Đi tìm gốc rễ bạo loạn ở Kazakhstan

Văn Đỉnh
Tổng thống Kazakhstan Kassym Zhomart Tokayev tuyên bố bạo loạn vừa qua là cuộc khủng hoảng trầm trọng nhất trong lịch sử 30 năm độc lập của nước này. Vậy câu chuyện tồi tệ này bắt nguồn từ đâu?
Theo dõi Baoquocte.vn trên
Đi tìm gốc rễ bạo loạn ở Kazakhstan
Bạo loạn bùng nổ ở thành phố Almaty, Kazakhstan. (Nguồn: AP)

Theo con số thống kê sơ bộ, tổng thiệt hại tài sản do cuộc bạo loạn vừa qua tại Kazakhstan gây ra lên tới 213 triệu USD, với hàng nghìn nạn nhân, hàng chục người thiệt mạng.

Tổng thống Kassym Zhomart Tokayev gọi đây là cuộc khủng hoảng trầm trọng nhất trong lịch sử 30 năm độc lập của Kazakhstan. Vậy, ai là người châm ngòi cho thảm họa trên? Tương quan lực lượng trong Cộng đồng các quốc gia độc lập (SNG) sẽ thay đổi như thế nào sau bạo loạn?

Ngọn lửa âm ỉ

Phóng viên báo AIF đặt ra câu hỏi rằng: "Kazakhstan là một trong mười nước có giá xăng rẻ nhất thế giới, giá khí hóa lỏng sau khi tăng mạnh cũng vẫn rẻ hơn giá khí đốt ở Nga và nhiều nước khác. Vậy đâu là lí do đích thực của những cuộc biểu tình phản đối?".

Trả lời cho câu hỏi trên, ông Stanislav Pritchin, chuyên gia Viện kinh tế thế giới và Quan hệ quốc tế mang tên Primakov (IMEMO) cho biết, Tổng thống đầu tiên của Kazakhstan Nursultan Nazarbayev đã gặt hái nhiều thành công trong công cuộc cải cách kinh tế. Nhiều nhà đầu tư nước ngoài đã tới Kazakhstan, nhiều doanh nghiệp của Mỹ và châu Âu đã tới khai thác dầu khí ở phía Tây Kazakhstan. Hiện hãng LUKOIL của Nga chỉ hoạt động ở hai mỏ dầu Tengiz và Karachaganak.

Về lĩnh vực khai thác dầu khí, trong Cộng đồng các quốc gia độc lập (SNG), Kazakhstan giữ vị trí thứ 2 sau Nga. Về lĩnh vực khai thác uranium, Kazakhstan giữ vị trí số 1 thế giới.

Tuy nhiên, tổng sản phẩm quốc nội (GDP) tính theo đầu người giữa các khu vực ở Kazakhstan rất khác nhau, thậm chí ngay trong một vùng, giá trị này cũng có sự khác biệt rõ rệt, điều này dẫn đến những xung đột xã hội.

Địa phương điển hình của sự khác biệt trong thu nhập của người dân là tỉnh Mangistau nằm bên bờ biển Caspi, thủ phủ của Mangistau là thành phố Aktau, (dưới thời Liên Xô thành phố này có tên là Shevchenko). Đây cũng chính là nơi khởi nguồn cho những cuộc biểu tình bạo động.

Người dân thành phố Aktau chủ yếu là công nhân khai thác dầu mỏ, lượng dầu mỏ mà tỉnh Mangistau khai thác được chiếm 25% tổng sản lượng dầu mỏ của Kazakhstan. Các mỏ dầu ở đây đã lâu năm, trữ lượng không còn nhiều, cho nên thu nhập của công nhân trở nên hạn hẹp dần. Các loại hình kinh doanh khác không thể phát triển được vì khí hậu khô và nước ngọt rất khan hiếm.

