Cạnh tranh với Trung Quốc, Ấn Độ cũng đang vận dụng hiệu quả 'vaccine hữu nghị'

Ngọc Hà
Theo dõi TGVN trên
Baoquocte.vn. TGVN. Khi việc hợp tác chia sẻ vaccine Covid-19 đang ở mức độ thấp nhất và kế hoạch phân phối vaccine của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) hiện vẫn chưa được triển khai, Ấn Độ đã lựa chọn một chiến lược khác: Âm thầm theo đuổi “ngoại giao vaccine”.
Cạnh tranh với Trung Quốc, Ấn Độ cũng đang vận dụng hiệu quả 'vaccine hữu nghị'
Ấn Độ đã vận dụng hiệu quả chiến lược 'ngoại giao vaccine Covid-19'. (Nguồn: Times of India)

Chiến dịch mang tên “Vaccine Maitri” (Vaccine hữu nghị) của New Delhi đã vận chuyển hàng trăm nghìn liều vaccine ngừa Covid-19 do Ấn Độ sản xuất tới khoảng 60 quốc gia. Loại vaccine này mang nhãn hiệu Covishield và được Oxford-AstraZeneca (Đại học Oxford và hãng dược AstraZeneca) cấp phép sản xuất.

Ấn Độ là công xưởng dược phẩm toàn cầu, sản xuất khoảng 20% toàn bộ biệt dược gốc và đóng góp 62% vào sản lượng vaccine của thế giới. Do đó, Ấn Độ đã nhanh chóng bắt tay sản xuất vaccine khi đại dịch bùng phát.

Lợi thế của vaccine Ấn Độ

Trước khi phát triển được vaccine, New Delhi đã cung cấp hydroxychloroquine và paracetamol cho khoảng 100 quốc gia, gửi dược phẩm, bộ xét nghiệm và nhiều trang thiết bị khác tới gần 90 quốc gia.

Sau đó, thậm chí trước cả khi vaccine Oxford-AstraZeneca được cấp phép sử dụng, ông Adar Poonawalla, vị giám đốc 40 tuổi của của Viện Serum Ấn Độ (SII), đã liều lĩnh quyết định sản xuất loại vaccine này.

Tin liên quan
Ngoại giao vaccine Covid-19: Trung Quốc Ngoại giao vaccine Covid-19: Trung Quốc 'đối đầu' Nga ở châu Phi

Quyết định của Poonawalla có thể coi là canh bạc tỷ USD. Khi vaccine của Oxford-AstraZeneca được phê duyệt, SII đã có thể cung cấp hàng triệu liều vaccine loại này cho chính phủ để đáp ứng nhu cầu trong nước và xuất khẩu.

Vaccine Ấn Độ đã được vận chuyển tới hầu hết các quốc gia láng giềng, bao gồm Afghanistan, Bangladesh, Bhutan, Sri Lanka, Maldives, Myanmar và Nepal, và tới những nơi xa xôi hơn như Seychelles, Campuchia, Mông Cổ, Quần đảo Thái Bình Dương, Caribbean và các nước châu Phi.

Vaccine còn giúp Ấn Độ hàn gắn mối quan hệ rạn nứt với Bangladesh và củng cố tình hữu nghị với Maldives.

Trung Quốc và Nga đang quảng bá vaccine của riêng mình, các công ty dược phẩm phương Tây cũng gặt hái được những vận đỏ cho tên tuổi và doanh thu của mình kèm theo đó là món hời “trời cho” nhờ tăng giá cổ phiếu.

Tuy nhiên, trong quá trình phát triển vaccine, các nước giàu đã không tính toán đến thực tế là chi phí đắt đỏ của vaccine như loại Pflizer-BioNTech, Moderna, hay Johnson&Johnson đã khiến các nước nghèo không thể tiếp cận vaccine Covid-19.

Trong khi đó, vaccine do Ấn Độ sản xuất lại được quảng bá là an toàn, giá cả phải chăng và không đòi hỏi quá trình vận chuyển và lưu trữ ở điều kiện nhiệt độ rất thấp như một số loại vaccine khác.

