Ông Biden có thể cứu vãn Hiệp ước Bầu trời Mở?

Nguyệt Ánh
TGVN. Mỹ đã chính thức rút khỏi Hiệp ước Bầu trời Mở vào ngày 22/11. Như vậy, một quyết định từng gây ngạc nhiên ngay cả với các đồng minh châu Âu của Washington và không nhận được sự ủng hộ của tất cả, cuối cùng đã có hiệu lực kể từ ngày 22/11/2020.
Theo dõi Baoquocte.vn trên
Vì sao Nga chưa rút khỏi Hiệp ước Bầu trời Mở?
Mỹ đã chính thức rút khỏi Hiệp ước Bầu trời Mở vào ngày 22/11. (Nguồn: Báo Tiền Phong)

Phía Nga đã gọi quyết định này là một bước phá hoại hệ thống kiểm soát vũ khí hiện đại, nhưng các hành động tiếp theo của Moscow sẽ được xác định tùy thuộc cách hành xử trong tương lai của các quốc gia khác tham gia ký kết Hiệp ước này.

Các câu hỏi quan trọng hiện nay là liệu châu Âu có truyền dữ liệu từ các chuyến bay giám sát của họ đến Mỹ hay không và liệu Nga có thể thực hiện các chuyến bay giám sát trên các căn cứ của Mỹ ở châu Âu hay không?

Tin liên quan
Mỹ với Hiệp ước Bầu trời mở: Đóng rồi khó mở! Mỹ với Hiệp ước Bầu trời mở: Đóng rồi khó mở!

Nga-Mỹ cáo buộc lẫn nhau

Lý do Mỹ rút khỏi Hiệp ước là vì những cáo buộc Nga vi phạm điều khoản. Washington không hài lòng với việc Nga không cho phép thực hiện các chuyến bay giám sát trên hành lang dài 10 km dọc biên giới với Abkhazia và Nam Osetia.

Đáp trả cáo buộc này, Moscow nhắc nhở rằng Nga đã công nhận nền độc lập của Abkhazia và Nam Osetia, và theo các điều khoản của Hiệp ước, các chuyến bay giám sát có thể được thực hiện trên không phận không quá 10 km tính từ biên giới của một quốc gia không phải là thành viên của Hiệp ước. Ngoài ra, nhờ kỹ thuật hiện đại, các chuyên gia có thể thu được hình ảnh của các khu vực trên mà không cần bay vào hành lang này.

Mỹ cũng không hài lòng với việc Nga hạn chế phạm vi bay trên khu vực Kaliningrad ở mức 500 km. Moscow thì lưu ý, một cơ chế như vậy hoàn toàn giống với cơ chế mà Mỹ từng thiết lập cho Alaska. Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov cho rằng, ngay cả với những hạn chế như vậy, các đối tác phương Tây có thể bao phủ 90% lãnh thổ của khu vực Kaliningrad.

Có cả những cáo buộc khác như các chuyến bay trên bán đảo Crimea, vốn không được phương Tây công nhận là lãnh thổ của Nga. Mỹ cũng cáo buộc Moscow đang sử dụng những hình ảnh được chụp trong các chuyến bay giám sát để chọn mục tiêu, hơn nữa, dường như trong các chuyến bay trên bầu trời Mỹ, Nga đã theo dõi vị trí của Tổng thống Trump.

Lý lẽ của Nga

Theo lập luận của Nga, mặc dù rời khỏi một hiệp ước cơ bản tiếp theo về kiểm soát vũ khí, song Mỹ đang cố gắng không để mất những lợi ích mà văn kiện này đã mang lại cho họ và có ý định lợi dụng các đồng minh để đạt được mục tiêu này.

Ngoại trưởng Nga Lavrov cho rằng, Mỹ đang tích cực “làm việc” với các đồng minh và yêu cầu họ đảm bảo bằng văn bản về việc cung cấp hình ảnh chụp được từ các chuyến bay giám sát của họ trên lãnh thổ Nga. Trong khi đó, Hiệp ước Bầu trời Mở quy định rằng không được cung cấp thông tin cho nước thứ 3 không tham gia Hiệp ước. Ông Lavrov nêu rõ đây không phải là cách hành xử của “người đàng hoàng”.

