Thỏa thuận hạt nhân Iran: Ngày về còn xa

Minh Vương
Đã gần một năm kể từ khi Tổng thống Joe Biden lên nắm quyền tại Mỹ, song triển vọng về nối lại thỏa thuận hạt nhân Iran vẫn mông lung hơn bao giờ hết.
Theo dõi Baoquocte.vn trên

Những phiên thảo luận về thỏa thuận hạt nhân Iran, hay Kế hoạch Hành động Toàn diện chung (JCPOA) tại Vienna tuần qua đã khép lại mà không đạt được kết quả nào đáng kể. Dự kiến, quan chức đàm phán các bên sẽ tiếp tục thảo luận trong tuần này.

So với những gì Mỹ và Iran từng nhất trí hồi tháng 6, trước khi đàm phán trì hoãn vì bầu cử Tổng thống Iran, đây rõ ràng là một bước lùi. Tại sao lại có câu chuyện này?

(12.07) Đàm phán về nối lại thỏa thuận hạt nhân Iran cuối tuần qua đã kết thúc mà không đạt được kết quả cụ thể. (Nguồn: Getty Images)
Đàm phán về nối lại thỏa thuận hạt nhân Iran cuối tuần qua đã kết thúc mà không đạt được kết quả cụ thể. (Nguồn: Getty Images)

Người mới khơi chuyện cũ

Sau chiến thắng của ông Ebrahim Raisi, các nhân vật có lập trường cứng rắn đã thay thế những quan chức trung dung trên bàn đàm phán tại Vienna.

Tuần trước, ông nói với người đồng cấp Pháp Emmanuel Macron rằng “sự hiện diện của một đội ngũ đầy đủ các thành phần của chúng tôi tại bàn đàm phán cho thấy sự nghiêm túc của Iran đối với cuộc đàm phán này”. Song trưởng đoàn đàm phán Iran Ali Bagheri, người từng gọi JCPOA là “một đứa trẻ ốm yếu”, lại cho biết Tehran hoàn toàn có thể lật lại những vấn đề hai bên từng nhất trí hồi tháng 6.

Quan trọng hơn, trong dự thảo danh sách các điều kiện cần thiết để trở lại JCPOA do phía Iran soạn thảo, ông Bagheri đã theo đuổi chiến lược “yêu cầu tối đa”. Theo đó, Tehran muốn Washington lập tức dỡ bỏ mọi cấm vận áp đặt dưới thời cựu Tổng thống Donald Trump và cam kết sẽ không rút khỏi thỏa thuận này trong tương lai.

Trưởng đoàn đàm phán Iran Ali Bagheri, người từng gọi JCPOA là “một đứa trẻ ốm yếu”, lại cho biết Tehran hoàn toàn có thể lật lại những vấn đề hai bên từng nhất trí hồi tháng 6.

Trong khi đó, người Mỹ không muốn gỡ bỏ cấm vận quá sớm khi họ tiếp tục phản đối các “xung đột ủy nhiệm” do Iran tiến hành trong khu vực, cũng như một số vấn đề khác. Đồng thời, chính quyền của ông Joe Biden cũng không thể cam kết rằng những người kế nhiệm sẽ đi ngược lại với thỏa thuận này. Các quan chức châu Âu cảnh báo nếu Iran không thay đổi lập trường, đàm phán sẽ sớm đổ vỡ. Cảnh báo này là hoàn toàn có cơ sở, trong bối cảnh khác biệt lớn về quan điểm giữa các bên đang ngày một lớn trở lại.

Cùng lúc đó, Iran vẫn phát triển năng lượng hạt nhân. Tehran khẳng định chương trình hạt nhân của mình là vì mục đích hòa bình, song đã làm giàu Uranium đạt mức 60%, ngày càng gần hơn tới con số 90% cần thiết để chế tạo vũ khí hạt nhân.

Chính phủ của ông Raisi cũng từ chối cho Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) thanh sát các cơ sở hạt nhân quan trọng. Theo ước tính, Iran chỉ cần chưa đầy 30 ngày để sản xuất khối lượng Uranium cần thiết cho một đầu đạn hay bom hạt nhân.