Mục tiêu địa chính trị

Hiển nhiên, chiến lược "ngoại giao vaccine" của Ấn Độ không đơn thuần xuất phát từ lòng vị tha. Khi vị Thủ tướng đầu tiên của quốc gia này, Jawaharlal Nehru, đặt nền tảng cho cơ sở tạ tầng khoa học và công nghệ của Ấn Độ, ý định của ông Nehru đã được thể hiện bằng những ngôn từ cao quý, nhân văn và bác ái.

Những thế hệ thủ tướng kế nhiệm ông từ lâu đã nhận ra Ấn Độ có thể sử dụng năng lực y học và khoa học quốc gia để nâng cao vị thế địa chính trị của mình.

Vào thời điểm hầu hết các nước giàu đang bị chỉ trích vì tích trữ vaccine, hình ảnh của Ấn Độ được nâng cao khi nước này gửi đi 33 triệu liều vaccine tới các nước nghèo, chưa kể hàng triệu liều khác vẫn đang trên đường vận chuyển.

Cũng có một nguyên nhân khác ẩn sau chiến lược ngoại giao vaccine của New Delhi: Quan hệ đối địch với Trung Quốc, nhất là trong bối cảnh căng thẳng hai bên đã tăng nhiệt sau các vụ đụng độ dọc khu vực biên giới Himalaya.

Ấn Độ không chỉ vượt qua Trung Quốc với vai trò là nhà cung cấp vaccine giá rẻ và dễ tiếp cận cho các nước nghèo mà New Delhi còn là nhà cung cấp nhanh chóng và hiệu quả hơn so với Bắc Kinh.

Ấn Độ đã "nhanh tay" hơn Trung Quốc khi chuyển được vaccine của mình đến Campuchia và Afghanistan. Còn tại Brazil, nước cũng đang vất vả đối phó với đại dịch, Tổng thống nước này Jair Bolsonaro đã phải quay sang nhờ cậy Ấn Độ sau khi nảy sinh cuộc khủng hoảng về lòng tin của người dân Brazil với vaccine do Trung Quốc sản xuất.

Thừa cơ hội này, New Delhi đã nhanh chóng cung cấp vaccine cho Brazil. Bày tỏ sự cảm ơn trên trang mạng xã hội Twitter, Tổng thống Bolsonro đã minh họa sự biết ơn đó bằng một bức tranh từ sử thi Ramayana của Ấn Độ, trong đó thần Hanuman mang theo cả một ngọn núi để đem thần dược Sanjeevani Booti tới Sri Lanka.

"Thế chân" Trung Quốc

Vaccine Ấn Độ đã “đặt chân” tới cả những nước giàu có. Anh đã đặt mua 10 triệu liều vaccine của SII.

Mặc dù Thủ tướng Canada Justin Trudeau đã từng nhiều lần chọc giận người đồng cấp Ấn Độ, song vẫn gọi điện cho ông Modi để đặt mua 2 triệu liều vaccine và nửa triệu trong số đó đã được bàn giao chỉ trong vài ngày.

Ông Trudeau tuyên bố một cách nồng nhiệt rằng “chiến thắng của thế giới trước Covid-19 là nhờ năng lực y dược to lớn của Ấn Độ và vai trò lãnh đạo của ông Modi trong việc chia sẻ năng lực ấy với thế giới”.

Ấn Độ đang sử dụng năng lực của mình trong lĩnh vực này để quảng bá một cách khôn ngoan và tinh tế rằng New Delhi chính là sự thay thế cho vai trò của Trung Quốc.

Trong khi Bắc Kinh vẫn chưa tiết lộ dữ liệu về vaccine của mình, dẫn tới nhiều cuộc tranh cãi về tính hiệu quả của vaccine Trung Quốc, thì Ấn Độ lại mời các đại sứ nước ngoài tới thăm các nhà máy sản xuất dược phẩm tại Pune và Hyderabad.

Sự đối lập trong cách hành xử giữa Ấn Độ và các nước giàu cũng nổi bật không kém. Theo Viện Y tế Toàn cầu thuộc Đại học Duke, các nước phát triển chiếm 16% dân số thế giới, bao gồm Canada, Mỹ và Anh, đều yêu cầu phải đảm bảo nguồn cung vaccine đủ để tiêm chủng nhiều lần cho toàn dân.