Tất nhiên, Moscow không hài lòng với tình hình khi Mỹ có thể giám sát lãnh thổ của Liên bang Nga theo cách này, trong khi Moscow không có cơ hội như vậy. Ngoài ra, Mỹ yêu cầu các nước đồng minh cấm máy bay Nga trong khuôn khổ Hiệp ước Bầu trời Mở bay qua các căn cứ của họ ở châu Âu, mà đây là các căn cứ quân sự lớn, bao gồm cả những căn cứ với vũ khí hạt nhân công suất thấp.

Theo ông Lavrov, điều này cũng vi phạm nội dung của Hiệp ước, và Nga sẽ yêu cầu các thành viên khác nên xác nhận rằng họ sẽ không chuyển giao dữ liệu và sẽ không tuân thủ các yêu cầu của Mỹ về cấm các chuyến bay của Nga.

Trước đây, nhiều quốc gia đồng minh của Mỹ đã không ủng hộ Washington rút khỏi Hiệp ước Bầu trời Mở. Chỉ có Ba Lan và Gruzia ủng hộ quyết định này, còn Anh nói rằng họ hiểu ý định của Mỹ. Và giờ đây, các nước đồng minh cũng không vội vàng đưa ra những cam kết bổ sung. Như Thứ trưởng Ngoại giao Nga Sergei Ryabkov từng nói trước đó: “Cuộc trò chuyện về chủ đề này vẫn chưa kết thúc… Chúng tôi tiếp tục phân tích tình hình để cân nhắc những bước trả đũa có thể xảy ra”.

Đồng thời, Moscow không giấu diếm rằng Nga cũng có những lo ngại về cách các nước khác thực hiện Hiệp ước, dù nước này tin rằng tất cả các yêu sách lẫn nhau có thể và cần phải được giải quyết thông qua đối thoại trong khuôn khổ một cơ quan đặc biệt - ủy ban cố vấn.

Mỹ sẽ khó lòng quay lại

Theo các chuyên gia, ứng cử viên Tổng thống Joe Biden, người mà xét theo quá trình kiểm phiếu sẽ trở thành tân Tổng thống Mỹ, sẽ không quay lại chủ đề Hiệp ước Bầu trời Mở.

Một mặt, lễ nhậm chức của Tổng thống đắc cử sẽ diễn ra vào ngày 20/1/2021, tức là sau khi Mỹ rút khỏi Hiệp ước, và nếu ai đó muốn quay lại thỏa thuận này thì cần phải bắt đầu toàn bộ quá trình đàm phán từ đầu. Mặt khác, Mỹ chưa bao giờ quay trở lại sau khi rời khỏi các cơ chế như vậy.

Tin liên quan
Mỹ rút khỏi Hiệp ước Bầu trời mở, Nga có bị kích động? Mỹ rút khỏi Hiệp ước Bầu trời mở, Nga có bị kích động?

Chuyên gia Dmitry Suslov, Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu các vấn đề châu Âu và Quốc tế thuộc Học viện Kinh tế Cao đẳng Nga, nói: “Việc Mỹ quay trở lại Hiệp ước Bầu trời Mở là cực kỳ khó xảy ra, vì để làm như vậy phải yêu cầu Thượng viện phê chuẩn một lần nữa, mà Thượng viện vẫn nằm dưới sự kiểm soát của đảng Cộng hòa. Do đó, điều này không thể xảy ra. Nói chung, trong những thập kỷ gần đây, thực tiễn đã cho thấy rõ rằng nếu Mỹ rút khỏi một hiệp ước nào đó về kiểm soát vũ khí, thì họ không bao giờ quay trở lại”.

Trong khi đó, Hiệp ước Bầu trời Mở vẫn tiếp tục hoạt động. Sau thời gian gián đoạn do đại dịch Covid-19, các quốc gia đang nối lại các chuyến bay. Kể từ tháng 7, Nga đã thực hiện các chuyến bay giám sát trên không phận của Đan Mạch, Pháp, Cộng hòa Czech, Hungary, Phần Lan, Đức. Đặc biệt, Berlin đã cho phép Moscow bay qua căn cứ Ramstein, căn cứ lớn nhất của Mỹ ở châu Âu. Về phần mình, Pháp, Đức và Romania đã thực hiện các chuyến bay giám sát trên lãnh thổ Nga.

