​​​​​​​Quyền bầu cử của những cử tri đặc biệt

Tổ bầu cử Trại tạm giam Công an tỉnh Thanh Hoá đưa h​​​​​​òm phiếu phụ được đưa tận vào những khu vực cách ly để người đang bị tạm giữ, tạm giam thực hiện quyền và nghĩa vụ công dân. (Nguồn: Công an tỉnh Thanh Hoá)

Thanh Hóa - một địa bàn chiến lược với quy mô dân số đông, việc triển khai công tác bảo đảm quyền bầu cử cho người đang bị tạm giữ, tạm giam và học viên tại các cơ sở cai nghiện bắt buộc không chỉ dừng lại ở việc thi hành luật pháp mà còn mang ý nghĩa nhân văn, khẳng định quan điểm “không để ai bị bỏ lại phía sau” trong đời sống chính trị của đất nước.

Không ngăn cách bởi “bức tường” giam giữ

Trong tư duy pháp lý hiện đại của Việt Nam, Hiến pháp năm 2013 (sửa đổi bổ sung năm 2025) đã xác lập một nguyên tắc vàng: Quyền con người, quyền công dân chỉ bị hạn chế theo quy định của luật trong các trường hợp cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe cộng đồng.

More from WVR
Quyền con người trong Văn kiện Đại hội Đảng XIV: Nhận thức mới và những vấn đề đặt ra

Quyền bầu cử, ứng cử là quyền chính trị cơ bản, cho phép công dân từ 18 tuổi trở lên trực tiếp bầu đại biểu Quốc hội, Hội đồng Nhân dân (HĐND), trừ trường hợp bị tước quyền này do pháp luật quy định (như mất năng lực hành vi dân sự, đang chấp hành hình phạt tù).

Điều 29 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND năm 2015 quy định: Cử tri là người đang bị tạm giam, tạm giữ, người đang chấp hành biện pháp đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc, cơ sở cai nghiện bắt buộc được ghi tên vào danh sách cử tri để bầu đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND cấp tỉnh nơi người đó đang bị tạm giam, tạm giữ, đang chấp hành biện pháp đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc, cơ sở cai nghiện bắt buộc.

Trên địa bàn cả nước nói chung, tỉnh Thanh Hóa nói riêng, quan điểm này đang được cụ thể hóa bằng sự trân trọng đối với từng lá phiếu của những người đang trong quá trình điều tra hoặc đang thực hiện cai nghiện bắt buộc. Việc bảo đảm quyền bầu cử cho họ không chỉ là thực thi pháp luật, mà là sự khẳng định phẩm giá con người.

Đối với một người đang lầm lỗi, việc được cầm lá phiếu trên tay là thông điệp mạnh mẽ: Họ vẫn là một phần của cộng đồng, vẫn có quyền và trách nhiệm đối với tương lai của đất nước. Sự chuyển dịch từ tư duy “quản lý, cách ly” sang “bảo đảm quyền và giáo dục hoàn lương” là bước tiến dài trong tiến trình dân chủ hóa tại địa phương. Đây là minh chứng cho thấy quyền con người tại Việt Nam không phải là khẩu hiệu trừu tượng mà là những hành động thực tế, lấy con người làm trung tâm của mọi chính sách phát triển.

Để không ai bị bỏ lại phía sau

Thanh Hóa, với địa bàn rộng, các cơ sở giam giữ, cai nghiện có quy mô, đã xây dựng được một quy trình tổ chức bầu cử “đặc biệt” nhưng tuyệt đối đúng luật, bảo đảm tính thực chất của mỗi lá phiếu.

Không để sự cách li trở thành rào cản thông tin, các cơ sở như Trại tạm giam, cơ sở cai nghiện ma tuý Công an tỉnh đã triển khai mô hình truyền thông đa phương tiện nội bộ. Danh sách cử tri và tiểu sử tóm tắt của các ứng cử viên được niêm yết trang trọng, công khai, dễ tiếp cận tại hành lang các khu buồng giam và khu sinh hoạt chung. Hệ thống loa truyền thanh nội bộ được tận dụng để phổ biến sâu rộng về quyền lợi, nghĩa vụ và tiểu sử ứng cử viên, đối với những cử tri bị hạn chế quyền, hoặc ốm đau, không đi lại được, cán bộ sẽ đến tận nơi phát tờ rơi, truyền tải thông tin để giúp cử tri nơi đặc thù có đủ dữ liệu để "chọn mặt gửi vàng", bảo đảm sự lựa chọn là kết quả của nhận thức cá nhân, không bị áp đặt.

Thượng tá Nguyễn Tiến Dũng, Giám thị Trại tạm giam Công an tỉnh cho biết, Trại tạm giam Công an tỉnh hiện có 1 cơ sở chính và 9 phân trại tạm giam đóng tại nhiều khu vực trên địa bàn tỉnh. Thực hiện các quy định của pháp luật về quyền bầu cử đối với cử tri là người đang bị tạm giữ, tạm giam, đơn vị đã chủ động phối hợp chặt chẽ với cấp ủy, chính quyền địa phương và Ủy ban bầu cử các cấp thường xuyên rà soát, cập nhật biến động cử tri, kịp thời bổ sung danh sách theo đúng quy định, bảo đảm không bỏ sót bất kì trường hợp nào đủ điều kiện tham gia bầu cử.

