Kinh tế hydrogen: Cuộc chạy đua địa chính trị mới

Vũ Đoàn Kết
Sự nổi lên của nền kinh tế hydrogen mở ra một thị trường mới đầy tiềm năng, song cũng để lại không ít thách thức địa chính trị.
Theo dõi Baoquocte.vn trên
Danh sách những nước đã cân nhắc hoặc xây dựng chiến lược năng lượng hydrogen. (Nguồn: IRENA)
Danh sách những nước đã cân nhắc hoặc xây dựng chiến lược năng lượng hydrogen. (Nguồn: IRENA)

Từ những năm đầu thế kỷ XXI, hydrogen đã được xem là nguồn năng lượng của tương lai bởi khả năng sản xuất không bị hạn chế. Tuy nhiên, đến nay, nền công nghiệp hydrogen vẫn được xem là ở trong giai đoạn “mới hình thành”.

Theo báo cáo do Cơ quan Năng lượng tái tạo quốc tế (IRENA) công bố tháng 1/2022, tính đến cuối năm 2021, đã có 21 quốc gia và nền kinh tế công bố chiến lược hydrogen; hơn 40 quốc gia có lộ trình phát triển và sử dụng hydrogen công nghiệp và thương mại. Tới năm 2050, hydrogen sẽ chiếm 12% năng lượng sử dụng toàn cầu. Xuất khẩu hydrogen sẽ chiếm khoảng 30% thị phần thương mại hydrogen thế giới.

Theo một báo cáo khác của Rethink Energy, từ nay đến 2050, với 10.000 tỷ USD đầu tư vào lĩnh vực này, giá hydrogen giảm xuống 95% so với hiện nay.

Hầu hết chiến lược quốc gia được công bố ưu tiên nguồn đầu tư công trong giai đoạn đầu của công nghiệp hydrogen từ nay đến 2030. Chẳng hạn, Đức dự kiến chi khoảng 10 tỷ Euro từ ngân sách với kỳ vọng sẽ kéo theo các nguồn vốn tư nhân vào lĩnh vực hydrogen.

Điểm tương đồng khác trong chiến lược của hầu hết các quốc gia là ứng dụng hydrogen thương mại. Liên minh châu Âu (EU), Nhật Bản, Hàn Quốc đều hướng tới sử dụng hydrogen trong vận tải hàng hóa. Trong trung và dài hạn, hydrogen hứa hẹn sẽ cung cấp nguồn nhiên liệu sạch cho vận tải biển, hàng không.

Trong khi đa số chiến lược của các quốc gia ưu tiên sản xuất hydrogen phi carbon hóa (green hydrogen), nhiều nước có chiến lược phát triển hydrogen ít carbon (blue hydrogen), hydro xám (grey hydrogen) hoặc hydro tím (pink hydrogen)…

Định vị quốc gia trên bản đồ hydrogen thế giới

Khác biệt rõ nét nhất là việc định vị quốc gia trên bản đồ địa chính trị năng lượng 30 năm tới. Trong khi Australia, Chile, Morocco hướng tới trở thành các bên xuất khẩu, các quốc gia như Nhật Bản, Hàn Quốc và EU theo đuổi chiến lược nhập khẩu hydrogen.

Trong EU, nếu như Đức sớm đàm phán với các nước có tiềm năng xuất khẩu để bảo đảm tính cạnh tranh và bền vững nguồn cung, Pháp lại ưu tiên “chủ quyền” quốc gia về nguồn năng lượng này dựa trên thế mạnh điện hạt nhân.

Australia, vốn đã là bên xuất khẩu khí đốt hóa lỏng cho châu Á, đặt tham vọng trở thành nước xuất khẩu hydrogen hàng đầu khu vực.

Vị trí của các nước trên bản đồ địa chính trị hydrogen cũng còn là khả năng nắm giữ các công nghệ tiên phong trong lĩnh vực này. Nhật Bản và Hàn Quốc hiện đang là các nước dẫn đầu về công nghệ sản xuất và ứng dụng hydrogen thương mại. Ngay từ đầu, hai nước này ưu tiên tăng cường “an ninh năng lượng”. Vì vậy, dù theo đuổi chiến lược nhập khẩu, Nhật Bản và Hàn Quốc lại là các cường quốc xuất khẩu công nghệ sản xuất và ứng dụng hydrogen.