Trước năm 2021, công ty dầu khí quốc doanh Kazakhstan KazMunayGas thực hiện trợ cấp giá gas cho người dân. Tuy nhiên, sau 2021, chế độ trợ cấp này không được duy trì nữa, giá gas tăng lên đánh vào túi tiền vốn đã rất ít ỏi của người dân.

Cuộc sống vùng quê ở miền Nam Kazakhstan rất khó khăn, đã vậy các gia đình lại đông con, dẫn tới hiện tượng bùng nổ dân số. Thanh thiếu niên trong những gia đình đông con đó không được học hành đến nơi đến chốn, không có công ăn việc làm ổn định. Từ đó, hình thành làn sóng ly hương, di cư về đô thị. Trong những chuyến đi đó không phải ai cũng thành công. Những người thất bại đã ôm ấp trong lòng tư tưởng hận thù và tham gia vào các băng đảng chống đối nhà nước.

Giá gas tăng lên giống như một tia lửa châm ngòi cho lòng hận thù đang âm ỉ cháy. Thế lực chống đối nhà nước đã lợi dụng triệt để hiện tượng này.

Đi tìm gốc rễ bạo loạn ở Kazakhstan
Cựu Tổng thống Nursultan Nazarbayev và đương kim Tổng thống Kazakhstan Kassym-Jomart Tokayev. (Nguồn: Reuters)

Rất khó để tìm người đứng đằng sau bạo loạn

Tại cuộc họp trực tuyến cấp cao của liên minh quân sự Tổ chức Hiệp ước An ninh Tập thể (CSTO), Tổng thống Kazakhstan Tokaev khẳng định: “Đây là một âm mưu đảo chính. Phiến quân được chỉ đạo từ một trung tâm. Hành động khủng bố đã được thực hiện bằng rất nhiều hình thức khác nhau”.

Bàn về vấn đề này, nhà khoa học chính trị Dmitry Zhuravlev, Giám đốc Viện Các vấn đề khu vực (Nga), cho rằng: “Xác định ai là người đứng đằng sau vụ chính biến vừa qua ở Kazakhstan là điều không thể. Tuy nhiên, có một điều chắc chắn là bất mãn xã hội không thể tạo ra hiệu ứng lớn như vậy được".

Theo vị chuyên gia này, cuộc tấn công được phối hợp trên phạm vi toàn quốc khiến lực lượng chức năng bị vô hiệu hóa cho thấy đây là xung đột nội bộ của tầng lớp tinh hoa. Ông Dmitry Zhuravlev cho rằng, bạo loạn bắt nguồn từ mâu thuẫn giữa một bên là cựu Tổng thống Nursultan Nazarbayev, người còn rất nhiều ảnh hưởng trong xã hội Kazakhstan và một bên là đương kim Tổng thống Tokaev.

Bằng chứng là ngay sau cuộc bạo loạn, cựu Chủ tịch Ủy ban An ninh Quốc gia (KNB) Karim Masimov, đồng minh thân cận của cựu Tổng thống Nazarbayev, đã bị bắt. Hai cấp phó của ông Karim Masimov phải về hưu, và nhiều quan chức khác đã tự tử.

Ngay trước đó, ông Yermukhamet Yertusbayev, cựu cố vấn của cựu Tổng thống Nazarbayev tuyên bố: “Ủy ban An ninh Quốc gia biết việc thời gian qua, có nhiều trung tâm huấn luyện phiến quân đã tồn tại và hoạt động, nhưng không hề có động thái gì”.

Rất phức tạp để khẳng định cựu Tổng thống Nazarbayev có liên quan đến vụ bạo loạn, vì người biểu tình còn hô vang khẩu hiệu “Phản đối Nazarbayev” và lật đổ tượng đài của ông.