Andrei Baklitsky, nhà nghiên cứu cấp cao tại Trung tâm An ninh châu Âu-Đại Tây Dương thuộc Viện Nghiên cứu Quốc tế tại Đại học Quốc gia Quan hệ Quốc tế Moscow (MGIMO), nhận xét rằng bất chấp những rủi ro và bất ổn do việc Mỹ rời khỏi Hiệp ước, Moscow vẫn có lợi hơn nếu duy trì thỏa thuận này.

Thứ nhất, các căn cứ quân sự trên lãnh thổ châu Âu gần biên giới Liên bang Nga là một nguyên nhân gây sự lo ngại lớn. Thứ hai, Hiệp ước này cho phép giải quyết một số vấn đề an ninh của châu Âu qua đường liên lạc với các nước thành viên Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), trong khi đối thoại và hợp tác với liên minh này đã giảm mạnh, gần như bằng không.

Hiệp ước Bầu trời Mở được ký năm 1992 đã trở thành một trong những biện pháp xây dựng lòng tin ở châu Âu sau Chiến tranh Lạnh. Hiệp ước có hiệu lực từ năm 2002, cho phép các quốc gia tham gia ký thực hiện các chuyến bay giám sát trên không phận của nhau để thu thập dữ liệu về lực lượng và hoạt động quân sự của nhau. Cho đến gần đây đã có 34 quốc gia là thành viên của Hiệp ước.
Phản ứng đầu tiên của Đức về việc Mỹ rút khỏi Hiệp ước Bầu trời Mở

Phản ứng đầu tiên của Đức về việc Mỹ rút khỏi Hiệp ước Bầu trời Mở

TGVN. Ngày 22/11, Ngoại trưởng Đức Heiko Maas đã bày tỏ lấy làm tiếc việc Mỹ chính thức rút khỏi Hiệp ước Bầu trời Mở, ...

Mỹ chính thức rút khỏi Hiệp ước Bầu trời Mở, Nga nói ngay về 'lựa chọn của chính quyền mới'

Mỹ chính thức rút khỏi Hiệp ước Bầu trời Mở, Nga nói ngay về 'lựa chọn của chính quyền mới'

TGVN. Ngày 22/11, Mỹ thông báo đã chính thức rút khỏi Hiệp ước quốc phòng Bầu trời Mở, sau khi hồi tháng 5, Tổng thống ...

Điều gì sẽ xảy ra sau Mỹ rời khỏi Hiệp ước Bầu trời Mở?

Điều gì sẽ xảy ra sau Mỹ rời khỏi Hiệp ước Bầu trời Mở?

TGVN. Thứ trưởng Ngoại giao Nga hôm 4/7 bày tỏ quan ngại về khả năng các bên tham gia Hiệp ước Bầu trời Mở cũng có ...

(theo Sputnik)

Đọc thêm

Để người thầy luôn ‘giữ lửa’ nghề trong kỷ nguyên AI

Để người thầy luôn ‘giữ lửa’ nghề trong kỷ nguyên AI

Người thầy cần đổi mới tư duy, làm chủ công nghệ và tiếp tục nuôi dưỡng những giá trị nhân văn trong mỗi học trò...
Việt Nam và khu vực Tây Nam Trung Quốc thúc đẩy kết nối chiến lược, mở rộng hợp tác kinh tế

Việt Nam và khu vực Tây Nam Trung Quốc thúc đẩy kết nối chiến lược, mở rộng hợp tác kinh tế

Việt Nam và khu vực Tây Nam Trung Quốc thúc đẩy kết nối chiến lược, mở rộng hợp tác kinh tế.
Món quà mùa Đông dành tặng khán giả yêu Hà Nội