Chuyên gia nghiên cứu Suzanne DiMaggio tại Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế (Mỹ) nhận định: “Iran tin rằng thời gian đang đứng về phía mình và đang tận dụng điều này để phát triển chương trình hạt nhân, từ đó có thêm cân lượng trong đàm phán”.

Thách thức bên ngoài

Đó là chưa kể tới nỗ lực của Iran nhằm tác động tới kết quả đàm phán. Nhà nước Do Thái đang nỗ lực vận động, kêu gọi Washington từ bỏ đối thoại tại Vienna.

Điện đàm với Ngoại trưởng Mỹ Antony Blinken ngày 2/12, Thủ tướng Israel Naftali Bennett đã tố cáo Iran lấy “tống tiền hạt nhân” làm chiến lược đàm phán.

Trước đó, ngày 30/11, Ngoại trưởng Israel Yair Lapid kêu gọi các nước lớn siết chặt cấm vận và thể hiện “năng lực quân sự tin cậy” để ngăn Iran phát triển vũ khí hạt nhân, trong bối cảnh hai nước này đang đứng bên bờ vực một cuộc chiến tranh mạng.

(12.07) Ngoại trưởng Israel Yair Lapid cho rằng chỉ có “một mối đe dọa quân sự rõ ràng” mới có thể cản bước chương trình hạt nhân của Iran. (Nguồn: Picture Alliance/Consolidate)
Ngoại trưởng Israel Yair Lapid cho rằng chỉ có “một mối đe dọa quân sự rõ ràng” mới có thể cản bước chương trình hạt nhân của Iran. (Nguồn: Picture Alliance/Consolidate)

Một thách thức khác cần được đề cập tới là thái độ của Trung Quốc. Là một bên trong thỏa thuận JCPOA năm 2015 và mong muốn ngăn cấm phổ biến vũ khí hạt nhân, tuần trước Bắc Kinh đã gửi đại diện tới Vienna.

Tuy nhiên, trong những năm qua, nước này cũng đã đẩy mạnh quan hệ với Tehran. Trung Quốc là nhà nhập khẩu dầu hàng đầu của Iran và mới đây, hai bên đã ký một thỏa thuận hợp tác kinh tế lớn. Mối quan hệ này đã tiếp tục phát triển, ngay cả khi Tehran không còn ở trong JCPOA.

Với Trung Quốc, một Iran sở hữu vũ khí hạt nhân không mang nhiều tính đe dọa như với Israel hay phương Tây. Căng thẳng giữa Bắc Kinh và Washington thậm chí có thể ngăn cản hợp tác duy trì cấm vận trong bối cảnh các bên không đạt được thỏa thuận về JCPOA. Theo chuyên gia DiMaggio, một khi các vòng đàm phán không đạt kết quả, rất khó để các bên áp đặt, đặc biệt là Trung Quốc tiếp tục các trừng phạt.

Kịch bản của người Mỹ

Đáng chú ý, giới chức Mỹ cho biết trong trường hợp đàm phán tại Vienna không đạt được kết quả, họ sẽ cân nhắc một số phương án khác. Trong trường hợp đó, chúng có thể bao gồm: (1) tăng cường trừng phạt, đặc biệt là nhắm vào các thương vụ mua bán dầu giữa Iran và Trung Quốc, (2) một thỏa thuận tạm thời, (3) các chiến đặc biệt nhằm phá hoại chương trình hạt nhân của Iran hoặc (4) triển khai biện pháp quân sự.

Ông Bagheri từng nói phủ nhận ý kiến cho rằng Iran sẽ cân nhắc một thỏa thuận tạm thời, hoặc văn bản khác mang tính bao trùm hơn, bổ sung cho JCPOA năm 2015.

Trong khi đó, các lệnh trừng phạt của Mỹ với Iran không còn hiệu quả như trước. Theo khảo sát của Đại học Maryland (Mỹ) tháng 8-9, ước tính cứ 5 người Iran được hỏi thì 3 người tin rằng Washington đã dùng mọi cách có thể để trừng phạt Tehran. Ông Behnam Ben Taleblu, chuyên gia về Iran tại Quỹ Quốc phòng dân chủ (Mỹ), cho rằng các nhân vật cứng rắn tại Tehran sẵn sàng trước mọi áp lực từ Washington.