Về tổng thể sẽ có ba nhóm nước tùy thuộc vào lựa chọn chiến lược của mỗi nước.

Thứ nhất, đó là nhóm các nước xuất khẩu hydrogen nhờ vào lợi thế so sánh về nguồn cung năng lượng giá rẻ từ mặt trời, gió hay khí đốt. Họ cũng có nguồn cung nước ngọt lớn, sẵn các hạ tầng lưu trữ, xuất khẩu hydrogen khí/hóa lỏng. Ví dụ, Morocco có năng lực sản xuất điện gió và điện mặt trời lớn, phù hợp với ưu tiên của EU về nhập khẩu hydro phi carbon. Nước này cũng có thể tận dụng hệ thống đường ống khí đốt sẵn có kết nối với EU qua

Tây Ban Nha. Australia có lợi thế về than đá, năng lượng gió và mặt trời, cũng như khả năng tiếp cận các thị trường nhập khẩu lớn ở Đông Á, đặc biệt là Nhật Bản và Hàn Quốc. Chile có lợi thế nhờ vào khả năng xuất khẩu thông qua các cảng biển kết nối với khu vực châu Á – Thái Bình Dương.

Thứ hai, nhóm các nước có lợi thế về giá năng lượng nhưng hạn chế về nguồn nước ngọt bao gồm các quốc gia Trung Đông, Algeria, Libya hay thiếu đầu tư cho hạ tầng như Nga.

Cuối cùng là các nước nhập khẩu hydrogen gồm Nhật Bản, Hàn Quốc và khu vực EU. Các nước này đi tiên phong trong làm chủ công nghệ và sản xuất hydrogen. Song do giá thành, họ theo đuổi chiến lược nhập khẩu hơn là sản xuất tại chỗ.

“Ngoại giao hydrogen”

Để đảm bảo chuỗi cung ứng, nhiều nước đã sớm triển khai “ngoại giao hydrogen” nhằm ký kết các thỏa thuận thương mại với các nước có tiềm năng trở thành bên xuất khẩu. Theo báo cáo của IRENA, đã có khoảng 30 hiệp định song phương trong lĩnh vực này được ký kết.

Là nước tiên phong, Nhật Bản đã đạt được thỏa thuận song phương với Australia, Brunei, Saudi Arabia và UAE trong cung ứng hydrogen.

Đức cũng đã triển khai việc đàm phán thỏa thuận với các đối tác về nhập khẩu và cung ứng hydrogen. Một trong số dự án giữa Berlin và nhóm ba nước Bỉ-Luxembourg-Hà Lan phát triển hệ thống cảng và khu lưu trữ, phân phối hydrogen lớn nhất châu Âu. Hydrogen hóa lỏng có thể sẽ được nhập khẩu qua cảng Rotterdam (Hà Lan) và Antwerp (Bỉ), sau đó vận chuyển theo đường ống khí đốt sẵn có tới thị trường EU. Đức cũng đã đạt được thỏa thuận nhập khẩu hydrogen từ các đối tác Australia, Canada, Chile, Đan Mạch, Morroco, Namibia...

Theo chuyên gia năng lượng quốc tế Philippe Copinschi thuộc Viện nghiên cứu chính trị Paris, đồng tác giả của báo cáo “Thách thức địa chiến lược của hydrogen”, công bố tháng 12/2021, có bốn yếu tố tác động đến vị trí địa chính trị của các quốc gia trên bản đồ hydrogen thế giới.

Thứ nhất là giá thành. Giá hydrogen phụ thuộc rất nhiều vào giá năng lượng cần thiết để sản xuất, tức giá năng lượng sạch, khí đốt... Đứng từ góc độ này, một số khu vực sẽ có lợi thế so sánh bởi có tiềm năng lớn về điện gió, mặt trời hoặc có nguồn cung khí đốt giá rẻ.

Thứ hai là yếu tố nguồn nước. Cho dù đã có một số công nghệ tách muối từ nước biển để cung cấp cho các nhà máy hydro, nhưng việc các nước Trung Đông khan hiếm nước ngọt cũng làm giảm lợi thế về năng lượng giá rẻ của khu vực này.

