Thổi sinh khí vào thỏa thuận hạt nhân JCPOA, Mỹ-Iran vẫn vấp 'tảng đá lớn'

Bích Hạnh
Theo dõi TGVN trên
Baoquocte.vn. Các cuộc họp tại Vienna mang lại những tín hiệu tích cực cho việc hồi sinh thỏa thuận hạt nhân Iran nhưng vẫn còn nhiều chông gai.

Mỹ và Iran đã thực hiện một bước đi thận trọng sơ khởi nhằm khôi phục thỏa thuận hạt nhân năm 2015 sau ngày đầu tiên tiến hành một loạt cuộc gặp ngoại giao gián tiếp đầy rẫy “nguy cơ” tại Vienna, Áo. Tuy nhiên, điều này không đảm bảo cả hai bên sẽ trở lại tuân thủ các điều khoản của Kế hoạch hành động toàn diện chung (JCPOA) mà Tổng thống Trump khi đó đã đơn phương đưa Mỹ rút khỏi hồi năm 2018.

Nga 'phiêu lưu quân sự' ở Ukraine, phương Tây tìm cách răn đe
Một trong những quyết định của Tổng thống Joe Biden đảo chiều chính sách của người tiền nhiệm là 'hồi sinh' JCPOA. (Nguồn: AP)

Các cuộc họp tại Vienna có sự tham gia của tất cả các bên ký kết thỏa thuận hạt nhân - Iran, Nga, Trung Quốc, Pháp, Anh và Đức - cũng như Liên minh châu Âu (EU).

Tuy nhiên, Mỹ và Iran không đối thoại trực tiếp với nhau, vì phía Iran từ chối làm như vậy. Thay vào đó, họ từng gặp gỡ riêng với các bên khác và liên lạc với nhau thông qua các bên trung gian châu Âu.

Một bước đi hữu ích

Căng thẳng đang ở mức cao và không bên nào muốn có vẻ như đang nhượng bộ bên còn lại. Tuy nhiên, trước những vấn đề phức tạp đó, Mỹ và Iran đã đạt được một thỏa thuận nhỏ: hai bên đã thiết lập hai nhóm làm việc và xét theo tiêu chuẩn ngoại giao, thì đó được coi là tiến bộ.

Nhóm công tác đầu tiên sẽ xem xét cách Mỹ có thể quay trở lại tuân thủ thỏa thuận, cụ thể là bằng cách dỡ bỏ các lệnh trừng phạt mà chính quyền Trump áp dụng đối với Iran sau khi Mỹ rút lui.

Tin liên quan
Thỏa thuận JCPOA quan trọng với quan hệ Mỹ-Iran như thế nào? Thỏa thuận JCPOA quan trọng với quan hệ Mỹ-Iran như thế nào?

Nhóm thứ hai sẽ nghiên cứu cách Iran có thể trở lại tuân thủ thỏa thuận ra sao, với việc yêu cầu nước này một lần nữa hạn chế chương trình hạt nhân của mình.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ Ned Price nói với các phóng viên hôm 6/4: “Thỏa thuận nhỏ này là một bước đáng hoan nghênh, đó là một bước mang tính xây dựng và đó là một bước đi hữu ích đầy tiềm năng”.

Một số nhà phân tích thừa nhận rằng động thái ban đầu này dường như không quá đáng kể, vì nó đơn thuần thiết lập một quy trình thảo luận về cách làm thế nào để cả hai quốc gia trở lại tuân thủ thỏa thuận.

Tuy nhiên, theo học giả Esfandyar Batmanghelidj tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại châu Âu (ECFR), “thực tế là các cuộc đàm phán vẫn tiếp tục ở cấp độ kỹ thuật cho thấy rằng các nhà lãnh đạo chính trị ở cả hai bên đồng ý về phác thảo lộ trình cần thiết để Iran và Mỹ trở lại tuân thủ thỏa thuận”.

Thách thức hiện nay là tất cả các bên ở Vienna cần vạch ra một lộ trình rõ ràng trong khoảng 10 ngày còn lại. Đó không phải là một điều dễ dàng.

Một số chuyên gia cho biết việc đưa Mỹ và Iran tuân thủ các điều khoản của thỏa thuận hạt nhân một lần nữa sẽ dễ dàng hơn việc yêu cầu họ ký hiệp ước này lần đầu tiên hồi 6 năm trước. Tuy nhiên, điều đó cũng không có nghĩa là nó sẽ dễ dàng.

