Thỏa thuận an ninh Greenland: Hạ nhiệt đối đầu, mở lối hợp tác

Mỹ, Đan Mạch và Greenland (vùng lãnh thổ tự trị thuộc Đan Mạch) đã ký thỏa thuận an ninh ba bên tại New York ngày 22/9, trong khuôn khổ các hoạt động của Đại hội đồng Liên hợp quốc.

EU đã không còn muốn đứng ngoài cuộc đua chính trị ở Bắc Cực: 12 nước thành viên ra tuyên bố Chủ tịch Ủy ban châu Âu thăm Greenland: Làm rõ quyết định của EU với vùng đất mà Mỹ để ý Mỹ có hành động mới ở Greenland, đã từ bỏ khả năng sử dụng vũ lực để giành quyền kiểm soát?

39.8P: Thỏa thuận Mỹ - Đan Mạch - Greenland: Từ đối đầu đến tìm lối chung

Băng tan ở Greenland đang mở ra các tuyến hàng hải mới ở Bắc Cực, đồng thời làm lộ diện những nguồn tài nguyên khoáng sản quan trọng, qua đó gia tăng tầm quan trọng chiến lược của hòn đảo này. (Nguồn: Getty Images)

Đây được xem là kết quả đáng chú ý của những nỗ lực chuyển những căng thẳng kéo dài nhiều tháng liên quan đến Greenland thành một khuôn khổ hợp tác mới. Thỏa thuận an ninh mới vừa tạo dư địa để Mỹ tăng cường hiện diện tại Greenland, vừa tạo thêm khuôn khổ để các bên xử lý các vấn đề an ninh, ổn định và phát triển trên hòn đảo này.

Thỏa thuận được đưa ra sau nhiều tháng căng thẳng liên quan đến Greenland, trong bối cảnh Tổng thống Donald Trump nhiều lần nhấn mạnh tầm quan trọng chiến lược của hòn đảo đối với an ninh Mỹ.

Những bất đồng này từng gây sức ép đáng kể lên quan hệ giữa Washington và Copenhagen, đồng thời thúc đẩy các bên tăng cường đàm phán để tìm kiếm một khuôn khổ hợp tác phù hợp hơn.

Đối với Copenhagen và Nuuk, thỏa thuận không được đặt trong khuôn khổ chuyển giao chủ quyền, mà là một dàn xếp an ninh nhằm đáp ứng những quan ngại chiến lược của Washington, trong khi vẫn bảo đảm các nguyên tắc về tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Vương quốc Đan Mạch, cũng như quyền tự quyết của Greenland.

Văn bản thỏa thuận tái khẳng định các nguyên tắc này, đồng thời nhấn mạnh việc tôn trọng xã hội và lối sống của người dân Greenland. Đan Mạch cho biết thỏa thuận này sẽ củng cố an ninh chung tại Bắc Cực và Bắc Đại Tây Dương.

Có thể thấy, các lập trường công khai của ba bên hội tụ ở một điểm: Tăng cường sự hiện diện và vai trò an ninh của Mỹ tại Greenland mà không chính thức thay đổi quy chế của hòn đảo.

Đối với Washington, việc tăng cường hiện diện tại đây không chỉ nhằm đáp ứng các yêu cầu phòng thủ ở Bắc Cực, mà còn nhằm tăng cường năng lực bảo đảm an ninh tại khu vực có ý nghĩa chiến lược đối với Bắc Mỹ và Bắc Đại Tây Dương.

Soi chiếu vào lĩnh vực quân sự có thể thấy rõ hơn bước chuyển này. Theo Reuters, ngoài Căn cứ Vũ trụ Pituffik hiện có, thỏa thuận cho phép Mỹ mở rộng căn cứ này và thiết lập hai khu vực quốc phòng mới tại Narsarsuaq ở miền Nam Greenland, căn cứ không quân từng được Mỹ sử dụng trong thời Chiến tranh Lạnh, và Mestersvig ở miền Đông, một tiền đồn quân sự hiện được Đội tuần tra xe chó kéo Sirius của Đan Mạch sử dụng. Thỏa thuận không quy định cụ thể về số lượng binh sĩ hay thời điểm triển khai.

Bên cạnh đó, một điểm đáng chú ý là khuôn khổ mới còn mở rộng nội hàm từ sự hiện diện quân sự sang cạnh tranh chiến lược. Thỏa thuận quy định các nước không phải là thành viên NATO không được duy trì sự hiện diện quân sự thường xuyên tại Greenland, đồng thời đặt ra các giới hạn đối với quyền kiểm soát hoặc ảnh hưởng đáng kể của các nhà đầu tư bên ngoài NATO, các đối tác NATO và Liên minh châu Âu trong một số lĩnh vực nhạy cảm. Những quy định này cho thấy vấn đề an ninh của Greenland ngày càng gắn với cạnh tranh chiến lược rộng hơn tại Bắc Cực.

Có thể thấy thỏa thuận lần này tạo ra một cơ chế để các bên cùng xử lý những quan ngại về an ninh Bắc Cực, bởi Đan Mạch và Greenland đã đặt vấn đề an ninh khu vực trong khuôn khổ trách nhiệm rộng hơn của NATO, thay vì chỉ để Washington và Copenhagen cùng gánh vác. Ngoại trưởng Đan Mạch Lars Løkke Rasmussen cho biết trách nhiệm an ninh tại Bắc Cực sẽ không chỉ thuộc về Đan Mạch hay Mỹ, mà phần lớn sẽ do NATO đảm nhiệm. NATO cũng hoan nghênh thỏa thuận, cho rằng thỏa thuận sẽ góp phần thúc đẩy “an ninh, ổn định và hợp tác” tại khu vực quan trọng này.

Theo chuyên gia Ulrik Pram Gad, nhà nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Quốc tế Đan Mạch, “dường như chúng ta đang tận dụng cuộc khủng hoảng này để cố gắng củng cố sự gắn kết của NATO”. Nhận định này cho thấy một khía cạnh đáng chú ý của tiến trình đàm phán: Những bất đồng liên quan đến Greenland, dù từng gây sức ép lên quan hệ giữa các đồng minh, cũng có thể trở thành động lực để họ tìm kiếm một cách tiếp cận chung về an ninh Bắc Cực.

Như vậy, thỏa thuận an ninh ba bên lần này có thể chưa giải quyết những câu hỏi chính trị sâu xa quanh Greenland, song đã tạo ra một khuôn khổ mới cho hợp tác an ninh giữa Mỹ, Đan Mạch và Greenland, đồng thời đưa vấn đề an ninh Bắc Cực vào khuôn khổ rộng hơn của NATO.

Việc vừa mở rộng khả năng hiện diện của Mỹ, vừa tái khẳng định chủ quyền của Đan Mạch và quyền tự quyết của Greenland cho thấy các bên đã tìm được một điểm cân bằng nhất định giữa những lợi ích chiến lược khác nhau. Thỏa thuận này có thể góp phần giảm sức ép trong quan hệ Mỹ - Đan Mạch và hạn chế nguy cơ những bất đồng liên quan đến Greenland tiếp tục tác động đến sự đoàn kết của NATO.