Tuy nhiên, theo ông Dmitry Zhuravlev, cũng không có cơ sở để nói rằng chính Tổng thống Tokaev đã tiếp tay cho những hành động biểu tình, bạo loạn, nhằm sử dụng hiện tượng này để chấm dứt sự ảnh hưởng của người tiền nhiệm. Bởi việc lực lượng chức năng Kazakhstan bị động "chỉ biết đứng nhìn" có thể lý giải rằng đây là lần đầu tiên họ đối mặt với một cuộc bạo loạn lớn, việc bối rối và thiếu kỹ năng xử lý vấn đề là điều khó tránh khỏi.

Mặt khác, vị chuyên gia cũng tin rằng, trường hợp có sự can thiệp từ các thế lực bên ngoài có thể hoàn toàn bị loại trừ.

Ông Dmitry Zhuravlev chỉ ra rằng, trong trường hợp lực lượng nổi dậy chiến thắng và lên nắm quyền, thì Nga và Trung Quốc gặp nhiều rủi ro nhất.

Nga và Kazakhstan có chung đường biên giới rất dài, không chỉ là đồng minh trong CSTO, Nga còn có sân bay vũ trụ Baikonur ở Kazakhstan. Trong khi đó, giữa Trung Quốc và Kazakhstan còn có có dự án Vành đai và Con đường. Nếu tình hình ở Kazakhstan không ổn định, Nga và Trung Quốc là hai nước "đứng ngồi không yên" trước tiên.

Về phía Mỹ và phương Tây, các nước này tỏ ra không hài lòng khi Tổng thống Tokaev mạnh tay với những người chống đối và đề nghị lực lượng gìn giữ hòa binh CSTO tới hỗ trợ. Thậm chí, Ngoại trưởng Mỹ Anthony Blinken còn trách móc Tổng thống Kazakhstan Tokaev rằng tại sao nhờ CSTO, mà không phải là Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).

Tuy nhiên, Kazakhstan ở một vị trí khác so với Belarus. Đây là một quốc gia quan trọng xét về góc độ địa chính trị và chính Tổng thống Tokaev cũng có quan điểm cân bằng quan hệ giữa Nga-Trung Quốc-phương Tây.

Khám phá sức mạnh của tàu ngầm hạt nhân chiến lược Nga vừa hạ thủy

Khám phá sức mạnh của tàu ngầm hạt nhân chiến lược Nga vừa hạ thủy

Ngày 11/1, tàu ngầm hạt nhân chiến lược của Nga mang tên lửa Generalissimus Suvorov được hạ thủy. Con tàu sẽ tiếp tục được hoàn ...

Xong nhiệm vụ, lực lượng không quân Nga thuộc CSTO rời khỏi Kazakhstan

Xong nhiệm vụ, lực lượng không quân Nga thuộc CSTO rời khỏi Kazakhstan

Máy bay của không vận quân sự thuộc Không quân Nga, đang tiến hành hoạt động chở binh sĩ gìn giữ hòa bình Nga thuộc ...

(theo AiF)

Bài viết cùng chủ đề

Bạo loạn ở Kazakhstan

Đọc thêm

XSMT 26/2, trực tiếp kết quả xổ số miền Trung hôm nay thứ Hai ngày 26/2/2024. SXMT 26/2/2024

XSMT 26/2, trực tiếp kết quả xổ số miền Trung hôm nay thứ Hai ngày 26/2/2024. SXMT 26/2/2024

XSMT 26/2 - KQXSMT thứ 2. Trực tiếp cập nhật kết quả xổ số miền Trung hôm nay - XSMT thứ 2 ngày 26/2/2024. SXMT 26/2/2024. xổ số hôm nay ...
XSCM 26/2, trực tiếp kết quả xổ số Cà Mau hôm nay 26/2/2024. KQXSCM thứ 2

XSCM 26/2, trực tiếp kết quả xổ số Cà Mau hôm nay 26/2/2024. KQXSCM thứ 2

XSCM 26/2 - Trực tiếp kết quả xổ số Cà Mau hôm nay - XSCM 26/2/2024. Ket qua xo so Ca Mau. KQXSCM thứ 2. kết quả xổ số Cà ...
Tử vi 12 cung hoàng đạo Thứ Hai ngày 26/2/2024: Song Tử sự nghiệp thăng tiến