Món quà mùa Đông dành tặng khán giả yêu Hà Nội

Đằng sau cuộc hội ngộ của Mỹ Linh, Hà Trần, Thanh Lam và Ngọc Anh là những ngày tập luyện nghiêm túc, tỉ mỉ cùng ekip âm nhạc.
Các 'đầu tàu' châu Âu kêu gọi Nga đi bước đầu tiên hướng tới chấm dứt xung đột, Ukraine thúc giục việc gia nhập NATO và EU

Các 'đầu tàu' châu Âu kêu gọi Nga đi bước đầu tiên hướng tới chấm dứt xung đột, Ukraine thúc giục việc gia nhập NATO và EU

Các lãnh đạo Đức, Pháp, Anh và Ukraine kêu gọi Nga nhất trí thực hiện thỏa thuận ngừng tấn công các cơ sở năng lượng Ukraine trong suốt mùa Đông.
Liên hoan Văn hóa Ẩm thực Quốc tế 2026: Hà Nội sẵn sàng cho hành trình khám phá văn hóa qua ẩm thực

Liên hoan Văn hóa Ẩm thực Quốc tế 2026: Hà Nội sẵn sàng cho hành trình khám phá văn hóa qua ẩm thực

Chỉ còn ít ngày nữa, Liên hoan Văn hóa Ẩm thực Quốc tế lần thứ 14 sẽ khai mạc tại Hà Nội.
Kết quả của hội nghị thượng đỉnh lịch sử Mỹ-Trung Quốc-Nga

Kết quả của hội nghị thượng đỉnh lịch sử Mỹ-Trung Quốc-Nga

Tổng thống Mỹ, Chủ tịch Trung Quốc và Tổng thống Nga nhất trí thông qua tuyên bố chung về hòa bình sau cuộc gặp thượng đỉnh ba bên lịch sử.
Các 'đầu tàu' châu Âu kêu gọi Nga đi bước đầu tiên hướng tới chấm dứt xung đột, Ukraine thúc giục việc gia nhập NATO và EU

Các 'đầu tàu' châu Âu kêu gọi Nga đi bước đầu tiên hướng tới chấm dứt xung đột, Ukraine thúc giục việc gia nhập NATO và EU

Các lãnh đạo Đức, Pháp, Anh và Ukraine kêu gọi Nga nhất trí thực hiện thỏa thuận ngừng tấn công các cơ sở năng lượng Ukraine trong suốt mùa Đông.
Kết quả của hội nghị thượng đỉnh lịch sử Mỹ-Trung Quốc-Nga

Kết quả của hội nghị thượng đỉnh lịch sử Mỹ-Trung Quốc-Nga

Tổng thống Mỹ, Chủ tịch Trung Quốc và Tổng thống Nga nhất trí thông qua tuyên bố chung về hòa bình sau cuộc gặp thượng đỉnh ba bên lịch sử.
'Xin đừng bỏ quên chúng con!' - lời kêu cứu từ Gaza

'Xin đừng bỏ quên chúng con!' - lời kêu cứu từ Gaza

'Đừng quên chúng con!' không chỉ là thông điệp mà còn là lời kêu cứu đầy ám ảnh của những đứa trẻ Palestine tại Dải Gaza tới cộng đồng quốc tế.
Hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Nga-Trung: Tổng thống Trump nói cuộc gặp ‘làm nên lịch sử’, Chủ tịch Tập Cận Bình khẳng định ý nghĩa đột phá

Hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Nga-Trung: Tổng thống Trump nói cuộc gặp ‘làm nên lịch sử’, Chủ tịch Tập Cận Bình khẳng định ý nghĩa đột phá

Tổng thống Mỹ Donald Trump, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Nga Vladimir Putin đã tiến hành cuộc gặp thượng đỉnh ba bên đầu tiên.
Nga, Trung Quốc và Iran nêu điều kiện nối lại thanh sát hạt nhân

Nga, Trung Quốc và Iran nêu điều kiện nối lại thanh sát hạt nhân

Việc IAEA nối lại thanh sát hạt nhân chỉ có thể thực hiện khi các hành động thù địch nhằm vào Iran chấm dứt hoàn toàn và bảo đảm không tái diễn.
EU tính phương án cho Ukraine vay 45 tỷ Euro, Kiev trông chờ sớm được thông qua

