Israel bước vào ngày bầu cử Quốc hội, Iran nói kết quả sẽ chẳng tạo ra khác biệt

Ngày 27/10, cử tri Israel bước vào ngày bỏ phiếu trong cuộc bầu cử Quốc hội được dự báo sít sao, có thể chấm dứt thời gian cầm quyền kéo dài của Thủ tướng Benjamin Netanyahu hoặc khiến đất nước tiếp tục rơi vào bế tắc chính trị, khi các khối lớn đều khó giành đủ đa số để thành lập chính phủ.

Israel không loại trừ hành động quân sự nhằm vào Iran trước bầu cử, rộ tin Mỹ ngăn cản Bộ Ngoại giao tiếp nhận Bản sao Thư ủy nhiệm của Đại sứ Israel tại Việt Nam Syria lên tiếng về hoạt động quân sự của Israel gần Cao nguyên Golan

Israel bước vào ngày bầu cử Quốc hội, Iran nói kết quả sẽ chẳng tạo ra khác biệt. (Nguồn: Anadolu)

Đây là cuộc tổng tuyển cử đầu tiên tại Israel kể từ vụ tấn công ngày 7/10/2023 và chiến dịch quân sự sau đó của Israel tại Dải Gaza, cũng như các cuộc đối đầu quân sự với Lebanon và Iran. Đây cũng là lần đầu tiên kể từ năm 1988 Israel tổ chức bầu cử Quốc hội đúng thời hạn, sau nhiều thập niên các chính phủ liên tiếp sụp đổ trước khi hoàn thành nhiệm kỳ 4 năm.

More from WVR
Bầu cử Israel: Chính trường biến động, chiến lược chung bất động

Hãng thông tấn Anadolu cho biết khoảng 7,3 triệu người đủ điều kiện bỏ phiếu, trong đó có khoảng 1,2 triệu công dân Israel gốc Palestine. Có 37 đảng và liên danh tranh cử vào Quốc hội gồm 120 ghế.

Theo hệ thống bầu cử đại diện tỷ lệ, các đảng phải giành ít nhất 3,25% số phiếu hợp lệ để có ghế tại Quốc hội. Một chính phủ cần sự ủng hộ của ít nhất 61 nghị sĩ, trong khi chưa đảng nào từng giành đa số tuyệt đối tại cơ quan lập pháp này.

Các cuộc thăm dò cuối cùng do ba đài truyền hình lớn của Israel công bố cho thấy, đảng trung dung Yashar của cựu Tổng tham mưu trưởng quân đội Gadi Eisenkot dẫn trước sít sao đảng Likud của ông Netanyahu.

Yashar được dự báo giành 22-23 ghế, so với 19-21 ghế của Likud. Liên minh B'Yachad (Cùng nhau), do hai cựu thủ tướng Naftali Bennett và Yair Lapid lãnh đạo, đứng thứ ba với dự báo 14-15 ghế.

Tuy nhiên, các cuộc thăm dò cho thấy, khối cánh hữu và tôn giáo ủng hộ ông Netanyahu có thể giành khoảng 50 ghế, trong khi khối đối lập đạt 52-56 ghế.

Các đảng do người Palestine lãnh đạo được dự báo giành tổng cộng 14-16 ghế. Những con số này cho thấy cả ông Netanyahu lẫn ông Eisenkot đều chưa có con đường rõ ràng để đạt đa số 61 ghế. Việc giành nhiều ghế nhất cũng không đồng nghĩa với việc chắc chắn trở thành thủ tướng.

Theo quy trình thành lập chính phủ, Tổng thống Isaac Herzog sẽ tham vấn các đảng sau bầu cử trước khi giao nhiệm vụ thành lập chính phủ cho nghị sĩ được đánh giá có khả năng tập hợp đa số ủng hộ tại Quốc hội.

Tương lai chính trị của Thủ tướng Netanyahu

Thủ tướng đương nhiệm Netanyahu, 77 tuổi, đang tìm cách tiếp tục nắm quyền sau hơn 18 năm giữ chức thủ tướng qua ba giai đoạn. Chiến dịch tranh cử của ông tập trung vào an ninh quốc gia, nhấn mạnh kinh nghiệm lãnh đạo và chính sách quân sự trước những mối đe dọa trong khu vực.

Tuy nhiên, ông phải đối mặt với chỉ trích về việc chính phủ không ngăn chặn được cuộc tấn công ngày 7/10/2023, cách xử lý các cuộc xung đột sau đó và việc phản đối thành lập ủy ban điều tra nhà nước độc lập về những sai sót an ninh.

Ông Netanyahu cũng đang bị xét xử trong các vụ án tham nhũng mà ông bác bỏ cáo buộc, đồng thời đối mặt với lệnh bắt của Tòa án Hình sự Quốc tế liên quan đến cáo buộc tội ác chiến tranh và tội ác chống loài người tại Gaza.

