Đàm phán Mỹ-Iran về JCPOA: Tuyết rơi mùa hè

Phan Quân
Theo dõi TGVN trên
Baoquocte.vn. Kế hoạch Hành động Toàn diện Chung (JCPOA) giờ chỉ còn là bước đệm để Mỹ-Iran hướng tới một thỏa thuận khác đáp ứng tốt hơn lợi ích song phương.

Các nhà lãnh đạo Mỹ-Iran từng nói về cùng một mục tiêu: Trở lại thỏa thuận hạt nhân JCPOA đã bị cựu Tổng thống Donald Trump gạt bỏ 3 năm về trước. Khi đó, Tehran sẽ tuân thủ giới hạn phát triển năng lượng hạt nhân, còn Washington sẽ dỡ bỏ cấm vận kinh tế.

Tuy nhiên, sau 5 tuần đàm phán gián tiếp tại Vienna qua đại diện của Liên minh châu Âu (EU), cả Mỹ và Iran hiểu rằng thỏa thuận cũ đã không còn đáp ứng được lợi ích về dài hạn cho cả hai.

(05.11) Tổng thống Mỹ Joe Biden và người đồng cấp Iran Hassan Rouhani từng nhiều lần đề cập tới việc trở lại JCPOA, song mong muốn này sẽ khó thành sự thực. (Nguồn: AP)
Tổng thống Mỹ Joe Biden và người đồng cấp Iran Hassan Rouhani từng nhiều lần đề cập việc trở lại JCPOA, song mong muốn này sẽ khó thành sự thực. (Nguồn: AP)

Một đàm phán, hai thỏa thuận

Không quá khó để thấy lập trường của Mỹ và Iran về nối lại JCPOA đang có nhiều khác biệt.

Đầu tiên, Iran muốn giữ lại trang thiết bị sản xuất năng lượng hạt nhân tiên tiến được lắp đặt sau khi cựu Tổng thống Donald Trump đưa Mỹ rời JCPOA năm 2018. Đồng thời, Tehran muốn đẩy mạnh hội nhập với hệ thống tài chính quốc tế, hơn những gì được nêu trong thỏa thuận năm 2015.

Trong khi đó, Mỹ cho rằng khôi phục thỏa thuận cũ chỉ là bước đệm. Mục tiêu chính của Washington là buộc Tehran ký vào một thỏa thuận kế tiếp nhằm hạn chế tên lửa đạn đạo và từ bỏ bảo trợ tổ chức khủng bố, đồng thời khiến nước Cộng hòa Hồi giáo không thể sản xuất nguyên liệu cần thiết cho đầu đạn hạt nhân trong ít nhất vài thập kỷ tới. Người Iran nói “không”.

Cựu quan chức Mỹ Vali R. Nasr, giảng viên Quan hệ Quốc tế tại Đại học John Hopkins (Mỹ), nhận định Tehran và Washington đang “đàm phán về hai thỏa thuận khác nhau”. Điều này lý giải tại sao quá trình thương thảo, nối lại thỏa thuận từng được phê chuẩn lại tiến triển chậm tới vậy.

Mục tiêu của Washington là buộc Tehran ký một thỏa thuận nhằm kế tiếp hạn chế tên lửa đạn đạo và từ bỏ bảo trợ tổ chức khủng bố, đồng thời khiến nước Cộng hòa Hồi giáo không thể sản xuất nguyên liệu cần thiết cho đầu đạn hạt nhân trong thời gian tới. Người Iran nói “không”.

Trùng trùng áp lực

Quan trọng hơn, Mỹ và Iran đều đứng trước áp lực lớn nhằm đạt một thỏa thuận tốt hơn JCPOA.

Khi vòng đàm phán mới vào thứ Sáu tuần trước, chính quyền Mỹ của Tổng thống Joe Biden đang đứng trước thời khắc quyết định. Các quan chức Iran, châu Âu và Mỹ nhận định triển vọng khôi phục thỏa thuận hạt nhân năm 2015 vẫn còn đó.