Tử vi 12 cung hoàng đạo Thứ Hai ngày 26/2/2024: Song Tử sự nghiệp thăng tiến

Tử vi hôm nay 26/2/2024 của 12 cung hoàng đạo - Ma Kết, Bảo Bình, Song Ngư, Bạch Dương, Kim Ngưu, Song Tử, Cự Giải, Sư Tử, Xử Nữ, Thiên ...
XSMB 26/2, trực tiếp kết quả xổ số miền Bắc hôm nay thứ Hai ngày 26/2/2024. dự đoán XSMB 26/2

XSMB 26/2, trực tiếp kết quả xổ số miền Bắc hôm nay thứ Hai ngày 26/2/2024. dự đoán XSMB 26/2

XSMB 26/2 - KQXSMB thứ 2. Trực tiếp kết quả xổ số miền Bắc hôm nay 26/2/2024. SXMB 26/2. xổ số hôm nay 26/2. dự đoán XSMB hôm nay. KQSXMB ...
XSHCM 26/2, Trực tiếp kết quả xổ số TP Hồ Chí Minh hôm nay 26/2/2024. KQXSHCM thứ 2

XSHCM 26/2, Trực tiếp kết quả xổ số TP Hồ Chí Minh hôm nay 26/2/2024. KQXSHCM thứ 2

XSHCM 26/2 - Trực tiếp kết quả xổ số TP Hồ Chí Minh hôm nay - XSHCM 26/2/2024. ket qua xo so Ho Chi Minh. xổ số thành phố. KQXSHCM ...
Vietlott 26/2, kết quả xổ số Vietlott Max 3D thứ 2 ngày 26/2/2024. xổ số Max 3D hôm nay

Vietlott 26/2, kết quả xổ số Vietlott Max 3D thứ 2 ngày 26/2/2024. xổ số Max 3D hôm nay

Vietlott 26/2 - xổ số Vietlott Max 3D 26/2. Trực tiếp kết quả xổ số Vietlott hôm nay 26/2/2024 nhanh nhất và chính xác nhất. Vietlott 3D hôm nay.
Điểm tin thế giới sáng 26/2: Khai mạc tập trận Hổ mang vàng, G7 cam kết tiếp tục ủng hộ Ukraine, MERCOSUR-EU hoãn đàm phán FTA

Điểm tin thế giới sáng 26/2: Khai mạc tập trận Hổ mang vàng, G7 cam kết tiếp tục ủng hộ Ukraine, MERCOSUR-EU hoãn đàm phán FTA

Báo Thế giới & Việt Nam điểm một số tin tức thế giới đáng chú ý sáng nay, 26/2.
Mỹ trừng phạt một công ty của đồng minh vì liên hệ với Nga

Mỹ trừng phạt một công ty của đồng minh vì liên hệ với Nga

Bộ Ngoại giao Hàn Quốc cho biết Công ty Daesung International Trading có trụ sở tại Hàn Quốc bị Mỹ trừng phạt với cáo buộc có liên hệ với Nga.
Giữa lùm xùm thương vụ tên lửa đạn đạo, phái đoàn Nga thăm Iran

Giữa lùm xùm thương vụ tên lửa đạn đạo, phái đoàn Nga thăm Iran

Phái đoàn bao gồm khoảng 160-170 quan chức và chuyên gia từ nhiều bộ, tổ chức chính phủ và khu vực tư nhân ở Nga dự kiến sẽ đến Tehran vào ngày mai, 26/2.
Bà Nikki Haley tuyên bố không bỏ cuộc sau kết quả ở bang South Carolina