Vì vậy, những nước này thu mua 60% nguồn cung vaccine toàn cầu cho riêng mình. Các quốc gia khác gồm Australia, Chile và một số thành viên thuộc Liên minh châu Âu cũng tích lũy nguồn cung vaccine vượt quá nhu cầu trong nước.

Trái lại, cả thế giới đang đổ dồn sự chú ý vào Ấn Độ bởi quốc gia này sẵn sàng chia sẻ nguồn vaccine của mình thay vì cấm xuất khẩu.

New Delhi cũng sẵn sàng cung cấp 1,1 tỷ liều vaccine Covid-19 cho chương trình COVAX của WHO để phân phối vaccine cho các nước nghèo.

Viết trên twitter, Thủ tướng Modi khẳng định: “Chúng ta sẽ đoàn kết cùng nhau trong cuộc chiến chống đại dịch. Ấn Độ cam kết chia sẻ tài nguyên, kinh nghiệm và kiến thức để phục vụ lợi ích toàn cầu”.

Tin liên quan
‘Ngoại giao vaccine Covid-19’: Chiến lược mới giúp Trung Quốc gia tăng ảnh hưởng ‘Ngoại giao vaccine Covid-19’: Chiến lược mới giúp Trung Quốc gia tăng ảnh hưởng

Trả giá bằng lợi ích trong nước

Nếu có vấn đề đáng quan ngại thì chính là việc Ấn Độ đã xuất khẩu số lượng vaccine nhiều gấp 3 lần số liều đã phân phối cho người dân trong nước.

New Delhi đang bị bỏ lại phía sau trên con đường thực hiện mục tiêu tiêm chủng vaccine cho 300 triệu người cho tới tháng 8/2021, sau khi nước này đã tiêm chủng được cho 3 triệu nhân viên chăm sóc y tế trong một chiến dịch bắt đầu từ ngày 16/1.

Mối quan ngại này leo thang trong bối cảnh số ca lây nhiễm Covid-19 ngày càng gia tăng tại Ấn Độ, sự xuất hiện của biến thể Covid-19 mới có khả năng kháng lại vaccine hiện hành và một nền kinh tế chưa phục hồi hoàn toàn từ đại dịch.

Tất cả những vấn đề này làm gia tăng thách thức mà Ấn Độ đang phải đối mặt trong nỗ lực thực hiện nghĩa vụ đối với các nước đang phát triển, đồng thời giải quyết được những khó khăn trong nước. Giải quyết những thách thức này chính là lợi ích sống còn của quốc gia.

Chiến lược ngoại giao vaccine của Ấn Độ chính là yếu tố đem lại nhiều lợi ích đối với tham vọng trở thành cường quốc thế giới của quốc gia này. Trong cuộc chiến chống đại dịch, New Delhi đã đi xa hơn việc chỉ cung cấp biệt dược gốc hay các thiết bị chăm sóc y tế.

TIN LIÊN QUAN
10 quốc gia có tỷ lệ người dân được tiêm vaccine phòng Covid-19 cao nhất
Vaccine Covid-19 có ngăn chặn virus lây lan không?
EU bất đồng về phân phối vaccine: Đổ dầu vào lửa
Vaccine Covid-19: Thủ tướng Ấn Độ tiêm liều đầu tiên, EC sắp 'chốt' hộ chiếu vaccine điện tử?
Ấn Độ đang phát triển thêm 7 loại vaccine Covid-19
(theo Channel News Asia)

Có thể bạn quan tâm

Bài viết cùng chủ đề

Dịch virus corona

Đọc thêm

XSMT 15/4 - Kết quả xổ số miền Trung hôm nay 15/4/2021 - SXMT 15/4 - xổ số hôm nay

XSMT 15/4 - Kết quả xổ số miền Trung hôm nay 15/4/2021 - SXMT 15/4 - xổ số hôm nay

Baoquocte.vn. XSMT 15/4. Kết quả xổ số miền Trung hôm nay ngày 15 tháng 4 năm 2021. XSMT thứ 5. SXMT 15/4. KQSXMT. xo so mien trung.
XSAG 15/4 - Kết quả xổ số An Giang hôm nay 15/4/2021 - SXAG 15/4 - KQXSAG thứ 5

