'Cú hích' từ các quyết sách lịch sử trong lĩnh vực giáo dục

Những quyết sách mang tính lịch sử

Giáo dục luôn được xác định là quốc sách hàng đầu, là nền tảng để bồi đắp trí tuệ, nhân lực và sức cạnh tranh của quốc gia. Mỗi giai đoạn đều đòi hỏi những quyết sách mang tính bước ngoặt, đủ sức lan tỏa để dẫn dắt sự chuyển mình của toàn hệ thống.

Quốc hội khóa XV, đặc biệt qua hai kỳ họp thứ Chín và thứ Mười, đã tạo ra một dấu mốc lịch sử khi ban hành hàng loạt luật và nghị quyết quan trọng trong lĩnh vực giáo dục. Việc thông qua Luật Nhà giáo và các nghị quyết về phổ cập giáo dục mầm non và miễn học phí cho học sinh phổ thông không chỉ thể hiện sự quan tâm của Nhà nước mà còn cho thấy cách tiếp cận nhân văn, lấy người học và người dạy làm trung tâm.

Vừa qua, Quốc hội tiếp tục thể chế hóa tinh thần Nghị quyết số 71 của Bộ Chính trị bằng việc thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục; Luật Giáo dục đại học (sửa đổi); Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi); Nghị quyết về một số cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội để thực hiện đột phá phát triển giáo dục và đào tạo; Nghị quyết về chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo giai đoạn 2026 - 2035.

Nhìn tổng thể, đây là một “gói chính sách” lớn, đồng bộ từ mầm non đến đại học, từ giáo dục phổ thông đến giáo dục nghề nghiệp, từ đội ngũ nhà giáo đến cơ chế tài chính và quản trị. Trong tiến trình lập pháp, hiếm có thời điểm nào giáo dục lại được đặt ở vị trí trung tâm với mật độ luật, nghị quyết dày đặc và có tính hệ thống như vậy.

Một trong những điểm nhấn đáng chú ý của các luật và nghị quyết được thông qua lần này là tư duy phân cấp, phân quyền mạnh mẽ cho các cấp quản lý và các cơ sở giáo dục. Thay vì quản lý theo lối tập trung, cứng nhắc, hệ thống giáo dục đang được trao thêm quyền tự chủ, gắn với trách nhiệm giải trình rõ ràng. Đây là xu hướng phù hợp với thông lệ quốc tế, đồng thời tạo điều kiện để mỗi địa phương, mỗi cơ sở giáo dục phát huy tính chủ động, sáng tạo, linh hoạt trong tổ chức dạy và học, trong quản trị nhân sự và sử dụng nguồn lực.

Cùng với đó, việc ban hành Luật Nhà giáo mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng, lần đầu tiên xác lập một khuôn khổ pháp lý thống nhất, toàn diện cho đội ngũ nhà giáo – lực lượng then chốt của giáo dục. Luật không chỉ khẳng định vị thế, vai trò của nhà giáo trong xã hội, mà còn đặt nền tảng cho việc nâng cao chất lượng đội ngũ thông qua các quy định về chuẩn nghề nghiệp, đào tạo, bồi dưỡng, đãi ngộ và bảo vệ danh dự nghề nghiệp.

Các luật sửa đổi cũng mở ra cơ chế thu hút chuyên gia, người có tay nghề cao tham gia giảng dạy, đặc biệt trong giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học, qua đó góp phần rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và thực tiễn.

Các nghị quyết về miễn, hỗ trợ học phí cho học sinh phổ thông và phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ từ 3 đến 5 tuổi mang ý nghĩa xã hội sâu sắc, không chỉ giảm gánh nặng cho hàng triệu gia đình, mà còn tạo nền tảng vững chắc cho phát triển nguồn nhân lực ngay từ những năm đầu đời.

Về dài hạn, các luật và nghị quyết lần này cũng mở rộng cánh cửa cho học tập suốt đời và liên thông giữa các bậc học. Việc bổ sung trung học nghề, thúc đẩy liên thông giữa giáo dục phổ thông, giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học cho thấy tư duy giáo dục đang chuyển mạnh từ “đào tạo một lần” sang “đào tạo liên tục”, từ nặng bằng cấp sang chú trọng năng lực và kỹ năng.

Đồng thời, tăng cường liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp, gắn đào tạo với nhu cầu của thị trường lao động được xem là giải pháp căn cơ để khắc phục tình trạng lệch pha cung – cầu nhân lực, nhất là trong bối cảnh chuyển đổi số, kinh tế xanh và kinh tế tri thức.

Cánh cửa đổi mới đã "mở"

Bên cạnh những nội dung mang tính định hướng lớn, các quy định về đơn giản hóa thủ tục hành chính, khuyến khích xã hội hóa giáo dục cũng được kỳ vọng sẽ tạo môi trường thông thoáng hơn cho các cơ sở giáo dục phát triển. Khi rào cản hành chính được tháo gỡ, nguồn lực xã hội được huy động hiệu quả, giáo dục sẽ có thêm điều kiện để đổi mới phương thức tổ chức, nâng cao chất lượng và hội nhập quốc tế sâu rộng hơn.

Tuy nhiên, như nhiều chuyên gia đã nhấn mạnh, chính sách dù đúng và trúng đến đâu cũng chỉ thực sự tạo ra đột phá khi được triển khai một cách nghiêm túc, đồng bộ và hiệu quả. Khoảng cách từ nghị trường đến giảng đường, từ văn bản pháp luật đến lớp học thực tế vẫn luôn là thách thức lớn. Nếu thiếu quyết tâm trong tổ chức thực hiện, thiếu cơ chế giám sát và đánh giá độc lập, những quyết sách mang tính lịch sử rất dễ bị “mòn” dần trong quá trình vận hành.

Chính vì vậy, yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là ban hành luật và nghị quyết, mà còn xây dựng một hệ sinh thái thực thi chính sách hiệu quả, nơi trách nhiệm được phân định rõ ràng, quyền hạn đi đôi với nghĩa vụ, người học thực sự là trung tâm của mọi cải cách.

Đặc biệt, trong bối cảnh giáo dục Việt Nam đang đứng trước những thay đổi sâu sắc của kỷ nguyên số và hội nhập quốc tế, việc xác lập một triết lý giáo dục phù hợp với thời đại trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Đó là triết lý hướng tới phát triển con người toàn diện, có tri thức, kỹ năng, nhân cách và trách nhiệm công dân; vừa đủ năng lực cạnh tranh trong môi trường toàn cầu, vừa giữ được bản sắc văn hóa và giá trị cốt lõi của dân tộc. Triết lý ấy cần trở thành “kim chỉ nam” xuyên suốt, bảo đảm sự nhất quán từ chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước đến chính sách cụ thể và hành động trong từng cơ sở giáo dục.

Như vậy, những quyết sách lịch sử đã được ban hành, cánh cửa đổi mới đã... mở, kỳ vọng sẽ tạo những "cú hích". Nếu biết tận dụng cơ hội, triển khai hiệu quả và kiên định với một triết lý giáo dục tiến bộ, giáo dục nước ta hoàn toàn có thể tạo ra những bước đột phá mạnh mẽ trong thời gian tới.