Thứ ba, sản xuất hydro đòi hỏi ngân sách đầu tư ban đầu rất lớn vào các hạng mục hạ tầng sản xuất và vận chuyển. Vì vậy, các dòng vốn tư nhân và FDI sẽ hướng về các quốc gia có quyết tâm cao về tài chính trong giai đoạn đầu từ nay đến 2030.

Thứ tư, để thu hút đầu tư tư nhân cũng như FDI, việc các quốc gia sớm xây dựng hành lang pháp lý cho kinh tế hydrogen là một ưu thế.

Thách thức địa chính trị

Tuy nhiên, sự phát triển của năng lượng hydrogen cũng để lại nhiều thách thức.

Theo ông Copinschi, hệ lụy lớn nhất là suy yếu vị thế của các nước xuất khẩu năng lượng hóa thạch (khí đốt, dầu lửa, than đá). Điều này có thể làm giảm căng thẳng và xung đột tại Trung Đông, nhưng cũng gia tăng nguy cơ bất ổn nội bộ do nguồn thu từ xuất khẩu dầu lửa, khí đốt bị giảm sút. Các căng thẳng mới sẽ hình thành xung quanh khả năng làm chủ công nghệ sản xuất hydrogen, nguồn nước ngọt, hạ tầng và nỗ lực đảm bảo an ninh cho các tuyến đường vận chuyển hydrogen đang định hình.

Khi hydrogen nổi lên như một nguồn năng lượng mới, thay thế dầu lửa, khí đốt trong vòng 30 năm tới sẽ làm thay đổi mối quan hệ phụ thuộc lẫn nhau về năng lượng. An ninh năng lượng của các quốc gia không còn phụ thuộc vào việc có hay không có dầu lửa, khí đốt trên lãnh thổ mình. Tự chủ năng lượng phụ thuộc vào quyết tâm của chính quốc gia đầu tư vào sản xuất và chuyển đổi sử dụng hydrogen.

Bản đồ địa chính trị năng lượng thế giới trong tương lai sẽ phụ thuộc một phần quan trọng vào các dự án sản xuất và cung ứng hydrogen. Kinh tế hydrogen sẽ tạo ra cuộc cạnh tranh mới giữa các quốc gia có thế mạnh về năng lượng sạch (gió, mặt trời…), nguồn nước cũng như khả năng kết nối với các thị trường tiêu thụ chính như Đông Á hay EU. Nhiều nước đang phát triển, phải nhập khẩu dầu như Mauritania, Namibia, Ai Cập hay Morocco đã sớm nhận thức cơ hội và sẵn sàng tham gia cuộc chơi mới.

Thoát khỏi sự ràng buộc của tài nguyên dưới lòng đất, các nhà đầu tư sẽ ưu tiên lựa chọn các quốc gia có ổn định chính trị dài hạn bởi các dự án hydrogen đòi hỏi nguồn vốn ban đầu lớn. Ngược lại, một quốc gia được lựa chọn đầu tư sản xuất và cung ứng hydrogen cũng góp phần giảm thiểu các nguy cơ địa chính trị của quốc gia và khu vực. Cuộc khủng hoảng Ukraine với những hệ lụy cũng là xung lực mới, đẩy nhanh cuộc chạy đua địa chính trị hydrogen đang hình thành.

Đưa trụ cột kinh tế Nga vào 'tầm ngắm' trừng phạt, EU muốn 'bóp chết' các dự án mới ngay từ trứng nước?

Đưa trụ cột kinh tế Nga vào 'tầm ngắm' trừng phạt, EU muốn 'bóp chết' các dự án mới ngay từ trứng nước?

EU đang tiến gần đến quyết định ngừng mua dầu, khí đốt và các sản phẩm dầu mỏ từ Nga để trừng phạt nước này ...

Khí đốt - nạn nhân của địa chính trị

Khí đốt - nạn nhân của địa chính trị

Thị trường khí đốt thế giới đã trải qua nhiều biến động lớn khi bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi những bất ổn chính trị, ...

Đọc thêm

Giá vàng hôm nay 19/11/2026 rớt thảm, thủng đáy hơn một năm, cơ hội gom hàng hay nên thận trọng?

Giá vàng hôm nay 19/11/2026 rớt thảm, thủng đáy hơn một năm, cơ hội gom hàng hay nên thận trọng?