Tuy nhiên, tương lai về một thỏa thuận “mạnh mẽ, bền vững” hơn nhằm ngăn Iran thu thập nguyên liệu hạt nhân, chấm dứt thử nghiệm tên lửa và bảo trợ khủng bố, như Ngoại trưởng Mỹ Antony Blinken đề cập, đang xa vời hơn bao giờ hết.

Đây là rủi ro chính trị lớn với Tổng thống Joe Biden. Sau vòng đàm phán trước đó, ông hiểu rằng mình không thể lặp lại những gì người tiền nhiệm Barack Obama đã làm 6 năm về trước và lấp liếm bằng triển vọng mơ hồ về một thỏa thuận chưa thành hình.

Ông cũng phải đối mặt với một Quốc hội đầy hoài nghi về bắt tay với Iran và đồng cảm với cách tiếp cận của đồng minh Israel.

Vậy cách tiếp cận của Israel là gì?

Ngay trong lúc thảo luận Mỹ-Iran diễn ra tại Vienna, nước này vẫn duy trì chiến dịch quấy phá và ám sát nhằm cản bước Iran, thậm chí là cả cuộc thảo luận. Chẳng ngẫu nhiên mà một ngày đẹp trời, Giám đốc cơ quan tình báo Mossad bỗng xuất hiện tại Mỹ và gặp riêng ông chủ Nhà Trắng.

Với ông Joe Biden, vụ nổ tháng trước tại nhà máy hạt nhân Natanz của Iran, ngay trước khi Washington thúc đẩy tiến trình đàm phán là không hề tình cờ.

(05.11) Hiện trường vụ nổ tại cơ sở hạt nhân Natanz (Iran), được cho là có bàn tay của phía Israel. (Nguồn: Reuters)
Ảnh nhìn từ trên cao cơ sở hạt nhân Natanz (Iran) sau khi xảy ra vụ nổ được cho là có liên hệ với Israel. (Nguồn: Reuters)

Sự nghi ngờ của ông Biden là có cơ sở. Trong cuộc gặp tuần trước với các quan chức phụ trách an ninh quốc gia tại Washington, phía Israel cho rằng Mỹ đã ngây thơ khi muốn trở lại JCPOA. Đáp lại, chính quyền ông Biden cho rằng cách tiếp cận “áp lực tối đa” của cựu Tổng thống Donald Trump mới thất bại: Nó không thể khiến Iran nhượng bộ hay từ bỏ bảo trợ khủng bố, thậm chí còn tạo khoảng trống để Tehran phát triển chương trình hạt nhân, tiến tới đẩy mức độ làm giàu Uranium lên 60%, đủ để sản xuất đầu đạn hạt nhân.

Khi ấy, Mỹ buộc phải hành động.

Tuy nhiên, phía Iran cũng không dễ chịu hơn. Cuộc bầu cử Tổng thống sẽ diễn ra trong 6 tuần nữa. Bất chấp sự ủng hộ của Lãnh tụ tối cao Ayatollah Ali Khamenei cho quá trình đàm phán, ông Rouhani và Ngoại trưởng Mohammad Javad Zarif vẫn gặp nhiều khó khăn trong nối lại thỏa thuận cũ hay xây dựng các thỏa thuận mới trước sự hoài nghi của phe tướng lĩnh bảo thủ.

Ngày 9/5, trong động thái nhằm giảm áp lực, ông Rouhani khẳng định “hầu hết cấm vận lớn đã được dỡ bỏ”, ẩn ý rằng Iran có thể tuân thủ giới hạn về làm giàu hạt nhân nếu Mỹ đáp ứng điều kiện.

Mong manh lằn ranh đỏ

Đó là chưa kể tới sự phức tạp và những rủi ro phát sinh trong quá trình đàm phán.

Đầu tiên, cuộc thảo luận gián tiếp tại Vienna giữa Mỹ-Iran được triển khai từ đầu tháng 4, song chỉ tới gần đây, phía Mỹ mới thừa nhận giải pháp duy nhất để xây dựng lòng tin với lãnh đạo Iran, mở đường cho các cuộc đàm phán về những thỏa thuận lớn hơn là bàn về JCPOA.

