Đại biểu Quốc hội: Giáo dục vẫn đối mặt với 'căn bệnh' trầm kha

Tại phiên thảo luận kinh tế - xã hội (ngày 21/4), nhiều đại biểu Quốc hội bày tỏ lo ngại về “bệnh thành tích” kéo dài trong giáo dục.

Đại biểu Quốc hội Đặng Ngọc Huy (đoàn Quảng Ngãi) phát biểu. (Nguồn: Quốc hội)

Thành tích đè lên vai giáo viên, áp lực điểm số đè lên học sinh

Đại biểu Đặng Ngọc Huy (đoàn Quảng Ngãi) cho rằng, giáo dục luôn được Đảng, Nhà nước xác định là quốc sách hàng đầu, giữ vai trò then chốt đối với phát triển bền vững. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, nền giáo dục hiện vẫn đối mặt với "căn bệnh trầm kha" là chạy theo thành tích. Dù vấn đề này đã nhiều lần được nêu tại nghị trường và có giải pháp từ Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT), thực tế ở nhiều địa phương, các chỉ tiêu như tỷ lệ lên lớp, tốt nghiệp, học sinh giỏi vẫn được báo cáo rất cao trong khi chất lượng thực chất chưa tương xứng.

Đại biểu Huy dẫn chứng, tỷ lệ tốt nghiệp trung học phổ thông nhiều năm đạt trên 98% nhưng kết quả khảo sát năng lực độc lập lại cho thấy, không ít học sinh ra trường thiếu kỹ năng tư duy phản biện, thiếu khả năng làm việc theo nhóm, thiếu nền tảng để học tiếp hoặc làm việc trong môi trường thực tế.

Đại biểu Đặng Ngọc Huy cho rằng, không ít giáo viên, nhà trường bị cuốn vào vòng xoáy thi đua, phải "làm đẹp" điểm số, "tô hồng" báo cáo, không phải vì họ thiếu lương tâm mà vì hệ thống buộc họ phải như vậy.

"Thi đua gắn với chỉ tiêu, chỉ tiêu gắn với tỷ lệ, tỷ lệ gắn với thành tích và thành tích thay vì phản ánh sự thật lại trở thành áp lực đè lên từng vai giáo viên, từng hiệu trưởng, từng sở giáo dục. Trong khi đó, học sinh phải chịu áp lực học để đạt điểm cao, chứ không phải học để hiểu biết, sáng tạo và phát triển bản thân. Các em học vì điểm số, học để vào trường chuyên, học để có bằng khen, mà không được học cách đặt câu hỏi, cách thất bại và đứng dậy, cách trở thành chính mình", đại biểu Huy phân tích.

Theo đại biểu, Việt Nam không thể xây dựng nền kinh tế tri thức và nâng cao năng lực cạnh tranh nếu tiếp tục dựa vào những "con số ảo". Vì vậy, giáo dục cần quay về các giá trị cốt lõi là dạy thật, học thật, thi thật.

Từ thực tế nêu trên, đại biểu Đặng Ngọc Huy đề nghị Quốc hội và Chính phủ cải cách toàn diện cơ chế thi đua, khen thưởng trong ngành giáo dục, trong đó trọng tâm là thay đổi cách đánh giá học sinh. Các tiêu chí hình thức như tỷ lệ đỗ, tỷ lệ học sinh giỏi cần được loại bỏ, thay bằng hệ thống đánh giá dựa trên tiến bộ thực chất của người học theo thời gian.

Cùng với đó, cần đổi mới phương pháp đánh giá học sinh, coi trọng năng lực tư duy, khả năng thực hành, kỹ năng sống và phẩm chất, nhân cách. Đồng thời, ngành giáo dục cần giảm áp lực hành chính, "bệnh báo cáo" cho giáo viên, đi kèm với cơ chế giám sát độc lập và minh bạch hóa dữ liệu.

Đại biểu cũng nhấn mạnh vai trò của phụ huynh và xã hội trong việc thay đổi cách nhìn, không đo giá trị của học sinh bằng điểm số và danh hiệu.