EU tính phương án cho Ukraine vay 45 tỷ Euro, Kiev trông chờ sớm được thông qua

Ủy ban châu Âuđề xuất khoản vay trị giá 45 tỷ Euro dành cho Ukraine trong năm 2027, nhằm bù đắp phần lớn khoản thiếu hụt ngân sách dự kiến.
Quản trị AI trong kỷ nguyên công nghệ không biên giới

Quản trị AI trong kỷ nguyên công nghệ không biên giới

Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) đặt ra yêu cầu cấp thiết về xây dựng một khuôn khổ quản trị toàn cầu bao trùm và có trách nhiệm.
Chính sách đối ngoại của Tổng thống Trump đối mặt ‘tay phanh’ mới

Chính sách đối ngoại của Tổng thống Trump đối mặt ‘tay phanh’ mới

Chiến thắng của đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026 đã tạo ra sự thay đổi đáng chú ý trong cán cân quyền lực tại Mỹ.
Hội nghị Ngoại trưởng G7: Phép thử hợp tác

Hội nghị Ngoại trưởng G7: Phép thử hợp tác

Nhóm 7 nước công nghiệp phát triển (G7) đang đối mặt với thách thức về đoàn kết.
Bước ngoặt chính trị tại Israel

Bước ngoặt chính trị tại Israel

Việc Tổng thống Israel Isaac Herzog giao lãnh đạo đảng Yashar nhiệm vụ thành lập chính phủ mới đánh dấu bước ngoặt chính trị.
Bầu cử New Zealand: Bài toán khó giải

Bầu cử New Zealand: Bài toán khó giải

Đằng sau diễn biến bầu cử sít sao tại New Zealand là những chuyển động sâu hơn trong cục diện chính trị.
Nga - Iran: Phương cách phá thế cô lập

Nga - Iran: Phương cách phá thế cô lập

Trong bối cảnh phải đối phó với các lệnh cấm vận và sức ép từ bên ngoài, Nga và Iran ngày càng xích lại gần nhau.
Bài toán nhân tài (Kỳ 2): Thu hút, trọng dụng và giữ chân

Bài toán nhân tài (Kỳ 2): Thu hút, trọng dụng và giữ chân

Cạnh tranh nhân tài không chỉ giới hạn ở tài chính, mà mở rộng sang điều kiện làm việc, quyền tự chủ chuyên môn và cơ hội phát triển.
Bài toán nhân tài (Kỳ 1): Đổi mới đào tạo gắn với nhu cầu

Bài toán nhân tài (Kỳ 1): Đổi mới đào tạo gắn với nhu cầu

Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt, nhân tài là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và tự chủ công nghệ của mỗi quốc gia.
Từ Madrid đến Gaza: Những khuôn khổ cho hòa bình Trung Đông

Từ Madrid đến Gaza: Những khuôn khổ cho hòa bình Trung Đông

Các khuôn khổ hòa bình tại Trung Đông cụ thể hơn về cơ chế thực thi, song vẫn vướng những bất đồng cản trở việc triển khai.
Công nghệ lưỡng dụng: Khi ranh giới mờ dần

Công nghệ lưỡng dụng: Khi ranh giới mờ dần

Công nghệ lưỡng dụng là công nghệ có thể phục vụ cả mục đích dân sự lẫn quân sự. Sự chuyển giao giữa hai lĩnh vực có thể diễn ra theo cả hai chiều.
Từ cứu trợ sau thảm họa đến chủ động phòng ngừa

Từ cứu trợ sau thảm họa đến chủ động phòng ngừa

Nhiều quốc gia đang đưa ra nhiều giải pháp chủ động phòng ngừa ngay khi xuất hiện những dấu hiệu rủi ro.
Cuộc đua chiếm lĩnh quỹ đạo Trái đất

Cuộc đua chiếm lĩnh quỹ đạo Trái đất

Cuộc đua đưa vệ tinh lên quỹ đạo Trái đất không còn là chuyện đưa ai lên quỹ đạo, mà còn là ai có thể ở lại, khai thác và định hình luật chơi.
Phiên bản di động