Theo chuyên gia Suzanne DiMaggio tại Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế (Mỹ), chỉ khi Mỹ đảo ngược một số trừng phạt không liên quan đến chương trình hạt nhân Iran, các bên mới có thể đạt thỏa thuận.

Ngược lại, nhượng bộ của Mỹ với Iran có thể khiến chính quyền của ông Raisi đưa ra những đòi hỏi cao hơn, tác động tiêu cực tới vốn liếng chính trị của ông Biden. Song theo chuyên gia DiMaggio, chỉ khi Mỹ đảo ngược một số trừng phạt không liên quan đến chương trình hạt nhân Iran, các bên mới có thể đạt thỏa thuận.

Tuy nhiên, khi cơ hội này qua đi, nguy cơ về xung đột sẽ ngày một hiện hữu. Theo ông Ali Vaez, chuyên gia về Iran thuộc tổ chức nghiên cứu khủng hoảng Crisis Group, các cuộc tấn công phá hoại của Mỹ có thể khiến chương trình hạt nhân Iran tạm thời chậm lại, song lại là một chiến thắng cho Tehran.

Sau khi Mỹ rút quân khỏi Afghanistan, người dân nước này đã không còn mặn mà với các can thiệp quân sự ở nước ngoài. Thêm vào đó, xung đột với Iran còn ảnh hưởng đến ưu tiên hàng đầu của chính quyền ông Biden, cạnh tranh với Trung Quốc.

Do đó, đàm phán JCPOA thành công là phương án khả dĩ nhất với Mỹ. Tuy nhiên, trong bối cảnh các bên còn nhiều khác biệt và phải đối mặt với một số rào cản lớn, kịch bản này là không dễ dàng. Vì thế, ngày các nước trở về với JCPOA còn rất xa.

Đàm phán hạt nhân: Khẳng định theo đuổi mạnh mẽ một vấn đề, Iran đề nghị Mỹ nhượng bộ trước

Đàm phán hạt nhân: Khẳng định theo đuổi mạnh mẽ một vấn đề, Iran đề nghị Mỹ nhượng bộ trước

Ngày 5/12, trả lời phỏng vấn trên truyền hình đánh dấu 100 ngày cầm quyền, Tổng thống Iran Ebrahim Raisi khẳng định, chính phủ của ...

Đàm phán hạt nhân gặp trở ngại, đồng nội tệ Iran lao dốc

Đàm phán hạt nhân gặp trở ngại, đồng nội tệ Iran lao dốc

Đồng nội tệ Rial của Iran giảm mạnh hôm 4/12 nhưng vẫn ở trên mức thấp lịch sử sau thông tin các cuộc đàm phán ...

(theo Washington Post)

Đọc thêm

Để người thầy luôn ‘giữ lửa’ nghề trong kỷ nguyên AI

Để người thầy luôn ‘giữ lửa’ nghề trong kỷ nguyên AI

Người thầy cần đổi mới tư duy, làm chủ công nghệ và tiếp tục nuôi dưỡng những giá trị nhân văn trong mỗi học trò...
Việt Nam và khu vực Tây Nam Trung Quốc thúc đẩy kết nối chiến lược, mở rộng hợp tác kinh tế

Việt Nam và khu vực Tây Nam Trung Quốc thúc đẩy kết nối chiến lược, mở rộng hợp tác kinh tế

Việt Nam và khu vực Tây Nam Trung Quốc thúc đẩy kết nối chiến lược, mở rộng hợp tác kinh tế.
Món quà mùa Đông dành tặng khán giả yêu Hà Nội

