Chiến thắng lịch sử của người Palestine

Sau khi kết quả bỏ phiếu tại ĐHĐ LHQ được công bố, người Palestine tập trung ở quảng trường mang tên cố lãnh tụ Yasser Arafat tại TP. Ramallah ở Bờ Tây đã vỡ òa sung sướng. Nhà thờ ở TP. Bethlehem, khu Bờ Tây, đã gióng lên hồi chuông hân hoan. Pháo hoa thắp sáng cả TP. Ramallah. Tại các thành phố khác, hàng nghìn người cũng đổ xuống phố ăn mừng chiến thắng lịch sử của dân tộc.

Thắng lợi của lòng kiên trì

Ngày 29/11, trong cuộc bỏ phiếu của 193 nước thành viên ĐHĐ LHQ về đề nghị nâng cấp quy chế cho Palestine từ "thực thể quan sát viên" lên "Nhà nước quan sát viên phi thành viên" tại LHQ do Tổng thống Palestine Mahmoud Abbas khởi xướng, đã có 128 phiếu thuận và 9 phiếu chống đối với Nghị quyết Palestine. Như vậy, nỗ lực của ông Abbas đã nhận được sự ủng hộ của ít nhất 17 quốc gia châu Âu, trong đó có Áo, Pháp, Italy, Na Uy và Tây Ban Nha... CH Czech là nước duy nhất ở châu Âu đứng về phía Mỹ và Israel, cùng một số nước khác như Canada, Panama và các nước nhỏ ở đảo TBD bỏ phiếu chống lại Nghị quyết về Palestine. 41 quốc gia bỏ phiếu trắng và 3 quốc gia không tham gia bỏ phiếu.

Trước cuộc bỏ phiếu, ông Abbas đã có bài phát biểu trước toàn thể ĐHĐ LHQ, trong đó nói rằng "65 năm trước đây, cũng vào ngày này, ĐHĐ LHQ đã thông qua Nghị quyết 181, phân chia vùng đất Palestine lịch sử thành hai quốc gia khác nhau và Nghị quyết này đã khai sinh ra Israel". Để rồi, ông Abbas tuyên bố: "Hôm nay, ĐHĐ được triệu tập là để ban hành giấy chứng thực cho sự tồn tại của Nhà nước Palestine".

Trước đó, ngày 26/11, Palestine đã công bố một dự thảo nghị quyết đề nghị ĐHĐ LHQ chấp thuận Palestine là một nhà nước quan sát viên tại LHQ, thành lập một Nhà nước Palestine với các đường biên giới năm 1967 và Thủ đô là Đông Jerusalem. Dự thảo này đồng thời kêu gọi HĐBA LHQ "cân nhắc một cách thiện ý" yêu cầu trở thành thành viên đầy đủ mà Palestine đưa ra 1 năm trước, nhấn mạnh sự cấp thiết nối lại các cuộc hòa đàm bị đình trệ từ tháng 9/2010 sau khi Israel từ chối đề nghị của Palestine gia hạn lệnh tạm ngừng mở rộng các khu định cư Do Thái ở các vùng lãnh thổ chiếm đóng.

Thủ lĩnh chính trị của Phong trào Hồi giáo Hamas kiểm soát dải Gaza Khaled Meshaal cũng đã nhanh chóng lên tiếng hoan nghênh, coi đây là "chiến thắng mới trên con đường giải phóng Palestine". Tín hiệu khả quan này cho thấy Hamas có thể sẽ tiếp tục đối thoại hòa giải với Fatah. Bởi mới trước đó không lâu, lãnh đạo Hamas vẫn phản đối dự thảo nghị quyết này là nỗ lực đơn phương của Tổng thống Abbas vì không có sự tham vấn với các phong trào chính trị Palestine.

Nhiều quốc gia cũng đồng loạt lên tiếng hoan nghênh kết quả bỏ phiếu. Đức, một trong những nước bỏ phiếu trắng, cũng khẳng định ủng hộ mục tiêu của Palestine được quốc tế công nhận là Nhà nước độc lập. Anh đề nghị Mỹ dùng ảnh hưởng của mình để giúp giải quyết thế bế tắc trong đàm phán giữa Israel và Palestine. Còn Nhật Bản, nước bỏ phiếu ủng hộ, thì cho rằng "nghị quyết lịch sử này có nghĩa là trao cho Palestine trách nhiệm lớn hơn".

Có thể nói, được nâng cấp trở thành nhà nước, Palestine có thể tham gia vào các thể chế như Tòa án Hình sự quốc tế (ICC) và một số cơ quan đặc biệt của LHQ. Palestine hy vọng thành lập Nhà nước ở khu Bờ Tây, phía Đông Jerusalem và Dải Gaza, tức những phần lãnh thổ đã bị Israel chiếm đóng trong cuộc chiến năm 1967.

Chiến thắng của Palestine tại LHQ cũng được kỳ vọng sẽ mở ra cơ hội mới cho các cuộc đàm phán trực tiếp giữa Palestine-Israel, vốn bị ngừng trệ từ tháng 9/2010. Tuy phản ứng dữ dội trước phán quyết của ĐHĐ LHQ, nhưng cả Israel và Mỹ đều bày tỏ mong muốn sớm nối lại các cuộc đối thoại giữa Nhà nước Do Thái và Palestine. Hơn nữa, ngay chính Tổng thống Abbas cũng khẳng định, nếu ĐHĐ LHQ công nhận Nhà nước Palestine, thì Palestine sẵn sàng đàm phán với chính quyền Israel mà không kèm theo các điều kiện tiên quyết nào. Mỹ và Israel không có nhiều lý do để khước từ đề nghị này, đặc biệt trong bối cảnh Hamas gần đây được quốc tế chú ý nhiều sau vụ quân đội Israel mở chiến dịch không kích vào Dải Gaza vừa qua. Việc Mỹ và Israel tiếp tục chống lại giải pháp ngoại giao hòa bình của Palestine vô hình trung sẽ chỉ làm gia tăng ảnh hưởng của Hamas ở khu vực.