Ba rào cản lớn

Dina Esfandiary, cố vấn cấp cao về Trung Đông tại Tổ chức Khủng hoảng quốc tế, cho biết: “Hiện có rất nhiều rào cản lớn đối với việc đưa ra một giải pháp nhanh chóng”.

Ba trong số những rào cản đó là: đảm bảo rằng Iran tuân thủ việc thu hẹp chương trình hạt nhân của mình; nhất trí về việc Mỹ nên dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt kinh tế nào, và ai nên hành động trước; và giải quyết tất cả những vấn đề này trước khi cuộc bầu cử sắp diễn ra ở Iran.

Về rào cản đầu tiên, ngày 7/4, người phát ngôn của Tổ chức Năng lượng Nguyên tử Iran Behrouz Kamalvandi cho biết đất nước của ông đã sản xuất 55 kg urani được làm giàu lên 20%, tăng từ khoảng 17 kg hồi tháng 1/2021.

Urani được làm giàu đến 20% được coi là "làm giàu cấp độ cao", nhưng nó vẫn còn rất lâu mới đạt đến mức làm giàu 90% cần thiết để làm vật liệu hạt nhân chế tạo bom. Iran sau đó đã tiến gần hơn một chút - nhưng vẫn chưa thực sự chạm ngưỡng - đến mức độ thực sự có đủ nguyên liệu để chế tạo vũ khí hạt nhân.

Tuy nhiên, thỏa thuận hạt nhân năm 2015 đã giới hạn khả năng làm giàu urani của Iran ở mức 3,67% và cấm nước này dự trữ hơn 300 kg nguyên liệu. Để thỏa thuận được tiến hành, Mỹ sẽ muốn Iran chứng minh rằng họ đã ngừng làm giàu urani ở mức cao như vậy và họ đã giảm lượng nguyên liệu dự trữ về mức quy định trong các điều khoản của thỏa thuận năm 2015.

Tin liên quan
Mỹ và Thỏa thuận hạt nhân Iran: Nút thắt chờ tháo gỡ Mỹ và Thỏa thuận hạt nhân Iran: Nút thắt chờ tháo gỡ

Điều đó sẽ yêu cầu các thanh sát viên quốc tế xác minh sự tuân thủ của Iran thông qua các hoạt động như tiếp cận camera bên trong một số cơ sở hạt nhân nhất định hoặc thậm chí trực tiếp tới thăm các địa điểm, điều cần thời gian để tiến hành.

Rào cản thứ hai là vấn đề “trình tự”: Liệu Mỹ có nên dỡ bỏ các lệnh trừng phạt trước khi Iran tuân thủ trở lại, hay Iran nên chứng minh mình tuân theo các quy tắc trước khi các lệnh trừng phạt tài chính được gỡ bỏ?

Các chuyên gia nói rằng không bên nào muốn hành động trước và đó là một điểm mấu chốt quan trọng.

Một vấn đề liên quan là chính xác Mỹ nên loại bỏ các biện pháp trừng phạt nào. Tehran muốn dỡ bỏ mọi lệnh trừng phạt để đổi lấy việc tuân thủ thỏa thuận hạt nhân, trong khi chính quyền Biden chỉ muốn xem xét các chế tài liên quan đến các nỗ lực hạt nhân của Iran. Theo các nhà phân tích, việc đạt được nhất nhất trí về điều đó sẽ rất khó khăn.

Chuyên gia Batmanghelidj của ECFR cho biết: “Các thách thức từ việc giảm nhẹ các lệnh trừng phạt và rút lại chương trình hạt nhân của Iran về mặt nào đó vẫn dễ dàng hơn thách thức chính trị trong việc đảm bảo logic đôi bên cùng có lợi của thỏa thuận hạt nhân áp đảo logic ‘trò chơi có tổng bằng 0”.

Bộ Ngoại giao Mỹ hôm 7/4 cho biết Mỹ sẵn sàng dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với Iran vốn "không phù hợp" với thỏa thuận hạt nhân năm 2015.