Bà Nikki Haley tuyên bố không bỏ cuộc sau kết quả ở bang South Carolina

Ứng viên Nikki Haley ngày 24/2 tuyên bố sẽ tiếp tục 'chiến đấu' sau thất bại nặng nề trước ứng viên Donald Trump ở chính bang quê hương South Carolina.
Một nước Nam Á dừng cấp thị thực dài hạn cho công dân Nga và Ukraine

Một nước Nam Á dừng cấp thị thực dài hạn cho công dân Nga và Ukraine

Sri Lanka thông báo ngừng gia hạn thị thực du lịch dài hạn cho hàng nghìn công dân Nga và Ukraine.
G7 bác 'các cuộc bầu cử' của Nga ở những 'khu vực mới'

G7 bác 'các cuộc bầu cử' của Nga ở những 'khu vực mới'

Các nhà lãnh đạo Nhóm G7 sẽ không công nhận "các cuộc bầu cử" diễn ra ở những "khu vực mới" của Nga.
Anh - Nga trừng phạt lẫn nhau

Anh - Nga trừng phạt lẫn nhau

Chỉ trong hai ngày 22-23/2, Anh và Nga đã liên tiếp tung ra các biện pháp trừng phạt chống lại nhau, đẩy “cuộc chiến hỗn hợp” giữa Nga và phương Tây ngày càng khốc liệt.
Hai năm xung đột Nga-Ukraine: Đường nào tới hòa bình?

Hai năm xung đột Nga-Ukraine: Đường nào tới hòa bình?

Tại thời điểm xung đột lâm vào thế bế tắc, con đường trung gian hòa giải có thể tạo cơ hội đàm phán.
Chuyến thuyết khách 'khó nhằn' của Ngoại trưởng Blinken

Chuyến thuyết khách 'khó nhằn' của Ngoại trưởng Blinken

Trong bối cảnh căng thẳng ở Trung Đông tiếp tục leo thang, liệu chuyến đi lần này của Ngoại trưởng Antony Blinken có giúp lò lửa Trung Đông hạ nhiệt?
Chuyến đi 'thừa kế' của Nhà vua Đan Mạch

Chuyến đi 'thừa kế' của Nhà vua Đan Mạch

Nhà Vua Frederik X của Đan Mạch có chuyến công du nước ngoài đầu tiên trên cương vị Quốc vương kéo dài 3 ngày tới Ba Lan. Một chuyến đi không theo thông lệ…
Hội nghị thượng đỉnh phương Nam lần thứ ba: Tín hiệu từ Bắc Kinh và sự hưởng ứng của G77

Hội nghị thượng đỉnh phương Nam lần thứ ba: Tín hiệu từ Bắc Kinh và sự hưởng ứng của G77

Hội nghị thượng đỉnh phương Nam lần thứ ba của Nhóm G77 và Trung Quốc tại Kampala, Uganda tiếp tục thu hút sự chú ý của quốc tế.
Làn gió mới trên chính trường Pháp

Làn gió mới trên chính trường Pháp

Lựa chọn ông Gabriel Attal làm Thủ tướng sẽ là làn gió mới thổi vào chính trường nước Pháp, mang lại 'một năm tái sinh và kiêu hãnh' cho nước Pháp.
Một số cơ chế đối thoại đa phương tiêu biểu

Một số cơ chế đối thoại đa phương tiêu biểu

Những biến động về tình hình thế giới và khu vực đã thúc đẩy nhu cầu thiết lập và duy trì thường xuyên các cơ chế đối thoại đa phương quy mô lớn...
Các lệnh trừng phạt của EU ngày càng siết chặt đối với Nga

Các lệnh trừng phạt của EU ngày càng siết chặt đối với Nga

Sau hai năm kể từ khi Nga phát động chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine, các lệnh trừng phạt của EU và phương Tây tiếp tục gia tăng áp đặt lên nước Nga.
Cuộc đua đánh chặn tên lửa Mỹ - Nga: Phía sau vũ khí đặc biệt, ‘ranh ma’ của Washington và câu trả lời của Moscow