Bên cạnh đó, Trại tạm giam cũng đã xây dựng kế hoạch cụ thể, phân công lực lượng chuẩn bị đầy đủ các điều kiện cần thiết để tổ chức cho cử tri thực hiện quyền bầu cử theo đúng quy định của pháp luật. Công tác tuyên truyền về ý nghĩa, tầm quan trọng của cuộc bầu cử, quyền và nghĩa vụ của công dân cũng được đơn vị quan tâm thực hiện, giúp các cử tri đang bị tạm giữ, tạm giam hiểu rõ quyền lợi và trách nhiệm của mình khi tham gia ngày hội lớn của toàn dân.

“Chúng tôi xác định việc bảo đảm quyền bầu cử cho các cử tri đang bị tạm giữ, tạm giam không chỉ là thực hiện nghiêm quy định của pháp luật, mà còn thể hiện rõ tính nhân văn, dân chủ của chế độ. Vì vậy, mọi khâu từ rà soát danh sách cử tri, chuẩn bị khu vực bỏ phiếu, tổ chức cho cử tri thực hiện quyền bầu cử đều được triển khai chặt chẽ, đúng quy trình, đồng thời bảo đảm tuyệt đối an ninh, an toàn tại cơ sở giam giữ”, Thượng tá Nguyễn Tiến Dũng nhấn mạnh.

Đặc thù của các cơ sở giam giữ, cơ sở cai nghiện là sự biến động cử tri liên tục. Tại Thanh Hóa, lực lượng Công an đã phối hợp chặt chẽ với Ủy ban bầu cử để cập nhật danh sách cử tri đến tận sát giờ khai mạc. Thậm chí, những người được trả tự do, hoàn thành cai nghiện ngay trong ngày bầu cử cũng được hướng dẫn, hỗ trợ tận tình để thực hiện quyền công dân tại địa phương hoặc điểm bầu cử gần nhất. Tại các cơ sở cai nghiện như cơ sở số 1, số 2, việc lập danh sách cho hàng trăm học viên được thực hiện tỉ mỉ, đảm bảo 100% người đủ điều kiện đều có thẻ cử tri trên tay.

Người bị tạm giữ, tạm giam tại Trại tạm giam Công an tỉnh Thanh Hoá thực hiện quyền bầu cử. (Nguồn: Công an tỉnh Thanh Hoá)

Trung tá Nguyễn Tuấn Ngọc, Trưởng Cơ sở cai nghiện ma tuý số 1 tỉnh Thanh Hoá cho biết: Qua công tác rà soát, Cơ sở cai nghiện ma tuý số 1 đã lập danh sách 608 cử tri (trong đó có 533 học viên đang cai nghiện tại cơ sở) đủ điều kiện thực hiện quyền bầu cử. Đối với những học viên mới tiếp nhận, đơn vị nỗ lực phối hợp để cập nhật danh sách và hướng dẫn về các thủ tục pháp lí liên quan để không bỏ sót một ai. Đồng thời, phối hợp với chính quyền địa phương nơi cư trú của các học viên hoàn thành, sắp hoàn thành thời gian cai nghiện để thông báo, lập danh sách cử tri tại nơi cư trú, bảo đảm quyền lợi của học viên sau khi tái hoà nhập cộng đồng. Mục tiêu là trước ngày 15/3, danh sách cử tri phải được lập chính xác, dù học viên đang ở cơ sở hay đã trở về gia đình đều có thể cầm lá phiếu trên tay thực hiện quyền công dân của mình.

Với những đối tượng đang bị áp dụng biện pháp quản lý nghiêm ngặt hoặc ốm đau, hạn chế di chuyển, Trại tạm giam cũng như các cơ sở cai nghiện đều chuẩn bị, bố trí những hòm phiếu phụ để đến từng cửa buồng giam, từng nơi mà cử tri đang ở để họ thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình.

Mỗi lá phiếu được ghi trong không gian riêng tư, được bỏ vào hòm phiếu niêm phong dưới sự chứng kiến của tổ bầu cử. Cùng với việc bảo đảm quyền bầu cử của cử tri, các phương án bảo đảm an ninh, an toàn, phòng cháy chữa cháy, y tế và xử lý các tình huống phát sinh trong ngày bầu cử cũng được các đơn vị chuẩn bị kĩ lưỡng để ngày bầu cử thực sự là ngày hội của toàn dân.

Thực tiễn là câu trả lời đanh thép nhất

Dưới góc độ giáo dục và nhân văn, việc tham gia bầu cử tại các cơ sở đặc thù đóng vai trò như một “liệu pháp tâm lý đặc biệt”. Đối với những học viên đang cai nghiện hay người đang trong thời gian bị tạm giữ, tạm giam, mặc cảm về sai lầm quá khứ thường là rào cản lớn nhất ngăn họ trở về với xã hội.