XSAG 15/4 - Kết quả xổ số An Giang hôm nay 15/4/2021 - SXAG 15/4 - KQXSAG thứ 5

Baoquocte.vn. XSAG 15/4. Trực tiếp kết quả xổ số An Giang nhanh nhất hôm nay ngày 15 tháng 4 năm 2021. KQXSAG 15/4. Xo so An Giang. KQXSAG.
XSMN 15/4 - Kết quả xổ số miền Nam hôm nay 15/4/2021 - SXMN 15/4 - xổ số hôm nay

XSMN 15/4 - Kết quả xổ số miền Nam hôm nay 15/4/2021 - SXMN 15/4 - xổ số hôm nay

Baoquocte.vn. XSMN 15/4. Kết quả xổ số miền Nam hôm nay ngày 15 tháng 4 năm 2021. XSMN thứ 5. SXMN 15/4. KQSXMN. xo so mien nam.
Tử vi 12 cung hoàng đạo Thứ 5 ngày 15/4/2021: Sư Tử mệt mỏi trong tình yêu, Thiên Bình công việc khó khăn

Tử vi 12 cung hoàng đạo Thứ 5 ngày 15/4/2021: Sư Tử mệt mỏi trong tình yêu, Thiên Bình công việc khó khăn

Baoquocte.vn. Tử vi hôm nay 15/4 của 12 cung hoàng đạo - Ma Kết, Bảo Bình, Song Ngư, Bạch Dương, Kim Ngưu, Song Tử, Cự Giải, Sư Tử, Xử Nữ, Thiên ...
XSMB 15/4 - Kết quả xổ số miền Bắc hôm nay 15/4/2021 - SXMB 15/4 - xổ số hôm nay

XSMB 15/4 - Kết quả xổ số miền Bắc hôm nay 15/4/2021 - SXMB 15/4 - xổ số hôm nay

Baoquocte.vn. XSMB 15/4. Kết quả xổ số miền Bắc hôm nay ngày 15 tháng 4 năm 2021. XSMB thứ 5. SXMB 15/4. KQSXMB. xo so mien bac.
Tử vi hôm nay - Xem tử vi 12 con giáp 15/4/2021: Tuổi Mùi tài lộc vượng, tuổi Dậu vướng bận đào hoa

Tử vi hôm nay - Xem tử vi 12 con giáp 15/4/2021: Tuổi Mùi tài lộc vượng, tuổi Dậu vướng bận đào hoa

Baoquocte.vn. Tử vi hôm nay 15/4/2021, tử vi 12 con giáp - tuổi Tí, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất và Hợi về công việc, tài lộc...
Lịch âm 15/4 - Xem âm lịch hôm nay thứ 5 ngày 15/4/2021 chính xác nhất - Lịch vạn niên 15/4/2021

Lịch âm 15/4 - Xem âm lịch hôm nay thứ 5 ngày 15/4/2021 chính xác nhất - Lịch vạn niên 15/4/2021

Baoquocte.vn. Lịch âm 15/4. Âm lịch hôm nay 15/4. Xem âm lịch hôm nay ngày 15/4/2021 chính xác nhất. Lịch vạn niên ngày 15 tháng 4 năm 2021 hôm nay.
Hội thảo giới thiệu học bổng và đại học công lập Nhật Bản

Hội thảo giới thiệu học bổng và đại học công lập Nhật Bản

Baoquocte.vn. Chương trình được tổ chức theo hình thức trực tuyến giữa hai đầu cầu Việt Nam và Nhật Bản, đã thu hút được sự quan tâm rất lớn của các ...
Điện mừng Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc, Thủ tướng Phạm Minh Chính

Điện mừng Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc, Thủ tướng Phạm Minh Chính

Baoquocte.vn. Nhân dịp đồng chí Nguyễn Xuân Phúc được bầu làm Chủ tịch nước, đồng chí Phạm Minh Chính được bầu làm Thủ tướng, lãnh đạo các nước đã gửi điện ...
Nhật Bản-Đức lần đầu tiên đối thoại 2+2, chĩa mũi nhọn vào Trung Quốc

Nhật Bản-Đức lần đầu tiên đối thoại 2+2, chĩa mũi nhọn vào Trung Quốc

Baoquocte.vn. Đối thoại chiến lược 2+2 Nhật Bản-Đức cho thấy Đức sẵn sàng tham gia cuộc đua cạnh tranh quyền chủ đạo tại khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.
Nhật Bản-Đức lần đầu tiên đối thoại 2+2, chĩa mũi nhọn vào Trung Quốc