Các đối tác tiềm năng của ông Netanyahu gồm các đảng cực hữu do Bộ trưởng An ninh Quốc gia Itamar Ben-Gvir và Bộ trưởng Tài chính Bezalel Smotrich lãnh đạo, cùng các đảng Do Thái chính thống Shas và Đoàn kết Torah.

Ông Ben-Gvir và ông Smotrich ủng hộ mở rộng các khu định cư trái phép tại Bờ Tây bị chiếm đóng, phản đối thành lập Nhà nước Palestine và khuyến khích người Palestine rời khỏi Gaza.

Trong khi đó, các đảng Do Thái chính thống phải đối mặt với chỉ trích ngày càng tăng về yêu cầu duy trì miễn nghĩa vụ quân sự cho nam giới theo học tôn giáo, trong bối cảnh quân đội Israel thiếu nhân lực sau nhiều năm xung đột.

Sau bầu cử, ông Netanyahu có thể thành lập chính phủ nếu giành thêm ghế hoặc thu hút nghị sĩ từ các lực lượng ngoài liên minh hiện tại.

Cựu Tổng tham mưu trưởng quân đội Gadi Eisenkot, đối thủ chính của Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu. (Nguồn: EPA)

Đối thủ chính của ông Netanyahu là cựu Tổng tham mưu trưởng Eisenkot, 66 tuổi, đã tham gia chính phủ khẩn cấp của ông Netanyahu sau vụ tấn công ngày 7/10/2023. Ông Eisenkot rời chính phủ sau khi chỉ trích cách điều hành chiến dịch quân sự tại Gaza và việc thiếu chiến lược chính trị rõ ràng. Con trai ông thiệt mạng khi phục vụ trong quân đội Israel tại Gaza vào tháng 12/2023.

Ông Eisenkot vận động tranh cử với cam kết tăng cường trách nhiệm giải trình của chính phủ, ổn định chính trị và khôi phục niềm tin của công chúng vào các thể chế nhà nước. Ông ủng hộ điều tra chính thức những sai sót an ninh ngày 7/10/2023 và chấm dứt việc miễn nghĩa vụ quân sự trên diện rộng cho nam giới Do Thái chính thống.

Tuy nhiên, về các vấn đề an ninh chủ chốt, lập trường của ông không khác biệt hoàn toàn với ông Netanyahu: phản đối thành lập một Nhà nước Palestine có chủ quyền đầy đủ trong điều kiện hiện nay, đồng thời cho rằng cần xóa bỏ năng lực quân sự và quyền kiểm soát Gaza của Hamas.

Các đảng đại diện cho công dân Palestine tại Israel có thể nắm vai trò quyết định nếu không có khối nào giành đủ 61 ghế. Theo thăm dò, liên danh Danh sách chung có thể giành khoảng 9 ghế, còn đảng Ra'am đạt 5-7 ghế.

Một chính phủ do ông Eisenkot lãnh đạo có thể cần sự ủng hộ của một hoặc cả hai đảng này, thông qua việc tham gia liên minh hoặc hỗ trợ từ bên ngoài. Tuy nhiên, phương án này vấp phải trở ngại khi lãnh đạo đảng Yisrael Beytenu Avigdor Lieberman tuyên bố không tham gia chính phủ phụ thuộc vào các đảng do người Palestine lãnh đạo, trong khi một số nhân vật đối lập khác chưa cam kết ủng hộ thỏa thuận như vậy.

Khả năng thành lập chính phủ đoàn kết giữa Likud và các đảng đối lập lớn cũng được đặt ra, dù ông Eisenkot cùng một số đồng minh đã loại trừ việc tham gia chính phủ do ông Netanyahu lãnh đạo.

Cuối cùng, nếu không bên nào tập hợp được đa số, ông Netanyahu có thể tiếp tục giữ chức thủ tướng lâm thời trong thời gian đàm phán kéo dài, làm tăng nguy cơ Israel phải tổ chức bầu cử lần nữa. Kết quả của các đảng nhỏ đang ở sát ngưỡng 3,25% cũng có thể ảnh hưởng đáng kể đến cán cân ghế trong Quốc hội.

Các cuộc thăm dò sau khi đóng cửa điểm bỏ phiếu dự kiến được công bố ngay trong tối 27/10 theo giờ địa phương. Kết quả chính thức dự kiến được công bố trước ngày 4/11, sau đó các cuộc thương lượng thành lập chính phủ có thể tiếp tục trong nhiều tuần.

Trong một tuyên bố về cuộc bầu cử Israel cùng ngày, Bộ Ngoại giao Iran khẳng định, kết quả cuộc bầu cử Israel sẽ “không tạo ra sự khác biệt”, bất chấp những tuyên bố từ ông Netanyahu về việc lật đổ chế độ ở nước Cộng hoà Hồi giáo.