Nga 'phiêu lưu quân sự' ở Ukraine, phương Tây tìm cách răn đe
Cuộc thảo luận giữa các đại diện Iran và các cường quốc Nhóm P5+1 khởi động tại Vienna, Áo. (Nguồn: Getty)

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Ned Price nói với các phóng viên: "Chúng tôi chuẩn bị thực hiện các bước cần thiết để trở lại tuân thủ JCPOA, bao gồm cả việc dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt không phù hợp với JCPOA. Tôi chưa thể cung cấp chi tiết đầy đủ cho các bạn rằng các biện pháp đó là gì”.

Nhà Trắng đã không đưa ra bình luận khi được tờ Business Insider liên hệ.

Rào cản thứ ba là vấn đề lịch trình thời gian. Iran sắp tiến hành một cuộc bầu cử tổng thống vào tháng 6/2021. Tổng thống Hassan Rouhani, người đã đàm phán thỏa thuận ban đầu và đặt cược phần lớn “gia tài chính trị” của ông vào thành công của JCPOA, đang sắp mãn nhiệm và các nhân vật theo đường lối cứng rắn đang cạnh tranh cho vị trí sắp bị bỏ trống đó.

Có thể chính quyền tiếp theo sẽ không thể chấp nhận thỏa thuận hạt nhân như chính quyền hiện nay.

Chuyên gia Esfandiary bình luận: “Nhà lãnh đạo Tối cao có thể cho rằng sẽ là khôn ngoan hơn nếu họ chờ đợi cho đến khi một chính quyền mới được thành lập ở Iran để theo đuổi các cuộc đàm phán với Mỹ”.

Tuy nhiên, Mỹ dường như không quá lo lắng về điều đó. Malley, đặc phái viên hàng đầu của Mỹ về Iran, cho biết trong một cuộc phỏng vấn hôm 6/4: “Chúng tôi sẽ đàm phán với bất kỳ ai nắm quyền ở Iran. Và nếu chúng tôi có thể đạt được quan điểm chung trước cuộc bầu cử, thì điều đó là rất tốt. Và nếu chúng tôi không thể, chúng tôi sẽ tiếp tục sau đó với bất kỳ ai cầm quyền tại Tehran”.

TIN LIÊN QUAN
Đàm phán thỏa thuận hạt nhân: Cuộc họp 'suôn sẻ', Iran đánh giá tích cực, Pháp hoan nghênh
Khôi phục thỏa thuận hạt nhân Iran: Nga mong đợi, Iran hối châu Âu 'ra bài', Mỹ chẳng quá kỳ vọng
Khôi phục thỏa thuận hạt nhân 2015: Iran muốn gì từ châu Âu?
Iran thẳng thừng từ chối đàm phán với Mỹ về thỏa thuận hạt nhân, yêu cầu dỡ bỏ trừng phạt
Khôi phục thỏa thuận hạt nhân 2015: Mỹ 'ngỏ lời' gặp gỡ, Iran cự tuyệt đàm phán gián tiếp, Nga cổ vũ 'nỗ lực lên'
(theo Vox/Business Insider)

Đọc thêm

Vinh quang trong thù hận 2: Những màn báo thù của nhân vật do Song Hye Kyo diễn xuất

Vinh quang trong thù hận 2: Những màn báo thù của nhân vật do Song Hye Kyo diễn xuất

Baoquocte.vn. Cơn thịnh nộ của Dong Eun do Song Hye Kyo đóng dữ dội hơn nhiều trong 'Vinh quang trong thù hận 2', báo hiệu màn trả thù đáng sợ hơn ...
Tình hình Ukraine: Anh đưa Kiev tới bước tiến lớn không ngờ; Đức cảnh báo hệ lụy việc viện trợ vũ khí

Tình hình Ukraine: Anh đưa Kiev tới bước tiến lớn không ngờ; Đức cảnh báo hệ lụy việc viện trợ vũ khí

Baoquocte.vn. Về tình hình cung cấp hỗ trợ cho Kiev, Anh sẽ đưa lực lượng không quân và thủy quân lục chiến Ukraine vào chương trình đào tạo.
Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính hội kiến với Tổng thống Singapore Halimah Yacob

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính hội kiến với Tổng thống Singapore Halimah Yacob

Baoquocte.vn. Sáng ngày 9/2, tại dinh Istana, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã có cuộc hội kiến Tổng thống Singapore Halimah Yacob.
Thủ tướng Chính phủ đề nghị Singapore tăng cường nhập khẩu, tạo điều kiện cho hàng hoá Việt Nam vào hệ thống phân phối

