Dấu ấn Việt Nam trong kiến tạo quyền trẻ em

Việt Nam là quốc gia đầu tiên ở châu Á và là một trong những nước đầu tiên trên thế giới phê chuẩn Công ước Liên hợp quốc về Quyền trẻ em (CRC). (Nguồn: UNICEF)

Trước khi luật pháp được định hình, trước khi nhân loại ghi chép và gìn giữ hệ thống giá trị, chuẩn mực đạo đức và những quy tắc ứng xử dành cho trẻ em, đã tồn tại một quyền căn bản, hiển nhiên: Trẻ em phải được sống.

Với quyền ấy, các em phải được mở mắt chào đời trong một cuộc sống bình thường, không phải giữa tiếng bom đạn, những vụ nổ, cảnh ly tán và nỗi sợ hãi chỉ vì tồn tại. Các em phải được ngủ trong vòng tay của mẹ, trong mái ấm gia đình, giữ trọn tuổi thơ và sự trong sáng. Hơn hết, trẻ em là tương lai của đất nước, nguồn lực cho sự phát triển trong tương lai cũng như để tiếp tục phát huy truyền thống tốt đẹp của mỗi quốc gia.

Chủ động định hình cuộc chơi

Ngày 20/2/1990, Việt Nam chính thức là quốc gia đầu tiên ở châu Á và là nước thứ hai trên thế giới (chỉ sau quần đảo Maldives) phê chuẩn Công ước Liên hợp quốc về Quyền trẻ em (CRC). Trải qua hơn 30 năm, từ vị thế của một quốc gia phê chuẩn và thực thi luật pháp quốc tế, Việt Nam đã chuyển mình mạnh mẽ sang vai trò “nhà kiến tạo”, chủ động tham gia xây dựng, định hình các thể chế đa phương.

More from WVR
Ngày quốc tế Thiếu nhi 1/6: Đừng để yêu thương trở thành áp lực đối với trẻ

Tại Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc, Việt Nam đã thể hiện vai trò dẫn dắt thông qua những sáng kiến mang tính thời đại. Điển hình là vào năm 2014, Việt Nam chủ động đề xuất và thúc đẩy thông qua Nghị quyết về Biến đổi khí hậu và Quyền trẻ em.

Trên cương vị Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc nhiệm kỳ 2020-2021, Việt Nam cũng góp tiếng nói tích cực vào nỗ lực bảo vệ trẻ em trong xung đột vũ trang. Chúng ta đã tổ chức thành công Phiên họp Arria đầu tiên về vấn đề trẻ em không có sự chăm sóc của cha mẹ trong xung đột và thúc đẩy thông qua Nghị quyết 2573 về bảo vệ cơ sở hạ tầng thiết yếu đối với người dân, bao gồm cả trường học và bệnh viện nhi.

Hay mới đây, tại Phiên thảo luận mở của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc về trẻ em trong xung đột vũ trang tháng 6/2025, Đại sứ Đỗ Hùng Việt, Trưởng Phái đoàn thường trực Việt Nam tại Liên hợp quốc khẳng định, Việt Nam lên án mọi hành vi bạo lực đối với trẻ em và kêu gọi chấm dứt ngay lập tức các vi phạm quyền trẻ em trong xung đột vũ trang. Đại sứ nhấn mạnh rằng phòng ngừa phải là ưu tiên hàng đầu, nhất là giải quyết gốc rễ của xung đột và giảm thiểu các rủi ro bạo lực đối với trẻ em. Việt Nam đề cao việc lồng ghép bảo vệ trẻ em vào mọi giai đoạn của các tiến trình hòa bình và coi đó là trọng tâm của các hoạt động gìn giữ hòa bình.

Sự đóng góp tích cực của Việt Nam tại các diễn đàn đa phương là lời khẳng định rõ ràng: Phòng ngừa phải là ưu tiên hàng đầu, giải quyết gốc rễ xung đột chính là cách tốt nhất để giảm thiểu rủi ro bạo lực đối với trẻ em.

