 |
| Đối thoại manh nha những tín hiệu tích cực cho xung đột Mỹ - Iran. (Nguồn: Tân Hoa xã) |
“Không gian riêng” cho đối thoại lên tiếng
Nhìn lại những ngày sôi động vừa qua tại Đại hội đồng LHQ khóa 81, vấn đề xung đột tại Iran là một chủ điểm nóng. Những trao đổi đa cấp độ, đa hình thức mặc dù chưa tạo ra đột phá ngay trong thực tiễn xung đột Mỹ - Iran, song đã là một cú huých để mở lại kênh ngoại giao vốn gần như khép kín kể từ khi lệnh ngừng bắn sụp đổ hồi tháng 7.
Theo Reuters, bên lề kỳ họp, các quan chức Mỹ và Iran lần đầu tiên trong nhiều tháng nối lại tiếp xúc thông qua trung gian. Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi trao đổi với các đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner, trong khi Qatar đóng vai trò trung tâm chuyển thông điệp giữa hai phía.
Đặc biệt, hoạt động ngoại giao diễn ra giữa những tuyên bố cứng rắn và sức ép ngay tại phòng họp của Đại hội đồng LHQ. Tại đây, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian khẳng định, Tehran không khuất phục trước sức ép Mỹ nhưng vẫn để ngỏ lối đi cho ngoại giao. Washington, trong khi đó, tiếp tục nhấn mạnh Tehran không được sở hữu vũ khí hạt nhân và duy trì các biện pháp gây sức ép.
Có thể thấy, trong thế giằng co ấy, đề xuất của Tehran tại Đại hội đồng LHQ là động thái ngoại giao đáng chú ý nhất của Iran trong giai đoạn mới của cuộc xung đột. Ngày 25/9, Ngoại trưởng Araqchi cho biết Iran sẵn sàng mở lại eo biển Hormuz và nối lại đàm phán hạt nhân với Washington trong vòng bảy ngày nếu Mỹ dỡ bỏ phong tỏa hải quân, miễn trừ trừng phạt đối với hoạt động bán dầu của Iran và tuân thủ lệnh ngừng bắn, bao gồm ở Lebanon. Theo AP, kế hoạch sẽ bắt đầu được triển khai sau khi Washington chấp nhận; các bước ban đầu cần 4 - 5 ngày, eo biển mở lại vào ngày thứ sáu và đàm phán hạt nhân bắt đầu vào ngày thứ bảy.
Như vòng lặp vốn có của không ít thỏa thuận giữa hai bên, đề xuất chưa tạo ra hiệu ứng tích cực. Tổng thống Donald Trump cho biết ông đã bác bỏ kế hoạch, trong khi Tehran nói chưa nhận được thông báo chính thức về việc Washington từ chối thông qua các bên trung gian. Đến ngày 30/9, Qatar vẫn tiếp tục ngoại giao con thoi, khẳng định đang trao đổi với cả hai phía và tìm kiếm điểm chung.
Từ tiếp xúc đến thỏa thuận?
Những câu chuyện tại kỳ họp Đại hội đồng LHQ đã “gieo mầm” cho một thỏa thuận tạm thời giữa Washington và Tehran, với nội dung rộng hơn đề xuất bảy ngày ban đầu của Iran.
Financial Times ngày 29/9 cho biết, các bên trung gian đang thúc đẩy một dự thảo thỏa thuận sửa đổi. Theo khuôn khổ này, Iran sẽ cho phép tàu thuyền qua lại eo biển Hormuz, đổi lại Mỹ dỡ bỏ phong tỏa các cảng Iran. Những bước tiếp theo có thể bao gồm khôi phục miễn trừ đối với xuất khẩu dầu của Iran, cho phép Tehran tiếp cận một phần tài sản bị phong tỏa ở nước ngoài và tạo điều kiện để các thanh sát viên của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) trở lại Iran.