Thủ tướng Chính phủ đề nghị Singapore tăng cường nhập khẩu, tạo điều kiện cho hàng hoá Việt Nam vào hệ thống phân phối

Baoquocte.vn. Thủ tướng Chính phủ đề nghị Singapore tăng nhập khẩu nông sản, thủy sản, dệt may... từ Việt Nam; đưa hàng hóa Việt Nam vào hệ thống phân phối tại ...
Chuyện của Grammy 2023: Khi ‘Bài hát của năm’ không phải là một tác phẩm âm nhạc thịnh hành

Chuyện của Grammy 2023: Khi ‘Bài hát của năm’ không phải là một tác phẩm âm nhạc thịnh hành

Baoquocte.vn. Bài hát ‘Just like that’ của Bonnie Raitt là ví dụ hoàn hảo về cách có thể vượt mặt hàng loạt các sản phẩm thịnh hành để giành lấy ‘Bài ...
Gây quỹ thúc đẩy giảng dạy và sử dụng tiếng Việt tại Australia

Gây quỹ thúc đẩy giảng dạy và sử dụng tiếng Việt tại Australia

Baoquocte.vn. Việc gây quỹ thông qua các chương trình giảng dạy tiếng Việt, các hội thảo trực tiếp và trực tuyến với cha mẹ để khuyến khích trẻ em giao tiếp ...
Tình hình Ukraine: Anh đưa Kiev tới bước tiến lớn không ngờ; Đức cảnh báo hệ lụy việc viện trợ vũ khí

Tình hình Ukraine: Anh đưa Kiev tới bước tiến lớn không ngờ; Đức cảnh báo hệ lụy việc viện trợ vũ khí

Baoquocte.vn. Về tình hình cung cấp hỗ trợ cho Kiev, Anh sẽ đưa lực lượng không quân và thủy quân lục chiến Ukraine vào chương trình đào tạo.
Australia: Vụ khinh khí cầu Trung Quốc đặt ra câu hỏi về trật tự toàn cầu

Australia: Vụ khinh khí cầu Trung Quốc đặt ra câu hỏi về trật tự toàn cầu

Baoquocte.vn. Australia gọi vụ bắn hạ khinh khí cầu giám sát của Trung Quốc là 'sự cố nghiêm trọng' trong khi Nhật Bản cũng muốn biết khinh khí cầu này đã bay qua thế nào.
Không muốn 'vũ khí hóa' dịch vụ, công ty của tỷ phú Elon Musk chặn Ukraine dùng Starlink tấn công Nga

Không muốn 'vũ khí hóa' dịch vụ, công ty của tỷ phú Elon Musk chặn Ukraine dùng Starlink tấn công Nga

Baoquocte.vn. Công ty SpaceX cho biết nguyên nhân chặn quân đội Ukraine sử dụng hệ thống internet vệ tinh Starlink là vì họ đã dùng để điều khiển UAV tấn công quân đội Nga.
Người biểu tình doạ 'đánh sập' nền kinh tế Israel

Người biểu tình doạ 'đánh sập' nền kinh tế Israel

Baoquocte.vn. Người biểu tình Israel sẽ tổ chức một cuộc biểu tình lớn vào ngày 13/2, nhẳm “đóng cửa” Israel để phản đối kế hoạch cải cách tư pháp của chính phủ này.
Nga tung đòn cấm 'vĩnh viễn' với hàng chục công dân Mỹ

Nga tung đòn cấm 'vĩnh viễn' với hàng chục công dân Mỹ

Baoquocte.vn. Nga tuyên bố, các biện pháp trừng phạt dựa trên nguyên tắc có đi có lại, bao gồm cả các quan chức cấp bang của Mỹ.
Có những 'lo ngại rõ ràng' với Trung Quốc, Ấn Độ tăng tốc hành động

Có những 'lo ngại rõ ràng' với Trung Quốc, Ấn Độ tăng tốc hành động

Baoquocte.vn. Ấn Độ cho biết đã tập trung phát triển nhanh chóng cơ sở hạ tầng dọc biên giới phía Bắc với Trung Quốc vì những lý do chiến lược rõ ràng.
Tổng thống Philippines thăm Nhật Bản: Tối đa hóa tiềm năng