Hiện Mỹ-Iran đã thiết lập 3 nhóm làm việc: một nhóm về các lệnh cấm vận có thể gỡ bỏ, nhóm thứ hai về khôi phục giới hạn làm giàu Uranium và nhóm còn lại giải quyết quá trình trở lại thỏa thuận năm 2015.

Trong số đó, câu chuyện lựa chọn cấm vận gỡ bỏ nóng hơn cả. Cựu Tổng thống Donald Trump đã áp đặt tới 1.500 lệnh cấm vận nhằm ngăn chặn việc hồi sinh JCPOA.

Trước tình hình đó, nhóm làm việc đã phân loại chúng ra làm ba loại, tương ứng với màu của đèn giao thông: Các lệnh màu xanh lá cây sẽ được gỡ bỏ, màu vàng sẽ được đem ra thảo luận và màu đỏ sẽ tiếp tục được duy trì.

Chính quyền ông Biden lại cho rằng cách tiếp cận “áp lực tối đa” của ông Donald Trump mới là thứ thất bại khi không thể khiến Iran nhượng bộ hay từ bỏ bảo trợ khủng bố, thậm chí tạo khoảng trống để Tehran đẩy mức độ làm giàu Uranium lên tới 60%, đủ để sản xuất đầu đạn hạt nhân.

Tuy nhiên, đồng thuận về các lệnh trừng phạt cần gỡ bỏ là không đơn giản. Ví dụ, trong các lệnh cấm vận đã được thảo luận, Iran cho rằng cần dỡ bỏ các tuyên bố coi nhiều cơ quan của nước này là tổ chức khủng bố, trong đó có ngân hàng trung ương, bởi chúng gây tổn hại thương mại. Song Mỹ khó có thể làm điều tương tự với IRGC, bộ não đứng sau các hoạt động bảo trợ khủng bố.

Đáng ngại hơn, quá trình đàm phán mong manh này có thể đổ vỡ bất cứ lúc nào. Chỉ cần các chiến dịch tấn công gần đây của Iran và các lực lượng được bảo trợ tại Iraq gây bất kỳ một thương vong nào cho quân đội Mỹ, những cuộc đàm phán dày công xây dựng có thể sẽ kết thúc.

Khi ấy, triển vọng có một thỏa thuận Mỹ-Iran, dù cũ hay mới, sẽ chỉ mong manh như tuyết rơi mùa hè mà thôi.

TIN LIÊN QUAN
Đàm phán khôi phục thỏa thuận hạt nhân Iran: Mỹ-Iran đạt tiến bộ rõ ràng, EU lạc quan
Tàu chiến Mỹ nã 30 phát đạn cảnh cáo Iran ở eo biển Hormuz
Đàm phán khôi phục thỏa thuận hạt nhân: Iran nêu 'yêu sách 4 điểm'
Sputnik: Mỹ tính chuyện 'gỡ nút' gần như hoàn toàn với Iran
Mỹ-Iran và hồ sơ hạt nhân Iran: Ánh sáng cuối đường hầm
(theo New York Times)

Đọc thêm

Tử vi hôm nay, xem tử vi 12 con giáp 24/9/2021: Tuổi Tỵ công danh xán lạn, tuổi Mùi kinh doanh thuận lợi

Tử vi hôm nay, xem tử vi 12 con giáp 24/9/2021: Tuổi Tỵ công danh xán lạn, tuổi Mùi kinh doanh thuận lợi

Baoquocte.vn. Xem tử vi hôm nay 24/9/2021, tử vi 12 con giáp - tuổi Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất và Hợi.
XSMN 24/9/2021, xổ số miền Nam hôm nay có quay không? XSMN thứ 6