Món quà mùa Đông dành tặng khán giả yêu Hà Nội

Đằng sau cuộc hội ngộ của Mỹ Linh, Hà Trần, Thanh Lam và Ngọc Anh là những ngày tập luyện nghiêm túc, tỉ mỉ cùng ekip âm nhạc.
Các 'đầu tàu' châu Âu kêu gọi Nga đi bước đầu tiên hướng tới chấm dứt xung đột, Ukraine thúc giục việc gia nhập NATO và EU

Các 'đầu tàu' châu Âu kêu gọi Nga đi bước đầu tiên hướng tới chấm dứt xung đột, Ukraine thúc giục việc gia nhập NATO và EU

Các lãnh đạo Đức, Pháp, Anh và Ukraine kêu gọi Nga nhất trí thực hiện thỏa thuận ngừng tấn công các cơ sở năng lượng Ukraine trong suốt mùa Đông.
Liên hoan Văn hóa Ẩm thực Quốc tế 2026: Hà Nội sẵn sàng cho hành trình khám phá văn hóa qua ẩm thực

Liên hoan Văn hóa Ẩm thực Quốc tế 2026: Hà Nội sẵn sàng cho hành trình khám phá văn hóa qua ẩm thực

Chỉ còn ít ngày nữa, Liên hoan Văn hóa Ẩm thực Quốc tế lần thứ 14 sẽ khai mạc tại Hà Nội.
Kết quả của hội nghị thượng đỉnh lịch sử Mỹ-Trung Quốc-Nga

Kết quả của hội nghị thượng đỉnh lịch sử Mỹ-Trung Quốc-Nga

Tổng thống Mỹ, Chủ tịch Trung Quốc và Tổng thống Nga nhất trí thông qua tuyên bố chung về hòa bình sau cuộc gặp thượng đỉnh ba bên lịch sử.
Các 'đầu tàu' châu Âu kêu gọi Nga đi bước đầu tiên hướng tới chấm dứt xung đột, Ukraine thúc giục việc gia nhập NATO và EU

Các 'đầu tàu' châu Âu kêu gọi Nga đi bước đầu tiên hướng tới chấm dứt xung đột, Ukraine thúc giục việc gia nhập NATO và EU

Các lãnh đạo Đức, Pháp, Anh và Ukraine kêu gọi Nga nhất trí thực hiện thỏa thuận ngừng tấn công các cơ sở năng lượng Ukraine trong suốt mùa Đông.
Kết quả của hội nghị thượng đỉnh lịch sử Mỹ-Trung Quốc-Nga

Kết quả của hội nghị thượng đỉnh lịch sử Mỹ-Trung Quốc-Nga

Tổng thống Mỹ, Chủ tịch Trung Quốc và Tổng thống Nga nhất trí thông qua tuyên bố chung về hòa bình sau cuộc gặp thượng đỉnh ba bên lịch sử.
'Xin đừng bỏ quên chúng con!' - lời kêu cứu từ Gaza

'Xin đừng bỏ quên chúng con!' - lời kêu cứu từ Gaza

'Đừng quên chúng con!' không chỉ là thông điệp mà còn là lời kêu cứu đầy ám ảnh của những đứa trẻ Palestine tại Dải Gaza tới cộng đồng quốc tế.
Hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Nga-Trung: Tổng thống Trump nói cuộc gặp ‘làm nên lịch sử’, Chủ tịch Tập Cận Bình khẳng định ý nghĩa đột phá

Hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Nga-Trung: Tổng thống Trump nói cuộc gặp ‘làm nên lịch sử’, Chủ tịch Tập Cận Bình khẳng định ý nghĩa đột phá

Tổng thống Mỹ Donald Trump, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Nga Vladimir Putin đã tiến hành cuộc gặp thượng đỉnh ba bên đầu tiên.
Nga, Trung Quốc và Iran nêu điều kiện nối lại thanh sát hạt nhân

Nga, Trung Quốc và Iran nêu điều kiện nối lại thanh sát hạt nhân

Việc IAEA nối lại thanh sát hạt nhân chỉ có thể thực hiện khi các hành động thù địch nhằm vào Iran chấm dứt hoàn toàn và bảo đảm không tái diễn.
EU tính phương án cho Ukraine vay 45 tỷ Euro, Kiev trông chờ sớm được thông qua