Nhật Bản-Đức lần đầu tiên đối thoại 2+2, chĩa mũi nhọn vào Trung Quốc

Baoquocte.vn. Đối thoại chiến lược 2+2 Nhật Bản-Đức cho thấy Đức sẵn sàng tham gia cuộc đua cạnh tranh quyền chủ đạo tại khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.
Đại sứ Nga: Hợp đồng S-400 với Ấn Độ đang được thực hiện thành công

Đại sứ Nga: Hợp đồng S-400 với Ấn Độ đang được thực hiện thành công

Baoquocte.vn. Đại sứ Kudashev khẳng định, Nga và Ấn Độ cam kết tuân thủ thời hạn và các nghĩa vụ khác trong thỏa thuận hệ thống tên lửa phòng không S-400.
Tin thế giới 14/4: Nga-Ukraine ‘đấu khẩu’ căng thẳng; Điện đàm Biden-Putin có gì?; Trung Quốc lại bị Mỹ ‘gắn mác’ xấu; Iran ‘trả đũa’ Israel

Tin thế giới 14/4: Nga-Ukraine ‘đấu khẩu’ căng thẳng; Điện đàm Biden-Putin có gì?; Trung Quốc lại bị Mỹ ‘gắn mác’ xấu; Iran ‘trả đũa’ Israel

Baoquocte.vn. Căng thẳng Nga-Ukraine, quan hệ Mỹ-Nga, Mỹ Trung Quốc, căng thẳng Iran-Israel, tình hình Biển Đông... là những sự kiện quốc tế nổi bật 24h qua.
Nga-Mỹ điện đàm, Ukraine tập trận gần biên giới Crimea

Nga-Mỹ điện đàm, Ukraine tập trận gần biên giới Crimea

Baoquocte.vn. Ngày 14/4, quân đội Ukraine diễn tập tình huống chống xe tăng và bộ binh xâm nhập khu vực phòng thủ gần biên giới Crimea được sáp nhập vào Nga.
Tuyên bố 'cùng đến cùng đi', NATO sẽ đồng hành Mỹ rời khỏi Afghanistan

Tuyên bố 'cùng đến cùng đi', NATO sẽ đồng hành Mỹ rời khỏi Afghanistan

Baoquocte.vn. NATO sẽ cùng với Mỹ rút toàn bộ quân đội khỏi Afghanistan vào tháng 9 tới.
Iran tuyên bố hành động đáp trả Israel, khẳng định: Những gì chúng tôi làm là hợp pháp!

Iran tuyên bố hành động đáp trả Israel, khẳng định: Những gì chúng tôi làm là hợp pháp!

Baoquocte.vn. Tổng thống Iran Hassan Rouhani giải thích rằng, quyết định làm giàu uranium nói trên là nhằm đáp trả 'chủ nghĩa khủng bố hạt nhân' của Israel.
Bất ngờ đề nghị của Tổng thống Mỹ với Nga: Chủ động tạo thế

Bất ngờ đề nghị của Tổng thống Mỹ với Nga: Chủ động tạo thế

Baoquocte.vn. Việc Tổng thống Nga-Mỹ điện đàm và ông Biden đề nghị gặp mặt trực tiếp gây bất ngờ. Những bước đi ngoại giao mới này lý giải điều gì? TG&VN bình luận.
Nga-Ukraine căng thẳng, Thổ Nhĩ Kỳ lên tiếng: Lợi cả đôi đường

Nga-Ukraine căng thẳng, Thổ Nhĩ Kỳ lên tiếng: Lợi cả đôi đường

Baoquocte.vn. Trong lúc căng thẳng Nga-Ukraine đang ở khúc cao trào, việc Thổ Nhĩ Kỳ bất chợt tuyên bố ủng hộ Ukraine rõ ràng không phải là chuyện ngẫu nhiên. Bình luận.
EU-Thổ Nhĩ Kỳ: Mối quan hệ lạ kỳ!

EU-Thổ Nhĩ Kỳ: Mối quan hệ lạ kỳ!