XSMN 24/9/2021, xổ số miền Nam hôm nay có quay không? XSMN thứ 6

Baoquocte.vn. XSMN 24/9/2021, xổ số miền Nam hôm nay 24/9/2021 có quay không? XSMN khi nào mở lại?
XSMT 24/9/2021, kết quả xổ số miền Trung hôm nay 24/9/2021. KQXSMT thứ 6

XSMT 24/9/2021, kết quả xổ số miền Trung hôm nay 24/9/2021. KQXSMT thứ 6

Baoquocte.vn. XSMT 24/9. xổ số miền Trung hôm nay thứ 6 ngày 24/9/2021. xổ số hôm nay. KQXSMT thứ 6. SXMT 24/9.
XSMB 24/9/2021, kết quả xổ số miền Bắc hôm nay 24/9/2021. KQXSMB thứ 6

XSMB 24/9/2021, kết quả xổ số miền Bắc hôm nay 24/9/2021. KQXSMB thứ 6

Baoquocte.vn. XSMB 24/9/2021. xổ số miền Bắc hôm nay thứ 6 ngày 24/9/2021. KQXSMB thứ 6. SXMB 24/9. xổ số hôm nay. KQSXMB
Tử vi 12 cung hoàng đạo Thứ Sáu ngày 24/9/2021: Bạch Dương gặp sự cố tài chính, Bảo Bình tình cảm nên cảnh giác

Tử vi 12 cung hoàng đạo Thứ Sáu ngày 24/9/2021: Bạch Dương gặp sự cố tài chính, Bảo Bình tình cảm nên cảnh giác

Baoquocte.vn. Tử vi hôm nay 24/9 của 12 cung hoàng đạo - Ma Kết, Bảo Bình, Song Ngư, Bạch Dương, Kim Ngưu, Song Tử, Cự Giải, Sư Tử, Xử Nữ, Thiên ...
Toàn văn phát biểu của Chủ tịch nước tại Phiên thảo luận mở của Hội đồng Bảo LHQ về an ninh khí hậu

Toàn văn phát biểu của Chủ tịch nước tại Phiên thảo luận mở của Hội đồng Bảo LHQ về an ninh khí hậu

Baoquocte.vn. Báo TG&VN trân trọng giới thiệu toàn văn bài phát biểu của Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc tại Phiên họp cấp cao của Hội đồng Bảo an về an ...
Chủ tịch nước tham dự và phát biểu tại Phiên họp cấp cao của Hội đồng Bảo an về an ninh khí hậu

Chủ tịch nước tham dự và phát biểu tại Phiên họp cấp cao của Hội đồng Bảo an về an ninh khí hậu

Baoquocte.vn. Phát biểu tại Phiên họp cấp cao của Hội đồng Bảo an LHQ về an ninh khí hậu, Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc đưa ra khuyến nghị về ba ...
Bầu cử Đức: Liên minh nào sẽ lập chính phủ sau thời bà Merkel?

Bầu cử Đức: Liên minh nào sẽ lập chính phủ sau thời bà Merkel?

Baoquocte.vn. Thay đổi về tỷ lệ ủng hộ trước thềm cuộc bầu cử Đức đang khiến tương lai của Berlin sau thời Thủ tướng Angela Merkel trở nên phức tạp hơn ...
Báo Nga: Đội tuyển futsal Việt Nam thi đấu kiên cường cùng hàng phòng ngự chắc chắn

Báo Nga: Đội tuyển futsal Việt Nam thi đấu kiên cường cùng hàng phòng ngự chắc chắn

Baoquocte.vn. Trang thể thao Championat của Nga đã phải thừa nhận Đội tuyển futsal Việt Nam đã có trận đấu vô cùng xuất sắc trước Nga.
Ấn Độ hỗ trợ phát triển vaccine ngừa Covid-19 Nanocovax do Việt Nam sản xuất

Ấn Độ hỗ trợ phát triển vaccine ngừa Covid-19 Nanocovax do Việt Nam sản xuất

Baoquocte.vn. Viện Nghiên cứu thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ Ấn Độ sẽ giúp Công ty Nanogen đánh giá khả năng sinh miễn dịch của Nanocovax.
Tin thế giới 23/9: Nga-Mỹ tìm cách ổn định quan hệ; Trung Quốc phản đối Đài Loan vào CPTPP; Australia-Pháp tranh cãi vì một bức thư