Không dừng lại ở đó, tại khóa họp thứ 59 năm 2025, Việt Nam tiếp tục giới thiệu Nghị quyết về “Tăng cường hợp tác quốc tế, hỗ trợ kỹ thuật và xây dựng năng lực để củng cố khuôn khổ quốc gia để bảo vệ và trao quyền cho trẻ em trong không gian mạng” – một văn bản nhận được sự đồng bảo trợ của hơn 87 quốc gia, cho thấy uy tín và khả năng điều phối của Việt Nam trong các vấn đề cấp bách toàn cầu.

Việt Nam cũng luôn đóng góp tiếng nói tích cực vào quá trình hoạch định chính sách khu vực và triển khai các hoạt động chung của khu vực trong lĩnh vực quyền trẻ em. Trong khuôn khổ Ủy ban liên chính phủ ASEAN về nhân quyền (AICHR), Việt Nam đã tham gia xây dựng và triển khai các Chương trình ưu tiên hàng năm của AICHR, trong đó có nội dung về bảo vệ và thúc đẩy quyền trẻ em; chủ trì Hội thảo AICHR về các chiến lược thông tin liên lạc hiệu quả để phòng, chống buôn bán người, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em (năm 2016) và Hội thảo AICHR về tăng cường tiếp cận giáo dục cho trẻ em khuyết tật (năm 2017).

Bên cạnh đó, Việt Nam cũng là thành viên và đã nghiêm túc thực hiện các quy định của nhiều Công ước quốc tế liên quan đến quyền trẻ em như Công ước về Tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia; Nghị định thư về phòng ngừa, trấn áp và trừng trị tội buôn bán người, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em; Công ước ASEAN về phòng, chống buôn bán người, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em (ACTIP); hai Công ước của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) liên quan vấn đề lao động trẻ em là Công ước số 138 về Tuổi tối thiểu được đi làm việc và Công ước số 182 về Nghiêm cấm và hành động khẩn cấp xóa bỏ các hình thức lao động trẻ em tồi tệ nhất.

Đại sứ Đỗ Hùng Việt phát biểu tại phiên thảo luận mở của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc về trẻ em trong xung đột vũ trang với chủ đề “Các chiến lược hiệu quả để chấm dứt và ngăn ngừa các vi phạm nghiêm trọng đối với trẻ em”. (Nguồn: VOV)

Hiện thực hóa cam kết bằng hành động

Nỗ lực của Việt Nam tại các diễn đàn đa phương không dừng lại ở các tuyên bố chính trị mà còn được minh chứng bằng những kết quả cụ thể trong việc thực hiện các Mục tiêu phát triển bền vững (SDGs) và ứng phó với các nguy cơ phi truyền thống.

Việt Nam được cộng đồng quốc tế ghi nhận là một trong những quốc gia hoàn thành sớm Mục tiêu Thiên niên kỷ (MDGs) và đang vững bước trên lộ trình Chương trình nghị sự 2030, đặc biệt là mục tiêu về phổ cập giáo dục tiểu học và giảm tỷ lệ tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi.

Trong lĩnh vực lao động trẻ em, hành trình 25 năm thực hiện Công ước số 182 của ILO càng là một minh chứng cho sự kiên trì của Việt Nam. Với vai trò quốc gia tiên phong trong Liên minh 8.7 kêu gọi xóa bỏ hoàn toàn lao động trẻ em, lao động cưỡng bức, nô lệ hiện đại và nạn buôn người, Việt Nam đã giảm tỷ lệ trẻ em tham gia hoạt động kinh tế từ 9,1% năm 2018 xuống còn 3,5% năm 2023.

