sinh thái văn hóa đa dạng, từ manga, anime, văn học đến nghệ thuật thị giác, sân khấu và thời trang.

Trong khi nghệ sĩ Yayoi Kusama thu hút sự chú ý trên mạng xã hội quốc tế với phong cách nghệ thuật “chấm bi” độc đáo, văn học Nhật Bản cũng có vị trí nổi bật trên thị trường dịch thuật. Trong số 40 tác phẩm văn học hư cấu được dịch và bán chạy nhất năm 2024, các tác phẩm Nhật Bản chiếm 43%.

Tại London, Death Note: The Musical, chuyển thể từ manga nổi tiếng của Nhật Bản, vừa ra mắt tại Barbican. Câu chuyện xoay quanh nam sinh Light Yagami, người phát hiện một cuốn sổ siêu nhiên có khả năng khiến bất kỳ người nào có tên được viết vào đó phải chết.

Nhà sản xuất Howard Panter cho biết chương trình bán được lượng vé trị giá 1 triệu bảng chỉ trong 18 giờ đầu mở bán. Hơn 70% người mua chưa từng tới Barbican và khoảng 25% khán giả đến từ nước ngoài, trong đó có những người từ Trung Quốc và Singapore.

Cùng thời điểm, London tổ chức Hyper Japan, một trong những lễ hội văn hóa Nhật Bản lớn nhất tại Anh. Triển lãm về Samurai tại Bảo tàng Anh cũng bán hết vé, trong khi mùa Thu năm nay, bảo tàng dự kiến giới thiệu một triển lãm quy mô lớn về văn hóa vật chất và thị giác Hàn Quốc.

Du khách tham gia Hyper Japan, một trong những lễ hội văn hóa Nhật Bản lớn nhất tại Anh. (Nguồn: BTC)

Sức ảnh hưởng của hai quốc gia Đông Bắc Á còn lan sang thời trang. Nhà thiết kế Clare Waight Keller, từng giữ vị trí Giám đốc sáng tạo của Givenchy, hiện là Giám đốc sáng tạo toàn cầu của Uniqlo. Bà thường tìm cảm hứng từ Seoul và nhận xét văn hóa giới trẻ Hàn Quốc có sức ảnh hưởng mạnh mẽ.

Công nghệ và chính sách đứng sau “làn sóng châu Á”

Theo phân tích của tác giả John Arlidge trên The Times, công nghệ là một trong những yếu tố quan trọng nhất giúp văn hóa Hàn Quốc và Nhật Bản vượt qua ranh giới địa lý.

Trong thời kỳ truyền thông truyền thống, các hãng giải trí thường ưu tiên những nghệ sĩ hoặc diễn viên đã có tên tuổi tại Mỹ và Anh để giảm rủi ro. Internet, YouTube, Spotify, Amazon và các nền tảng phát trực tuyến đã thay đổi hoàn toàn cơ chế đó.

Nghệ sĩ mới có thể tự phát hành âm nhạc, quảng bá sản phẩm và tiếp cận khán giả toàn cầu mà không nhất thiết phải đi qua những “người gác cổng” truyền thống. Thuật toán của các nền tảng có thể đưa một sản phẩm từ Seoul hoặc Tokyo đến người nghe ở London, Los Angeles hay Paris.

Gangnam Style của Psy năm 2012 là một ví dụ tiêu biểu. YouTube đã giúp ca khúc trở thành hiện tượng toàn cầu và mở đường cho K-pop tại phương Tây.

Các nghệ sĩ Hàn Quốc luôn giành vị trí cao trong các bảng xếp hạng của các nền tảng nghe nhạc trực tuyến. (Nguồn: Billboard)

Các nền tảng streaming cũng đang thay đổi cách sản xuất truyền hình. Sáu năm trước, khoảng ba phần tư chương trình do các nền tảng streaming toàn cầu đặt hàng đến từ Bắc Mỹ. Đến quý I/2026, tỷ lệ này giảm xuống còn khoảng một phần ba, theo Ampere Analysis.

Tuy nhiên, công nghệ không phải yếu tố duy nhất. Chính sách nhà nước cũng đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của công nghiệp văn hóa Hàn Quốc.

Sau cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997, Hàn Quốc nhận thấy sự phụ thuộc lớn vào các ngành công nghiệp nặng như đóng tàu và sản xuất ô tô. Chính phủ bắt đầu xem công nghiệp sáng tạo là một hướng đa dạng hóa nền kinh tế. Điện ảnh, truyền thông, nghệ thuật, ẩm thực và nhiều lĩnh vực sáng tạo được đầu tư và hỗ trợ.

Một ví dụ là việc quảng bá ẩm thực truyền thống, hỗ trợ nhà hàng, đào tạo đầu bếp và tiếp thị món ăn Hàn Quốc ra thế giới. Kim chi ngày càng phổ biến trên thị trường quốc tế, tương tự cách sushi và ramen từng lan rộng trước đó. Thành công kinh tế sau đó tạo thêm sự tự tin cho Hàn Quốc trên trường quốc tế, đồng thời củng cố niềm tin rằng đất nước này có thể kể những câu chuyện hấp dẫn với thế giới.

Dẫu vậy, sức mạnh kinh tế tự thân không bảo đảm tạo ra sức ảnh hưởng văn hóa. Một xã hội cần cởi mở với giao lưu văn hóa, để nghệ sĩ có thể tiếp nhận những yếu tố từ các nền văn hóa khác, kết hợp với bản sắc riêng và tạo ra những sản phẩm mới.

Lễ hội Kim chi Hàn Quốc thu hút các vị khách quốc tế. (Nguồn: The Korea Herald)

Thể thao cũng góp phần thúc đẩy quá trình này. World Cup 2002 tại Hàn Quốc và Nhật Bản, Rugby World Cup 2019 tại Nhật Bản và Olympic Tokyo 2021 đã đưa hình ảnh, văn hóa và con người hai quốc gia tới hàng tỷ khán giả. Những cầu thủ như Son Heung-min, Kaoru Mitoma, Wataru Endo hay Takumi Minamino cũng trở thành những “đại sứ” văn hóa không chính thức.

Sự nổi lên của Hàn Quốc và Nhật Bản cho thấy dòng chảy văn hóa toàn cầu đang thay đổi. Phương Tây không còn là nguồn cung duy nhất của những xu hướng định hình thị hiếu quốc tế. Từ Seoul và Tokyo, những sản phẩm văn hóa mới đến với khán giả toàn cầu, làm thay đổi cách thế giới nhìn nhận về châu Á.