Cuộc đấu tranh chưa kết thúc

Trở thành nhà nước sát viên phi thành viên được coi là một chiến thắng mới trên con đường giải phóng Palestine. Tuy nhiên, khi niềm vui tạm lắng xuống cũng là lúc Palestine phải đối mặt với những thách thức mới.

Thực tế, không ít người bi quan về tương lai của Palestine sau sự kiện này. Nhiều ý kiến cho rằng, quyết định công nhận Nhà nước Palestine của LHQ sẽ chẳng có nhiều tác dụng hơn là hành động mang tính biểu tượng và niềm an ủi về mặt tinh thần đối với nhân dân Palestine. Cuộc sống của người Palestine sẽ không có nhiều thay đổi khi chưa được bảo đảm. Thậm chí, người Palestine còn có thể trở thành nạn nhân của những đợt không kích từ Israel trong tương lai. Cụ thể, sau cuộc bỏ phiếu, Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton cho đây là một hành động "không thích hợp và phản tác dụng" có thể gây trở ngại cho con đường tiến tới hòa bình. Trong khi đó, Thủ tướng Israel Netanyahu cho rằng, động thái của LHQ là vi phạm những thỏa thuận giữa Israel và Palestine, Israel sẽ có hành động đáp trả...

Theo giới phân tích, mặc dù Palestine đã đạt được mục đích của họ là được nâng cấp quy chế thành nhà nước quan sát viên phi thành viên, song họ sẽ vẫn phải đương đầu với một loạt thách thức để có thể tận dụng sự công nhận đó. Trên thực tế, Palestine hầu như không có thêm quyền lực mới nào. Tương lai phần lớn sẽ phụ thuộc vào việc Palestine muốn theo đuổi tham vọng trở thành thành viên của các cơ quan trong hệ thống của LHQ tới mức nào và ai sẽ ủng hộ họ.

Trước tiên, Palestine vẫn chưa được quyền đề xuất bất kỳ dự thảo nghị quyết nào lên ĐHĐ LHQ. Giống Vatican, Palestine sẽ phải nhờ một quốc gia thành viên hoặc một nhóm các quốc gia tại ĐHĐ LHQ có sự đồng cảm với họ đề xuất một dự thảo nghị quyết. Bên cạnh đó, Tòa án Công lý quốc tế (ICJ) sẽ không giải quyết các khiếu kiện của Palestine bởi ICJ chỉ chấp nhận giải quyết những tranh chấp giữa các quốc gia được công nhận là thành viên đầy đủ của LHQ.

Trong khi đó, Tòa án Hình sự quốc tế (ICC) tại Hague (Hà Lan) có thể xét xử lại các tội ác chiến tranh, song Israel đã bác bỏ khả năng Palestine đưa vụ việc giữa hai bên ra ICC. Để có thể đưa các vụ việc ra ICC, Palestine sẽ phải chuẩn bị hồ sơ "xin gia nhập" ICC theo Hiệp ước Rome - hiệp ước dẫn tới sự thành lập ICC. Trên thực tế, hồ sơ xin trở thành quốc gia thành viên của hệ thống ICC sẽ được chuyển tới Văn phòng của Tổng Thư ký LHQ, người có thẩm quyền ký phê chuẩn. Rồi Văn phòng của Tổng Thư ký LHQ sẽ xin ý kiến của ICC về việc liệu Palestine có được coi là một quốc gia? Kết quả cuộc bỏ phiếu tại ĐHĐ LHQ vừa qua sẽ là lợi thế cho Palestine, song những nhân tố khác như việc kiểm soát lãnh thổ cũng sẽ được tính tới…

Trong hàng loạt tổ chức khác của LHQ, việc có thể trở thành thành viên của các tổ chức đó hay không phần lớn phụ thuộc vào quyết định của các thành viên trong tổ chức đó. Ông Omar Awadalla, quan chức Bộ Ngoại giao Palestine phụ trách các vấn đề tại LHQ cho biết, các chuyên gia đang tập trung làm việc nhằm đánh giá cơ quan nào của LHQ mà Palestine đủ tư cách tham gia.

Nhìn chung, các quan chức cho rằng, dù chỉ với tư cách là nhà nước quan sát viên phi thành viên, Palestine vẫn có thể tham gia các thể chế quốc tế có ảnh hưởng lớn như ICC, Tổ chức Thương mại Thế giới… Mặc dù việc trở thành thành viên của một số thể chế nói trên chủ yếu chỉ mang tính biểu tượng, song tại nhiều thể chế khác, quy chế thành viên đầy đủ có thể tạo ra nền tảng hữu ích cho Palestine. Thêm nữa, giới phân tích cho rằng, thành công này có thể mang lại cho Palestine sức mạnh và các công cụ ngoại giao mới, nhưng nó cũng đồng thời sẽ lấy đi của người dân Palestine hàng trăm triệu USD viện trợ tối cần thiết, nhất là khi Mỹ và Israel đe dọa trừng phạt Palestine bằng việc ngưng các khoản viện trợ dành cho chính quyền ở khu Bờ Tây. Suy cho cùng, khó khăn còn ở phía trước và cuộc đấu tranh của người Palestine chưa kết thúc.

Viên Hòa (tổng hợp)