Giá vàng hôm nay 19/11/2026 trên thị trường thế giới ghi nhận chạm mức thấp nhất trong hơn một năm.
Việt Nam mở rộng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực pháp luật và hòa giải

Việt Nam mở rộng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực pháp luật và hòa giải

Việt Nam ký Công ước thành lập Tổ chức quốc tế về trung gian (IOMed), mở rộng cơ hội hợp tác trong lĩnh vực pháp lý và giải quyết tranh ...
Mỗi năm Việt Nam có khoảng 103.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến sử dụng thuốc lá

Mỗi năm Việt Nam có khoảng 103.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến sử dụng thuốc lá

Thông tin được đưa ra tại Hội thảo cung cấp thông tin về phòng, chống tác hại thuốc lá ngày 17/11 tại Hà Nội.
Vinh danh 30 tài năng trẻ trong cuộc đua làm chủ công nghệ chiến lược

Vinh danh 30 tài năng trẻ trong cuộc đua làm chủ công nghệ chiến lược

Các gương mặt được trao Giải thưởng Khoa học công nghệ Quả Cầu Vàng và Giải thưởng Nữ sinh Khoa học công nghệ Việt Nam năm 2026 hoạt động trong ...
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin

Bên lề Tuần lễ cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (APEC) năm 2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có cuộc ...
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dự và phát biểu tại
Phiên toàn thể AIPA-47

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dự và phát biểu tại Phiên toàn thể AIPA-47

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã dự và có bài phát biểu quan trọng tại Phiên toàn thể thứ nhất trong khuôn khổ Đại hội đồng liên Nghị ...
Iran tấn công căn cứ quân sự Mỹ tại Kuwait, dọa đáp trả mạnh nếu Washington tiếp tục không kích

Iran tấn công căn cứ quân sự Mỹ tại Kuwait, dọa đáp trả mạnh nếu Washington tiếp tục không kích

Các UAV chiến đấu của Iran đã tấn công vào các hệ thống phòng không, bệ phóng UAV và tên lửa của Mỹ tại căn cứ không quân Ali Al-Salem ở Kuwait.
Tổng thống Nga hội đàm với Chủ tịch Trung Quốc: Khẳng định quan hệ 'vững chắc như núi' và mục tiêu chung về hòa bình, thịnh vượng khu vực

Tổng thống Nga hội đàm với Chủ tịch Trung Quốc: Khẳng định quan hệ 'vững chắc như núi' và mục tiêu chung về hòa bình, thịnh vượng khu vực

Ngày 18/11, Tổng thống Nga Vladimir Putin có cuộc hội đàm với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình bên lề Hội nghị các nhà lãnh đạo kinh tế APEC.
Tổng thống Hàn Quốc gắn tiến triển trong quan hệ với Trung Quốc với hòa bình, ổn định trên bán đảo Triều Tiên

Tổng thống Hàn Quốc gắn tiến triển trong quan hệ với Trung Quốc với hòa bình, ổn định trên bán đảo Triều Tiên

Tổng thống Hàn Quốc cho rằng, việc đảm bảo hòa bình và ổn định trên bán đảo Triều Tiên phục vụ lợi ích chung của nước này và Trung Quốc.
Tổng thống Trump tuyên bố, liên minh giữa Mỹ và một quốc gia Đông Nam Á đang mạnh mẽ hơn bao giờ hết

Tổng thống Trump tuyên bố, liên minh giữa Mỹ và một quốc gia Đông Nam Á đang mạnh mẽ hơn bao giờ hết

Mỹ-Philippines đang mở rộng hợp tác quốc phòng, đồng thời khẳng định quan hệ đồng minh giữa hai nước hiện ở mức tốt đẹp nhất từ trước đến nay.
Anh trừng phạt 8 công ty Israel, chính phủ của Thủ tướng Netanyahu tuyên bố đáp trả

Anh trừng phạt 8 công ty Israel, chính phủ của Thủ tướng Netanyahu tuyên bố đáp trả

Anh thông báo áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với 8 công ty xây dựng của Israel có liên quan hoạt động mở rộng các khu định cư ở Bờ Tây.
Mỹ chỉ trích, Đức bảo vệ việc Ukraine tấn công vào Nga; Kiev chuẩn bị nhận hỗ trợ lớn