Baoquocte.vn. Cuộc gặp tại Ankara ngày 6/4 một lần nữa cho thấy sự lạ kỳ trong mối quan hệ nhiều thăng trầm giữa Liên minh châu Âu (EU) và Thổ Nhĩ Kỳ.
Tàu Iran bị tấn công trên Biển Đỏ: Tình cờ, không bất ngờ

Tàu Iran bị tấn công trên Biển Đỏ: Tình cờ, không bất ngờ

Baoquocte.vn. Việc tàu Iran bị tấn công trên Biển Đỏ cùng lúc diễn ra đàm phán Mỹ-Iran về JCPOA là tình cờ, song lại không bất ngờ. Bình luận của TG&VN.
Căng thẳng Nga-Ukraine tại Đông Ukraine: Dễ nóng, khó nguội

Căng thẳng Nga-Ukraine tại Đông Ukraine: Dễ nóng, khó nguội

Baoquocte.vn. Căng thẳng Nga-Ukraine đang leo thang, đặc biệt sau khi Nga điều 8.500 quân tới biên giới, miền Đông Ukraine. Có gì đáng chú ý quanh chuyện này? Bình luận của TG&VN.
Quan hệ Canada-Trung Quốc: Căng thẳng cũ, xu hướng mới

Quan hệ Canada-Trung Quốc: Căng thẳng cũ, xu hướng mới 1

Baoquocte.vn. Phát biểu của quan chức Trung Quốc về Canada báo hiệu thay đổi mới trong hành xử của Bắc Kinh. Bình luận của TG&VN.
Gốc rễ căng thẳng Nga-Ukraine và câu chuyện 'ăn miếng trả miếng'

Gốc rễ căng thẳng Nga-Ukraine và câu chuyện 'ăn miếng trả miếng'

Baoquocte.vn. Nga và Ukraine vừa tăng cường hiện diện quân sự tại khu vực biên giới, vừa cáo buộc nhau có “hành vi khiêu khích”. Liệu sẽ nổ ra một cuộc xung đột tại miền Đông ...
Chiến lược 'con sói đơn độc' nguy hiểm của các tổ chức khủng bố ở Indonesia

Chiến lược 'con sói đơn độc' nguy hiểm của các tổ chức khủng bố ở Indonesia

Baoquocte.vn. Hành động đơn lẻ kiểu “con sói đơn độc” và đánh bom liều chết là những lựa chọn chiến lược của Tổ chức khủng bố Jamaah Ansharut Daulah (JAD).
Nga - Italy: Nội tình vụ việc 'nghiêm trọng nhất' kể từ Chiến tranh Lạnh

Nga - Italy: Nội tình vụ việc 'nghiêm trọng nhất' kể từ Chiến tranh Lạnh

Baoquocte.vn. Giới thạo tin đang phỏng đoán về hệ lụy căng thẳng trong quan hệ NATO-Nga và Nga - Italy sau vụ bê bối gián điệp vừa bị phanh phui tại Rome.
Thỏa thuận JCPOA quan trọng với quan hệ Mỹ-Iran như thế nào?

Thỏa thuận JCPOA quan trọng với quan hệ Mỹ-Iran như thế nào?

Baoquocte.vn. Từng được gọi là 'thỏa thuận hạt nhân của thế kỷ', JCPOA đã phải trải qua nhiều thăng trầm và suýt chút nữa đẩy quan hệ Mỹ-Iran xuống vực thẳm.
Jordan: 'Sóng ngầm âm ỉ' và khủng hoảng trong khủng hoảng

Jordan: 'Sóng ngầm âm ỉ' và khủng hoảng trong khủng hoảng

Baoquocte.vn. Jordan vừa đập tan một âm mưu đe dọa tới ‘an ninh và ổn định’ quốc gia. Những người bị bắt giữ đều có quan hệ mật thiết với Hoàng tộc.
Có gì đáng chú ý trong cuộc điều tra nguồn gốc Covid-19 của WHO?

Có gì đáng chú ý trong cuộc điều tra nguồn gốc Covid-19 của WHO?

Baoquocte.vn. Liệu Covid-19 có thực sự bắt nguồn từ chợ hải sản Vũ Hán hay là một sản phẩm từ một phòng thí nghiệm? Những giả thuyết đó hiện vẫn chưa được làm sáng tỏ.
Phiên bản di động