Theo ông Đặng Ngọc Huy, thế hệ trẻ Việt Nam hoàn toàn có đủ trí tuệ, sáng tạo và ý chí để vươn ra thế giới. Điều các em cần không phải là những tấm bằng khen treo trên tường mà là một nền giáo dục trung thực, nhân văn, đủ tin để giúp các em trở thành chính mình.

"Một nền giáo dục thật, dạy thật, học thật, thi thật sẽ tạo ra những con người có năng lực thật, phẩm chất thật. Đó mới là thành tích cao nhất mà đất nước cần hướng tới", đại biểu Nguyễn Ngọc Huy nhấn mạnh.

Đại biểu Nguyễn Thị Thủy (đoàn Thái Nguyên) phát biểu. (Ảnh: Doãn Tấn)

Cấm xếp lớp học liên kết xen kẽ giờ chính khóa

Cũng trao đổi về chủ đề này, một số đại biểu Quốc hội đề xuất cấm các trường công lập bố trí môn liên kết xen kẽ giờ học chính khóa nhằm tránh tình trạng phụ huynh buộc phải cho con theo học, phát sinh chi phí.

Đại biểu Nguyễn Thị Thủy (đoàn Thái Nguyên) cho rằng, thời gian qua người dân đã được thụ hưởng nhiều chính sách lớn của Đảng và Nhà nước, trong đó có giáo dục. Trong đó, Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển GD&ĐT đã đưa ra nhiều chính sách mang tính chiến lược. Từ năm 2025, Nhà nước miễn toàn bộ học phí từ bậc mầm non đến hết lớp 12 tại các cơ sở giáo dục công lập. Dự kiến từ năm 2030, học sinh trên cả nước sẽ được cấp miễn phí sách giáo khoa.

Đại biểu Nguyễn Thị Thủy cho biết, trong 9 tháng qua, cả nước đã khởi công 428 trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới đất liền, góp phần tăng cường tiếp cận giáo dục cho học sinh vùng khó khăn.

Tuy nhiên, bên cạnh các kết quả đạt được, đại biểu Thủy băn khoăn về việc tổ chức dạy học liên kết trong các trường công lập. Theo phản ánh của phụ huynh, dù học phí đã được miễn và có hỗ trợ ăn trưa, chi phí học tập vẫn nặng ở các khoản liên quan đến chương trình liên kết.

Trên thực tế, việc tổ chức học liên kết đã, đang được diễn ra tại nhiều địa phương, các trường tổ chức ký hợp đồng liên kết với các công ty để dạy các môn bổ trợ như tiếng Anh nâng cao, tin học quốc tế, AI, kỹ năng sống...

Nhu cầu cho con học thêm các nội dung này là có thật. Tuy nhiên, việc triển khai dày đặc các chương trình liên kết như thời gian qua có nguy cơ chồng chéo nội dung giảng dạy, trong khi các môn bổ trợ chưa được kiểm định, đánh giá chất lượng.

Theo đại biểu Nguyễn Thị Thủy vấn đề bức xúc nhất là nhiều trường xếp các môn liên kết xen kẽ với giờ học chính khóa. Khi đó, nếu không đăng ký, học sinh phải tách ra sinh hoạt riêng, dễ nảy sinh tâm lý mặc cảm, nên nhiều gia đình buộc phải cho con tham gia.

Từ thực trạng này, đại biểu đề xuất Bộ GD&ĐT nghiêm cấm việc bố trí các môn liên kết xen kẽ với giờ học chính khóa. Việc tổ chức chương trình liên kết nếu có phải bảo đảm nguyên tắc công khai, minh bạch tài chính và chia sẻ chi phí với phụ huynh, tránh tình trạng trường công hoạt động như trường tư, phát sinh gánh nặng chi phí.

Về lâu dài, đại biểu Thủy kiến nghị Bộ có kế hoạch tuyển dụng, bồi dưỡng và điều phối giáo viên trong từng địa phương để đáp ứng nhu cầu giảng dạy các môn kỹ năng, tránh tình trạng học sinh muốn học đầy đủ phải tham gia các chương trình liên kết hoặc học thêm.