Mỹ chỉ trích, Đức bảo vệ việc Ukraine tấn công vào Nga; Kiev chuẩn bị nhận hỗ trợ lớn

Các quan chức quốc phòng của Đức và Mỹ đã có những phát biểu phản bác quan điểm của nhau về các cuộc tấn công tầm xa của Ukraine vào lãnh thổ Nga.
Chính sách đối ngoại của Tổng thống Trump đối mặt ‘tay phanh’ mới

Chính sách đối ngoại của Tổng thống Trump đối mặt ‘tay phanh’ mới

Chiến thắng của đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026 đã tạo ra sự thay đổi đáng chú ý trong cán cân quyền lực tại Mỹ.
Hội nghị Ngoại trưởng G7: Phép thử hợp tác

Hội nghị Ngoại trưởng G7: Phép thử hợp tác

Nhóm 7 nước công nghiệp phát triển (G7) đang đối mặt với thách thức về đoàn kết.
Bước ngoặt chính trị tại Israel

Bước ngoặt chính trị tại Israel

Việc Tổng thống Israel Isaac Herzog giao lãnh đạo đảng Yashar nhiệm vụ thành lập chính phủ mới đánh dấu bước ngoặt chính trị.
Bầu cử New Zealand: Bài toán khó giải

Bầu cử New Zealand: Bài toán khó giải

Đằng sau diễn biến bầu cử sít sao tại New Zealand là những chuyển động sâu hơn trong cục diện chính trị.
Nga - Iran: Phương cách phá thế cô lập

Nga - Iran: Phương cách phá thế cô lập

Trong bối cảnh phải đối phó với các lệnh cấm vận và sức ép từ bên ngoài, Nga và Iran ngày càng xích lại gần nhau.
Cục diện mới trong chính trường Mỹ

Cục diện mới trong chính trường Mỹ

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11 tại Mỹ đã tạo ra sự thay đổi quan trọng trong tương quan quyền lực chính trị ở Washington.
Thượng đỉnh Mỹ-Trung Quốc-Nga: Phép thử đối thoại giữa các cường quốc

Thượng đỉnh Mỹ-Trung Quốc-Nga: Phép thử đối thoại giữa các cường quốc

Cuộc gặp ba bên giữa các nhà lãnh đạo Nga, Mỹ và Trung Quốc tại Thâm Quyến ngày 19/11 được đánh giá là dấu mốc ngoại giao đáng chú ý.
Học giả Malaysia đánh giá cao vai trò cầu nối chiến lược của Việt Nam tại tiểu vùng Mekong

Học giả Malaysia đánh giá cao vai trò cầu nối chiến lược của Việt Nam tại tiểu vùng Mekong

Học giả Awang Azman Awang Pawi người Malaysia đã trả lời phỏng vấn về Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 49, diễn ra từ 14-17/11 tại Manila, Philippines.
EU tổ chức hội nghị thượng đỉnh AI đầu tiên, tìm cách thu hẹp khoảng cách với Mỹ và Trung Quốc

EU tổ chức hội nghị thượng đỉnh AI đầu tiên, tìm cách thu hẹp khoảng cách với Mỹ và Trung Quốc

EU tổ chức hội nghị thượng đỉnh AI đầu tiên, tìm cách thu hẹp khoảng cách với Mỹ và Trung Quốc
Siêu El Niño gây biến động bất thường đối với hệ sinh thái biển California

Siêu El Niño gây biến động bất thường đối với hệ sinh thái biển California

Siêu El Niño gây biến động bất thường đối với hệ sinh thái biển California
Tổng Thư ký Liên hợp quốc kêu gọi cắt giảm mạnh khí thải tại COP31

Tổng Thư ký Liên hợp quốc kêu gọi cắt giảm mạnh khí thải tại COP31

Tổng Thư ký Liên hợp quốc kêu gọi cắt giảm mạnh khí thải tại COP31
Na Uy xây dựng hầm đường bộ dưới biển sâu và dài nhất thế giới

Na Uy xây dựng hầm đường bộ dưới biển sâu và dài nhất thế giới

Na Uy đang xây dựng đường hầm Rogfast dài 27 km dưới đáy biển, được kỳ vọng trở thành đường hầm đường bộ dưới biển dài và sâu nhất thế giới.
Phiên bản di động