EU tính phương án cho Ukraine vay 45 tỷ Euro, Kiev trông chờ sớm được thông qua

Ủy ban châu Âuđề xuất khoản vay trị giá 45 tỷ Euro dành cho Ukraine trong năm 2027, nhằm bù đắp phần lớn khoản thiếu hụt ngân sách dự kiến.
Quản trị AI trong kỷ nguyên công nghệ không biên giới

Quản trị AI trong kỷ nguyên công nghệ không biên giới

Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) đặt ra yêu cầu cấp thiết về xây dựng một khuôn khổ quản trị toàn cầu bao trùm và có trách nhiệm.
Chính sách đối ngoại của Tổng thống Trump đối mặt ‘tay phanh’ mới

Chính sách đối ngoại của Tổng thống Trump đối mặt ‘tay phanh’ mới

Chiến thắng của đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026 đã tạo ra sự thay đổi đáng chú ý trong cán cân quyền lực tại Mỹ.
Hội nghị Ngoại trưởng G7: Phép thử hợp tác

Hội nghị Ngoại trưởng G7: Phép thử hợp tác

Nhóm 7 nước công nghiệp phát triển (G7) đang đối mặt với thách thức về đoàn kết.
Bước ngoặt chính trị tại Israel

Bước ngoặt chính trị tại Israel

Việc Tổng thống Israel Isaac Herzog giao lãnh đạo đảng Yashar nhiệm vụ thành lập chính phủ mới đánh dấu bước ngoặt chính trị.
Bầu cử New Zealand: Bài toán khó giải

Bầu cử New Zealand: Bài toán khó giải

Đằng sau diễn biến bầu cử sít sao tại New Zealand là những chuyển động sâu hơn trong cục diện chính trị.
Nga - Iran: Phương cách phá thế cô lập

Nga - Iran: Phương cách phá thế cô lập

Trong bối cảnh phải đối phó với các lệnh cấm vận và sức ép từ bên ngoài, Nga và Iran ngày càng xích lại gần nhau.
Bài toán nhân tài (Kỳ 2): Thu hút, trọng dụng và giữ chân

Bài toán nhân tài (Kỳ 2): Thu hút, trọng dụng và giữ chân

Cạnh tranh nhân tài không chỉ giới hạn ở tài chính, mà mở rộng sang điều kiện làm việc, quyền tự chủ chuyên môn và cơ hội phát triển.
Bài toán nhân tài (Kỳ 1): Đổi mới đào tạo gắn với nhu cầu

Bài toán nhân tài (Kỳ 1): Đổi mới đào tạo gắn với nhu cầu

Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt, nhân tài là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và tự chủ công nghệ của mỗi quốc gia.
Từ Madrid đến Gaza: Những khuôn khổ cho hòa bình Trung Đông

Từ Madrid đến Gaza: Những khuôn khổ cho hòa bình Trung Đông

Các khuôn khổ hòa bình tại Trung Đông cụ thể hơn về cơ chế thực thi, song vẫn vướng những bất đồng cản trở việc triển khai.
Công nghệ lưỡng dụng: Khi ranh giới mờ dần

Công nghệ lưỡng dụng: Khi ranh giới mờ dần

Công nghệ lưỡng dụng là công nghệ có thể phục vụ cả mục đích dân sự lẫn quân sự. Sự chuyển giao giữa hai lĩnh vực có thể diễn ra theo cả hai chiều.
Từ cứu trợ sau thảm họa đến chủ động phòng ngừa

Từ cứu trợ sau thảm họa đến chủ động phòng ngừa

Nhiều quốc gia đang đưa ra nhiều giải pháp chủ động phòng ngừa ngay khi xuất hiện những dấu hiệu rủi ro.
Cuộc đua chiếm lĩnh quỹ đạo Trái đất

Cuộc đua chiếm lĩnh quỹ đạo Trái đất

Cuộc đua đưa vệ tinh lên quỹ đạo Trái đất không còn là chuyện đưa ai lên quỹ đạo, mà còn là ai có thể ở lại, khai thác và định hình luật chơi.
Phiên bản di động