Tuy nhiên, các bên vẫn bất đồng về trình tự thực hiện. Đây không phải chi tiết kỹ thuật đơn thuần. Nó chạm vào điểm yếu nhất của quan hệ Washington-Tehran: Bên nào đi bước trước, và những bảo đảm nào có thể ngăn một bên tận dụng nhượng bộ ban đầu mà không thực hiện bước tiếp theo?
Washington dường như cũng không muốn chỉ đơn giản khôi phục khuôn khổ từng đổ vỡ hồi tháng 6, mà hướng tới một thỏa thuận rộng hơn, với những cam kết thực chất hơn về chương trình hạt nhân Iran.
Trong khi Tehran muốn tiến từng bước, dùng việc giảm sức ép kinh tế và mở lại Hormuz để tạo điều kiện cho đàm phán rộng hơn, Washington tiếp tục đặt chương trình hạt nhân vào một khuôn khổ giải quyết lớn hơn. Vì thế, câu hỏi then chốt là liệu hai cách tiếp cận có thể gặp nhau mà không khiến bất kỳ bên nào cảm thấy mình phải nhượng bộ dưới sức ép.
Chuyên gia Ali Vaez thuộc Nhóm Khủng hoảng quốc tế nhận định với Financial Times rằng cả hai bên vẫn quan tâm đến giải pháp ngoại giao nhưng không chắc có thể tìm được điểm cân bằng. Các nỗ lực đang được tiến hành để tìm điểm giao trên thực tế của hai đường thẳng luôn hướng theo quỹ đạo song song. Đây cũng là điểm nghẽn cốt lõi cho đối thoại. Vấn đề không chỉ là hai bên có sẵn sàng đối thoại hay không, mà là mỗi bên sẵn sàng đưa ra điều kiện gì, vào lúc nào và cần những bảo đảm ra sao để cam kết trở nên đáng tin cậy.
Những nỗ lực trung gian của Qatar vẫn âm thầm vận hành cho thấy cả hai chưa hoàn toàn khép lại cánh cửa đối thoại; việc một dự thảo mới được manh nha là kết quả tích cực và đáng kỳ vọng. Cánh cửa ngoại giao mở ra tại Đại hội đồng LHQ là có thật nhưng rất hẹp.
Câu hỏi quyết định lúc này không còn là liệu ngoại giao đã trở lại hay chưa mà là liệu những tiếp xúc được khơi lại tại New York có thể chuyển thành một chuỗi cam kết có thể kiểm chứng. Nếu Washington và Tehran thiết lập được trình tự ấy, khoảng mở tại Đại hội đồng LHQ có thể trở thành điểm khởi đầu cho một tiến trình ngoại giao rộng lớn hơn.
| Lãnh đạo UAE và Iran lần đầu gặp mặt kể từ khi xung đột bùng phát Ngày 13/9, Thái tử Abu Dhabi Sheikh Khaled bin Mohamed bin Zayed Al Nahyan đã có cuộc gặp với Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian bên ... |
| Tổng thống Trump để ngỏ ‘điểm cuối’ xung đột với Iran có thể đến trước bầu cử Mỹ Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 13/9 cho rằng, xung đột với Iran có thể kết thúc trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại ... |
| Xung đột Trung Đông: Mỹ để ngỏ khả năng đàm phán; Iran tỏ thái độ, tung ra 3 kịch bản chuẩn bị cho mọi tình huống Ngày 14/9, Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa tuyên bố sẵn sàng đàm phán với Iran dù trước đó ông cho rằng còn quá sớm ... |
| Các ‘pháo đài’ của Mỹ tại Trung Đông lộ tổn thất nặng nề sau nhiều tháng xung đột với Iran Các cuộc tập kích bằng tên lửa và máy bay không người lái (UAV) của Iran đã gây thiệt hại trên diện rộng tại nhiều ... |
| Tehran nêu điều kiện chấm dứt xung đột, chờ phản hồi từ Tổng thống Trump, Thổ Nhĩ Kỳ thu giấy phép ngân hàng lớn của Iran Ngày 19/9, người đứng đầu Hội đồng An ninh Iran Mohsen Rezaei cho biết, Tehran đã chuyển cho các bên trung gian thông điệp về ... |