Học viên N.V.T, ở Cơ sở cai nghiện ma tuý số 1 cho biết: Sau khi được các cán bộ tuyên truyền về quyền và nghĩa vụ của mình, tôi thấy vừa xúc động, vừa tự hào. Việc được cầm lá phiếu để trực tiếp bầu cho những người mà mình tín nhiệm khiến tôi cảm thấy mình vẫn là một công dân có ích và được tin tưởng.

Những chia sẻ như vậy cho thấy, lá phiếu lúc này không chỉ mang ý nghĩa chọn ra người đại diện, mà còn mang sức mạnh của sự bao dung. Nó khơi dậy lòng tự trọng, khẳng định giá trị bản thân của mỗi cá nhân, giúp họ hiểu rằng xã hội vẫn tin tưởng. Đây chính là tiền đề quan trọng nhất để họ vững tin trên “nẻo thiện” tái hòa nhập.

Bên cạnh đó, sự minh bạch trong bầu cử tại các khu vực đặc thù ở Thanh Hóa chính là “vũ khí sắc bén” để phản bác trực diện các luận điệu xuyên tạc của các thế lực thù địch và các tổ chức thiếu thiện chí.

Từ trước đến nay, mỗi khi đất nước có những sự kiện chính trị lớn, nhất là các kì bầu cử, các đối tượng chống phá thường rêu rao rằng Việt Nam “dàn dựng” kết quả tại các trại giam. Thực tế tại Thanh Hóa cho thấy, quy trình giám sát đa lớp từ Mặt trận Tổ quốc, Tổ bầu cử và chính các cử tri đã tạo nên một bức tường ngăn chặn mọi sai sót. Sự tham gia tự nguyện, hào hứng của các học viên cai nghiện và người bị tạm giữ, tạm giam là bằng chứng sống động nhất phủ nhận sự ép buộc.

Việc chủ động mang quyền bầu cử đến tận tay người bị tạm giữ, tạm giam - một việc mà ngay cả nhiều quốc gia phát triển vẫn còn hạn chế, đã khẳng định Việt Nam không chỉ bảo vệ quyền sống, quyền tự do mà còn bảo vệ quyền chính trị của cả những người đang lầm lỗi.

Chỉ trong buổi sáng ngày 15/3, 100% cử tri là người đang bị tạm giữ, tạm giam, người đang thực hiện cai nghiện ma tuý bắt buộc tại cơ sở cai nghiện ma tuý trên địa bàn tỉnh Thanh Hoá đã thực hiện xong quyền, nghĩa vụ công dân của mình. Mỗi lá phiếu của người tạm giữ, tạm giam, hay học viên cai nghiện là một liều thuốc tinh thần, một sự công nhận tư cách xã hội, giúp họ xóa bỏ mặc cảm để sửa đổi lỗi lầm, nỗ lực tái hòa nhập cuộc sống. Đây chính là nhân quyền thực chất, gắn liền với đạo đức và nhân văn truyền thống của dân tộc Việt Nam.

Bảo đảm quyền bầu cử tại các trại tạm giam và cơ sở cai nghiện trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa là một minh chứng sống động cho sự ưu việt của chế độ ta. Đó là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa sự nghiêm minh của pháp luật và sự ấm áp của tình người. Những lá phiếu từ phía sau cánh cổng trại giam và cơ sở cai nghiện đã “gieo mầm” cho niềm tin về sự công bằng, về ngày trở về thực hiện đầy đủ quyền và nghĩa vụ của một công dân lương thiện. Đây chính là giá trị cốt lõi của quyền con người mà chúng ta đang nỗ lực bồi đắp mỗi ngày.

Đẩy mạnh hợp tác Việt Nam-EU trong quản trị, pháp quyền và quyền con người Ngày 30/9, tại Hà Nội đã diễn ra Phiên họp lần thứ 5 Tiểu ban Quản trị tốt, pháp quyền và quyền con người trong ...

Ý nghĩa của Tuyên ngôn Nhân quyền thế giới đối với thúc đẩy và bảo vệ quyền con người ở Việt Nam Sau 77 năm dưới ánh sáng của bản Tuyên ngôn Nhân quyền thế giới (ra đời ngày 10/12/1948), việc thúc đẩy và bảo vệ quyền ...

Ngày Nhân quyền thế giới 10/12: Bảo đảm quyền con người như 'hơi thở cuộc sống' Từ Công ước Hà Nội đến thành viên Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc, Việt Nam đang hiện thực hóa cam kết mạnh mẽ ...

Quyền về dữ liệu và toàn vẹn não bộ: Vấn đề nhân quyền mới của thế kỷ XXI Giới học thuật và các tổ chức quốc tế mới đây đã đề xuất khái niệm 'Quyền về dữ liệu và toàn vẹn não bộ ...

Hoàn thiện thể chế về quyền con người, quyền công dân so với yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của đất nước Ngày 8/1, tại TP Hồ Chí Minh, Trường Đại học Kiểm sát phối hợp với Viện Khoa học xã hội Vùng Nam Bộ tổ chức ...