Tin thế giới 23/9: Nga-Mỹ tìm cách ổn định quan hệ; Trung Quốc phản đối Đài Loan vào CPTPP; Australia-Pháp tranh cãi vì một bức thư

Baoquocte.vn. Quan hệ Nga-Mỹ, Mỹ-Trung Quốc, lùm xùm xung quanh AUKUS, Đài Loan (Trung Quốc) xin gia nhập CPTPP... là những sự kiện thế giới nổi bật 24h qua.
Sau 'rạn nứt' AUKUS, Pháp hòa giải căng thẳng ngoại giao với Mỹ, quan hệ với Anh và Australia vẫn 'nguội lạnh'

Sau 'rạn nứt' AUKUS, Pháp hòa giải căng thẳng ngoại giao với Mỹ, quan hệ với Anh và Australia vẫn 'nguội lạnh'

Baoquocte.vn. Cuộc điện đàm giữa Tổng thống Mỹ Joe Biden với Tổng thống Pháp Emmanuel Macron là bước đầu tiên nhằm hàn gắn mối quan hệ bị rạn nứt giữa hai nước.
Vụ hủy thỏa thuận tàu ngầm: Australia phản pháo Pháp về vụ bức thư

Vụ hủy thỏa thuận tàu ngầm: Australia phản pháo Pháp về vụ bức thư

Baoquocte.vn. Australia vướng thêm tranh cãi với Pháp về một bức thư mà Paris cho hay, Canberra gửi ngay trước khi thông báo hủy hợp đồng đóng tàu ngầm..
Hai nước thành viên phàn nàn, nói EU 'thiếu ý chí'

Hai nước thành viên phàn nàn, nói EU 'thiếu ý chí'

Baoquocte.vn. Thủ tướng Czech và người đồng cấp Hungary đã cùng chỉ trích Liên minh châu Âu (EU) không làm tốt việc bảo vệ biên giới khỏi nạn di cư bất hợp pháp.
Thảo luận kín với Tổng thư ký NATO, Ngoại trưởng Nga khuyên phóng viên: Đừng thử vận may

Thảo luận kín với Tổng thư ký NATO, Ngoại trưởng Nga khuyên phóng viên: Đừng thử vận may

Baoquocte.vn. Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov đã có cuộc gặp kín với Tổng thư ký tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) Jens Stoltenberg tại New York (Mỹ).
Mỹ-Indonesia cùng diễn tập hàng hải, tuyên bố thúc đẩy cam kết về Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương

Mỹ-Indonesia cùng diễn tập hàng hải, tuyên bố thúc đẩy cam kết về Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương

Baoquocte.vn. Tuần duyên Mỹ và Indonesia đã tham gia các cuộc diễn tập liên lạc giữa tàu với tàu, thao diễn và nâng cao nhận thức về lĩnh vực hàng hải.
Tổng thống Mỹ phát biểu tại Liên hợp quốc: Trong khác trước có giống trước

Tổng thống Mỹ phát biểu tại Liên hợp quốc: Trong khác trước có giống trước

Baoquocte.vn. Tổng thống Mỹ đề cao chủ nghĩa đa phương, khác với người tiền nhiệm. Trong 'cái khác' ấy vẫn ẩn hiện nhiều điểm không khác với người tiền nhiệm. Báo TG&VN bình luận.
Bầu cử Canada: Vạch áo cho người xem lưng

Bầu cử Canada: Vạch áo cho người xem lưng

Baoquocte.vn. Chẳng những không thể giành đa số, đảng Tự do cầm quyền của Thủ tướng Justin Trudeau còn bộc lộ nhiều điểm yếu sau cuộc bầu cử sớm tại Canada ngày 20/9.
Chính sách Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương mới: Châu Âu tìm giai điệu riêng