Cuộc đua đánh chặn tên lửa Mỹ - Nga: Phía sau vũ khí đặc biệt, ‘ranh ma’ của Washington và câu trả lời của Moscow

Washington khởi động giai đoạn tiếp theo của việc hiện đại hóa hệ thống phòng thủ tên lửa bảo vệ phần lục địa của nước này, còn phía Moscow thì sao?
Một Việt Nam với vị thế và tâm thế mới

Một Việt Nam với vị thế và tâm thế mới

Việt Nam triển khai thành công nhiều hoạt động đối ngoại thời gian qua, đặc biệt trong năm 2023 đã vẽ lên bức tranh sinh động về một Việt Nam với tâm thế mới...
Năm siêu bầu cử 2024 có thể làm thay đổi chính trị thế giới

Năm siêu bầu cử 2024 có thể làm thay đổi chính trị thế giới

Năm siêu bầu cử 2024 với 57 % cư dân thế giới có thể đến các điểm bỏ phiếu. Hãy điểm qua một số cuộc bầu cử mà kết quả của nó có thể tác ...
Bắc Cực nóng bỏng vì các cuộc cạnh tranh

Bắc Cực nóng bỏng vì các cuộc cạnh tranh

Trong chuyến thăm quận Chukotka, Tổng thống Putin nói, tương lai của nước Nga nằm ở vùng Viễn Đông và Bắc Cực.
Báo chí Uruguay đưa tin về đánh giá và yêu cầu của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đối với sự phát triển của Việt Nam

Báo chí Uruguay đưa tin về đánh giá và yêu cầu của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đối với sự phát triển của Việt Nam

Báo điện tử El Pueblo - cơ quan ngôn luận của Đảng Cộng sản Uruguay - đưa tin về nhận định của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng.
Quan hệ Mỹ - Iran: Vén màn đàm phán bí mật, bất ngờ với một chữ 'nhường'

Quan hệ Mỹ - Iran: Vén màn đàm phán bí mật, bất ngờ với một chữ 'nhường'

Mỹ-Iran đều lên kế hoạch cho trả đũa lẫn nhau nhưng đều gửi thông điệp tới đối phương rằng không muốn mọi chuyện đi quá xa.
Quan hệ đối tác ASEAN-EU: Khẳng định sức sống của chủ nghĩa đa phương

Quan hệ đối tác ASEAN-EU: Khẳng định sức sống của chủ nghĩa đa phương

ASEAN-EU đều nhất quán rằng tầm quan trọng của việc củng cố trật tự đa phương dựa trên luật lệ là chìa khóa để thúc đẩy hòa bình và ổn định.
Kiên quyết phản đối viện trợ, Thủ tướng Hungary coi Ukraine là 'vấn đề nghiêm trọng' với châu Âu

Kiên quyết phản đối viện trợ, Thủ tướng Hungary coi Ukraine là 'vấn đề nghiêm trọng' với châu Âu

Thủ tướng Hungary cảnh báo rằng sự hội nhập của Ukraine đặt ra một 'vấn đề nghiêm trọng' đối với châu Âu ngay cả khi không có xung đột.
Sức nóng cạnh tranh chiến lược Mỹ-Trung tại châu Phi

Sức nóng cạnh tranh chiến lược Mỹ-Trung tại châu Phi

Sự ủng hộ tích cực của châu Phi với Trung Quốc khiến Mỹ phải đưa ra đối sách phản ứng vì lo ngại tiếng nói ngày một lớn trong khu vực của Bắc Kinh.
'Công thức' bầu cử của Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi

'Công thức' bầu cử của Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi

Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi có khả năng giành được nhiệm kỳ thứ ba liên tiếp nhờ hai chiến lược chính: phát triển kinh tế và tôn vinh đạo Hindu.
Phiên bản di động