Diễn đàn quốc tế Dakar lần thứ 10: Cùng hiến kế để vượt khó

Diễn đàn quốc tế Dakar lần thứ 10 về hòa bình và an ninh ở châu Phi diễn ra trong 2 ngày 20-21/4. (Nguồn: Military Africa)

Loay hoay với nhiều bài toán khó

Diễn đàn quốc tế Dakar về hòa bình và an ninh ở châu Phi được xem là một trong những diễn đàn quan trọng, nơi thảo luận các vấn đề về an ninh và phát triển của lục địa. Diễn đàn do Chính phủ Pháp và Senegal khởi xướng.

Bắt đầu từ năm 2014, Diễn đàn được tổ chức hàng năm, quy tụ các nguyên thủ quốc gia và người đứng đầu chính phủ, các đại diện ngoại giao, đối tác kinh tế và công nghiệp, chuyên gia, nhà khoa học, nhà hoạt động xã hội quan tâm đến tình hình châu Phi.

Năm nay, Diễn đàn được tổ chức lần thứ 10, với chủ đề Châu Phi trước những thách thức về ổn định, hội nhập và chủ quyền: Những giải pháp bền vững là gì? Tham dự có người đứng đầu các nước Sierra Leone, Mauritania, các Bộ trưởng Ngoại giao, người đứng đầu các phái đoàn và đại diện một số tổ chức quốc tế.

Diễn đàn quốc tế Dakar diễn ra trong bối cảnh khu vực đứng trước nhiều thách thức, cả những thách thức tồn tại lâu nay cũng như những thách thức mới nảy sinh từ biến động của môi trường quốc tế.

Đến nay, châu Phi vẫn được xem là châu lục chậm phát triển nhất thế giới do nhiều nguyên nhân. Trước hết là vòng xoáy bất ổn chính trị và xung đột vũ trang. Đây là thách thức dai dẳng nhất ở châu Phi, biểu hiện qua các cuộc đảo chính quân sự diễn ra thường xuyên, làm xói mòn tiến trình dân chủ.

Các cuộc nội chiến kéo dài tại Sudan, CHDC Congo hay Ethiopia gây ra thảm họa nhân đạo và hàng triệu người phải di cư. Chủ nghĩa khủng bố cũng gia tăng hoạt động tại châu Phi, đặc biệt là ở vùng Sahel và vùng Sừng châu Phi, với sự hiện diện của các nhánh thuộc Al-Qaeda và Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng.

Bên cạnh đó, dù sở hữu tiềm năng khoáng sản lớn, châu Phi vẫn là lục địa có nền quản trị yếu kém. Ước tính mỗi năm châu Phi thất thoát hàng tỷ USD do tham nhũng, chủ yếu trong lĩnh vực dầu khí và tài chính công. Trong lĩnh vực an ninh phi truyền thống, châu Phi phát thải ít nhất nhưng vẫn chịu ảnh hưởng nặng nề do tình trạng hạn hán, sa mạc hóa, dẫn đến tranh chấp nguồn nước và đất canh tác ngày càng khốc liệt.

An ninh lương thực và y tế tại châu lục cũng thường xuyên đối mặt với những khó khăn to lớn. Các đại dịch như HIV/AIDS, virus Ebola trước đây và sự đứt gãy chuỗi cung ứng lương thực toàn cầu khiến hàng triệu người đối mặt với nạn đói kinh niên và khủng hoảng y tế. Châu Phi có cơ cấu dân số trẻ, tuy nhiên, tình trạng thất nghiệp cao và người trẻ dễ bị lôi kéo vào các băng nhóm tội phạm xuyên quốc gia hoặc các tổ chức cực đoan. Những trí thức và người có trình độ cao thường có xu hướng rời bỏ lục địa do bất ổn và thiếu cơ hội phát triển.

Những vấn đề trên không chỉ kìm hãm sự phát triển mà còn là nguyên nhân gốc rễ của tình trạng bất ổn an ninh kéo dài ở châu Phi. Đặc biệt, xung đột leo thang tại Trung Đông thời gian qua đã tác động lớn đến tình hình an ninh, kinh tế, xã hội của châu Phi. Các tuyến hàng hải quan trọng bị gián đoạn, làm tăng chi phí vận chuyển, đẩy giá xăng dầu và hàng hóa nhập khẩu tại châu Phi lên cao. Nhiều quốc gia châu Phi vốn đang chật vật với nợ công giờ đây phải đối mặt với áp lực lạm phát mới, làm gia tăng nguy cơ bất ổn xã hội.