Chính sách Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương mới: Châu Âu tìm giai điệu riêng

Baoquocte.vn. Chính sách mới phản ánh nhận thức, quyết tâm của Liên minh châu Âu (EU) về thúc đẩy hợp tác độc lập và toàn diện hơn với Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.
10 điều rút ra từ sự ra đời của thỏa thuận AUKUS

10 điều rút ra từ sự ra đời của thỏa thuận AUKUS

Baoquocte.vn. Sự ra đời của AUKUS là kết quả của những nỗ lực thương lượng không ngừng nghỉ trong nhiều tháng trước đó của quan chức cấp cao Mỹ, Anh và Australia.
Ba điểm khác biệt của thỏa thuận Mỹ-Anh-Australia (AUKUS)

Ba điểm khác biệt của thỏa thuận Mỹ-Anh-Australia (AUKUS)

Baoquocte.vn. Thỏa thuận Mỹ-Anh-Australia (AUKUS) tách mình khỏi nhiều cơ chế khác tại Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương. Bình luận của TG&VN.
Thượng đỉnh SCO và CSTO: Tầm nhìn riêng, quan tâm chung

Thượng đỉnh SCO và CSTO: Tầm nhìn riêng, quan tâm chung

Baoquocte.vn. Thượng đỉnh SCO và CSTO thể hiện tầm nhìn riêng của Trung Quốc và Nga, chia sẻ quan tâm chung về nhiều vấn đề nóng.
Bầu cử Đức: Liên minh nào sẽ lập chính phủ sau thời bà Merkel?

Bầu cử Đức: Liên minh nào sẽ lập chính phủ sau thời bà Merkel?

Baoquocte.vn. Thay đổi về tỷ lệ ủng hộ trước thềm cuộc bầu cử Đức đang khiến tương lai của Berlin sau thời Thủ tướng Angela Merkel trở nên phức tạp hơn bao giờ hết.
Việt Nam-Liên hợp quốc: Chặng đường 44 năm tốt đẹp, tích cực, điển hình

Việt Nam-Liên hợp quốc: Chặng đường 44 năm tốt đẹp, tích cực, điển hình

Baoquocte.vn. Hợp tác Việt Nam-Liên hợp quốc đạt kết quả tốt, tích cực, là điển hình của một quốc gia từ thế bao vây cấm vận, từng bước hội nhập quốc tế.
Bầu cử Canada: Những gương mặt sáng giá cho chức Thủ tướng Canada

Bầu cử Canada: Những gương mặt sáng giá cho chức Thủ tướng Canada

Baoquocte.vn. Cuộc bầu cử Canada lần thứ 44 hứa hẹn sẽ là cuộc đua sát nút giữa Thủ tướng Justin Trudeau và lãnh đạo đảng Bảo thủ Erin O’Toole.
Angela Merkel: Người phụ nữ quyền lực của thế giới

Angela Merkel: Người phụ nữ quyền lực của thế giới

Baoquocte.vn. Với 16 năm lãnh đạo nước Đức, Thủ tướng Angela Merkel giúp nước Đức trở thành một lực lượng ổn định trên bàn cờ thế giới.
Al-Qaeda: Nhóm khủng bố học được bí mật 'trường tồn' với thời gian?

Al-Qaeda: Nhóm khủng bố học được bí mật 'trường tồn' với thời gian?

Baoquocte.vn. Nhờ khả năng linh hoạt, biết cách thay đổi theo thời thế, sau 33 năm, tổ chức khủng bố al-Qaeda, kẻ đứng sau vụ khủng bố 11/9 vẫn chưa bị tiêu diệt hoàn toàn.
Sự kiện 11/9: Hai mươi năm nhìn lại

Sự kiện 11/9: Hai mươi năm nhìn lại

Baoquocte.vn. 20 năm sau sự kiện 11/9, thế giới vẫn chưa thực sự quên được nỗi đau này, cũng như những cơn ác mộng mà chủ nghĩa khủng bố mang lại.
Phiên bản di động