Thành tựu này không chỉ bảo vệ quyền lợi hợp pháp của trẻ em mà còn tạo uy tín lớn cho Việt Nam khi đề xuất tại các diễn đàn quốc tế về quyền lao động, khẳng định rằng tăng trưởng kinh tế phải đi đôi với công bằng xã hội và bảo vệ nhóm đối tượng dễ bị tổn thương nhất.

Trước thách thức của kỷ nguyên số, Việt Nam đã nhanh chóng đưa vấn đề bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng vào các khuôn khổ hợp tác đa phương. Chúng ta đã cùng các nước ASEAN ra Tuyên bố về Bảo vệ trẻ em khỏi tất cả các hình thức bóc lột và lạm dụng trực tuyến năm 2019.

Ở trong nước, các cam kết quốc tế này đã được cụ thể hóa bằng “Chương trình quốc gia về bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng” và “Bộ Quy tắc ứng xử bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng” (2025). Việc thành lập Mạng lưới đa cơ quan và liên ngành về ứng cứu, bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng là một bước đi đột phá, cho thấy cách tiếp cận đa bên, phối hợp chặt chẽ giữa Chính phủ, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội.

Năm 2022, Việt Nam thành công bảo vệ Báo cáo quốc gia về việc thực hiện Công ước về quyền trẻ em ghép lần 5-6, và đang tích cực triển khai các khuyến nghị của Ủy ban Quyền trẻ em Liên hợp quốc. (Nguồn: UNICEF)

Sự nhất quán trong nỗ lực đa phương còn thể hiện qua việc Việt Nam nghiêm túc thực hiện các cơ chế giám sát quốc tế. Năm 2022, Việt Nam thành công bảo vệ Báo cáo quốc gia về việc thực hiện Công ước về quyền trẻ em ghép lần 5-6, và đang tích cực triển khai các khuyến nghị của Ủy ban Quyền trẻ em Liên hợp quốc.

Điều này bao gồm việc hoàn thiện Luật Trẻ em 2016, lồng ghép giáo dục quyền con người vào hệ thống giáo dục quốc dân và tăng cường nguồn lực tài chính cho công tác bảo trợ xã hội. Các văn bản pháp lý mới như Nghị quyết 217/2025/QH15 về miễn học phí và Nghị quyết 218/2025/QH15 về phổ cập giáo dục mầm non là những bước đi cụ thể để hiện thực hóa nguyên tắc “không để trẻ em nào bị bỏ lại phía sau”.

Sau hơn ba thập kỷ, Công ước Liên hợp quốc về Quyền trẻ em không chỉ là thành quả nhìn từ quá khứ. Trước bối cảnh thế giới đầy biến động, khí hậu cực đoan, công nghệ phát triển nhanh và những thay đổi xã hội sâu rộng, Công ước đã trở thành công cụ quan trọng giúp Việt Nam định hướng tương lai - một tương lai mà mọi trẻ em đều an toàn, được lắng nghe, được yêu thương và có cơ hội phát triển đầy đủ.

Bảo đảm an toàn cho trẻ em tham gia mạng xã hội Tham khảo kinh nghiệm quốc tế, Việt Nam có thể triển khai nhiều biện pháp nhằm thúc đẩy môi trường mạng an toàn, lành mạnh, ...

Việt Nam tăng cường hợp tác thúc đẩy môi trường tư pháp thân thiện với người chưa thành niên Ngày 17/12, Cục Phòng, chống ma túy và thực thi pháp luật quốc tế (INL) thuộc Bộ Ngoại giao Mỹ, Tổ chức Di cư quốc ...

Tuổi thơ không thể lớn lên cùng bạo hành Bạo hành và bỏ bê không chỉ khiến trẻ em tổn thương về thể xác mà còn âm thầm làm biến đổi não bộ, phá ...

Xây dựng ‘lá chắn số’ cho thế hệ tương lai Trong kỷ nguyên số, điện thoại thông minh và máy tính đã trở thành một phần quen thuộc trong đời sống của trẻ em. Internet ...