Các đại biểu tham dự Diễn đàn quốc tế Dakar. (Nguồn: Military Africa)

Sự bất ổn tại Trung Đông cũng tạo điều kiện cho các tổ chức khủng bố như Al-Qaeda và IS tại khu vực Sahel (Mali, Niger, Burkina Faso) hoặc Al-Shabaab ở Đông Phi lợi dụng để tuyên truyền, tuyển dụng và kích động các cuộc tấn công trả đũa.

Khi thế giới tập trung nguồn lực cứu trợ cho Trung Đông, châu Phi cũng có thể bị “lãng quên”, dẫn đến thiếu hụt ngân sách hỗ trợ lương thực và y tế, làm cho khủng hoảng nhân đạo tại châu lục này thêm trầm trọng.

Quản trị nguồn tài nguyên thiên nhiên

Trong bối cảnh đó, Diễn đàn quốc tế Dakar lần thứ 10 đã thảo luận về một loạt các vấn đề liên quan đến châu Phi và những thách thức hiện tại cũng như tương lai của khu vực này. Diễn đàn cùng xem xét các cách thức để giải quyết những bài toán khó này, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thúc đẩy đối thoại và tăng cường chủ nghĩa đa phương. Các đại biểu nhấn mạnh khả năng tự chủ của châu Phi trong việc giải quyết các xung đột nội bộ mà không quá phụ thuộc vào các cường quốc bên ngoài, nhấn mạnh đến vấn đề thúc đẩy hội nhập.

Bên cạnh đó, các cuộc thảo luận cũng tập trung vào vấn đề quản trị nguồn tài nguyên thiên nhiên, nhất là các loại đất hiếm và khoáng sản thiết yếu. Theo Ngân hàng Thế giới (WB), châu Phi hiện nắm giữ khoảng 30% trữ lượng đất hiếm của thế giới – những nguyên tố thiết yếu cho sự phát triển của các công nghệ năng lượng sạch, điện tử, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo…

Riêng CHDC Congo chiếm khoảng 70% sản lượng cobalt toàn cầu. Ghana, Gabon, Côte d'Ivoire là những nhà sản xuất mangan chính, còn Mali, Burkina Faso và Niger là những nhà sản xuất uranium.

13C. số 17+18: Diễn đàn quốc tế Dakar lần thứ 10: Cùng ‘hiến kế’ để vượt khó

Từ Ghana đến Tanzania, các thợ mỏ công nghiệp và thủ công đang khai thác vàng. Trong ảnh là khu vực Geita (Tanzania), nơi vàng hiện chiếm 90% kim ngạch xuất khẩu khoáng sản của nước này. (Nguồn: Getty Images)

Theo ông Solange Bandiaky-Badji, Chủ tịch tổ chức Sáng kiến về Quyền và Tài nguyên, châu Phi đã trở thành tâm điểm của cuộc cạnh tranh địa chính trị toàn cầu về các nguồn tài nguyên. Rõ ràng, trong bối cảnh khoa học công nghệ phát triển và trở thành nhân tố quyết định khả năng cạnh tranh hiện nay, mức độ quan tâm quốc tế đối với các nguồn tài nguyên đã có sự thay đổi to lớn. Câu hỏi đặt ra bây giờ là làm thế nào để châu Phi tránh khỏi “thế khó” này?

Nhiều nước châu Phi đã cố gắng đưa ra các giải pháp cho vấn đề này. Chẳng hạn, chính phủ Senegal gần đây đã thu hồi một số hợp đồng khai thác mỏ để đàm phán lại các điều khoản, với mục đích tăng thu ngân sách nhà nước và đảm bảo lợi ích lớn hơn cho cộng đồng địa phương. Tuy nhiên, những nỗ lực như vậy còn hạn chế và chưa trở thành nhận thức và hành động chung của các nước châu Phi.

Trong bối cảnh châu Phi vẫn đứng trước nhiều trở ngại, Diễn đàn quốc tế Dakar lần thứ 10 là cơ hội để châu Phi nhìn lại quá trình phát triển của mình, tìm ra giải pháp để hóa giải các thách thức, phát huy các nguồn lực, đem lại lợi ích cho người dân khu vực.