Tổng thống Philippines thăm Nhật Bản: Tối đa hóa tiềm năng

Baoquocte.vn. Hợp tác về thương mại và an ninh sẽ là điểm nhấn trong chuyến hành trình kéo dài 4 ngày của Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. tới Tokyo.
NATO nỗ lực ‘mời gọi’ Nhật Bản và Hàn Quốc

NATO nỗ lực ‘mời gọi’ Nhật Bản và Hàn Quốc

Baoquocte.vn. Chuyến thăm Hàn Quốc và Nhật Bản của Tổng thư ký NATO Jens Stoltenberg diễn ra trong bối cảnh xung đột Nga-Ukraine vẫn diễn biến phức tạp.
Thủ tướng Malaysia thăm Singapore: Xung lực mới cho quan hệ láng giềng

Thủ tướng Malaysia thăm Singapore: Xung lực mới cho quan hệ láng giềng

Baoquocte.vn. Chuyến thăm chính thức Singapore của Thủ tướng Malaysia Anwar Ibrahim ngày 30/1 sẽ là cú hích quan trọng cho mối quan hệ láng giềng đặc biệt này.
Nhiệm vụ ‘khó nhằn’ của Thụy Điển

Nhiệm vụ ‘khó nhằn’ của Thụy Điển

Baoquocte.vn. Trong bối cảnh EU đang trải qua quãng thời gian khó khăn chưa từng có, cương vị Chủ tịch Hội đồng EU hẳn sẽ là ‘chiếc ghế nóng’ với Thụy Điển. Báo TG&VN bình luận.
Có gì trong Chiến lược an ninh quốc gia Nhật Bản?

Có gì trong Chiến lược an ninh quốc gia Nhật Bản?

Baoquocte.vn. Chiến lược an ninh quốc gia vạch ra tầm nhìn của Nhật Bản trong bảo đảm an ninh trước những biến động nhanh, phức tạp và khó lường.
Lời hứa của Mỹ tại châu Phi

Lời hứa của Mỹ tại châu Phi

Baoquocte.vn. Hội nghị thượng đỉnh Mỹ-châu Phi cho thấy nỗ lực của Mỹ trong tìm kiếm lại chỗ đứng tại lục địa này.
Điểm danh những trận động đất kinh hoàng nhất lịch sử

Điểm danh những trận động đất kinh hoàng nhất lịch sử

Baoquocte.vn. Động đất là thảm họa gây ám ảnh nhất đối với loài người. Không chỉ gây thiệt hại về người, động đất còn tàn phá nặng nề, để lại hệ quả lớn.
Sáng kiến IPEF: Xu hướng liên kết kinh tế mới

Sáng kiến IPEF: Xu hướng liên kết kinh tế mới

Baoquocte.vn. Sáng kiến IPEF cho thấy nỗ lực của chính quyền Tổng thống Mỹ Joe Biden trong mở rộng vai trò hợp tác kinh tế tại khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.
Thỏa thuận lịch sử về đa dạng sinh học

Thỏa thuận lịch sử về đa dạng sinh học

Baoquocte.vn. Gần 190 quốc gia trên thế giới đã nhất trí về một thỏa thuận mang tính lịch sử trong lĩnh vực bảo vệ đa dạng sinh học.
Việt Nam nỗ lực thực thi UNCLOS và thực hiện SDG 14 (Kỳ II)

Việt Nam nỗ lực thực thi UNCLOS và thực hiện SDG 14 (Kỳ II)

Baoquocte.vn. Là thành viên của UNCLOS 1982, Việt Nam luôn đề cao, thúc đẩy thực thi Công ước, xem đây là văn kiện quan trọng trong quản trị biển và đại dương.
UNCLOS - Khuôn khổ pháp lý toàn diện, điều chỉnh mọi hoạt động trên biển [Kỳ I]

UNCLOS - Khuôn khổ pháp lý toàn diện, điều chỉnh mọi hoạt động trên biển [Kỳ I]

Baoquocte.vn. Không hề phóng đại khi nói rằng UNCLOS vượt trước thời đại trong việc thực hiện các Mục tiêu phát triển bền vững.
Nô lệ hiện đại đang gia tăng

Nô lệ hiện đại đang gia tăng

Baoquocte.vn. Theo báo cáo của ILO và IOM, khoảng 50 triệu người trên khắp thế giới đang 'mắc kẹt' trong tình trạng lao động hoặc hôn nhân cưỡng bức.
Phiên bản di động