 |
| Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy đón ông Jared Kushner, con rể của Tổng thống Mỹ Donald Trump (ngoài cùng bên phải) và Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff tại thủ đô Kiev, Ukraine, ngày 6/9. (Nguồn: Al Jazeera) |
Ngoại giao đang trở lại
Điểm đáng chú ý trong những tuần gần đây là sự gia tăng các cuộc tiếp xúc ngoại giao cấp cao. Đầu tháng 9, các đặc phái viên của Tổng thống Mỹ lần lượt trao đổi với lãnh đạo Nga và Ukraine, qua đó thúc đẩy khả năng đưa Moscow và Kiev trở lại tiến trình đàm phán. Đến cuối tháng, Washington tiếp tục thúc đẩy một vòng đàm phán mới giữa Nga, Ukraine và Mỹ, với Saudi Arabia được đề xuất làm địa điểm gặp mặt. Kiev và Moscow đều xác nhận khả năng nối lại tiến trình, dù thời điểm cụ thể vẫn chưa được thống nhất.
Điều đáng chú ý là Mỹ dường như không chờ đợi các bên giải quyết ngay những vấn đề khó nhất, mà tìm cách “tạo đà” cho tiến trình bằng những vấn đề có khả năng đạt đồng thuận cao hơn, như ngừng tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng, khôi phục hành lang vận chuyển ngũ cốc trên Biển Đen và các thỏa thuận nhân đạo. Cách tiếp cận từng bước này có thể tạo ra những kết quả ban đầu, đồng thời xây dựng mức độ tin cậy tối thiểu cho các cuộc thương lượng ở cấp độ chính trị cao hơn.
Trong cấu trúc đó, đàm phán ba bên có thể đóng vai trò cầu nối, nhưng không thể thay thế đàm phán Nga - Ukraine. Bất kỳ thỏa thuận chấm dứt chiến tranh nào cuối cùng cũng phải được Moscow và Kiev trực tiếp chấp nhận. Mỹ có thể làm trung gian, gây sức ép hoặc hỗ trợ thực thi, nhưng quyết định cuối cùng vẫn thuộc về hai bên xung đột.
Vì sao cánh cửa đàm phán rộng hơn?
Một trong những yếu tố thúc đẩy khả năng đàm phán là chi phí của cuộc xung đột kéo dài ngày càng lớn đối với các bên liên quan trực tiếp, cũng như với cộng đồng quốc tế. Xung đột tiếp tục gây tổn thất về nhân lực, cơ sở hạ tầng và nguồn lực kinh tế, đồng thời tác động tới an ninh năng lượng, lương thực và kinh tế toàn cầu. Điều này tạo thêm động lực để các bên tìm kiếm những phương án giảm leo thang, ngay cả khi chưa thể đạt được đồng thuận về một giải pháp cuối cùng.
Một thuận lợi khác là vai trò trung gian của Mỹ đang được thể hiện rõ hơn. Washington duy trì tiếp xúc với cả Moscow và Kiev, đồng thời thúc đẩy các sáng kiến có tính thực dụng. Nếu những đề xuất như ngừng tấn công cơ sở năng lượng hay khôi phục vận chuyển ngũ cốc có thể trở thành những thỏa thuận được thực thi trên thực tế, chúng sẽ tạo ra tiền lệ quan trọng cho việc mở rộng đàm phán sang những vấn đề phức tạp hơn.
| More from WVR |
 Lối thoát cho xung đột Nga - Ukraine: Kỳ vọng hòa bình mong manh |
Quan trọng hơn, việc cả Nga và Ukraine đều chưa bác bỏ khả năng nối lại đàm phán cho thấy ngoại giao vẫn được xem là một kênh cần thiết, dù chưa bên nào sẵn sàng từ bỏ các lập trường cốt lõi. Đây chính là khoảng không chính trị để một tiến trình đàm phán mới có thể hình thành.
Cho dù cánh cửa đàm phán đang có triển vọng mở ra, vẫn có những trở ngại nhất định đối với tiến trình đi đến một thỏa thuận thực chất.
Trở ngại lớn nhất vẫn là vấn đề lãnh thổ. Nga tiếp tục đặt ra những yêu cầu liên quan tới các khu vực Moscow coi là lợi ích chiến lược cốt lõi, trong khi Ukraine không chấp nhận việc đơn phương nhượng bộ về vấn đề lãnh thổ. Bất đồng về đường ranh giới vì vậy vẫn là một trong những điểm nghẽn trực tiếp nhất của bất kỳ thỏa thuận chính trị nào.
Gắn liền với vấn đề lãnh thổ là vấn đề bảo đảm an ninh cho Ukraine. Kiev cần những cam kết đủ mạnh để ngăn ngừa nguy cơ xung đột tái diễn sau khi ngừng bắn; trong khi Moscow quan tâm tới việc hạn chế mức độ gắn kết giữa Ukraine với phương Tây. Đây là hai yêu cầu khó dung hòa và liên quan trực tiếp tới cấu trúc an ninh châu Âu sau chiến tranh.
Bên cạnh đó là sự thiếu vắng lòng tin. Trong khi ngoại giao được thúc đẩy, chiến sự vẫn tiếp diễn. Các bên vừa thảo luận về hòa bình vừa tìm cách duy trì hoặc cải thiện vị thế trên chiến trường. Chính sự đan xen giữa ngoại giao và quân sự khiến mỗi bước tiến trên bàn đàm phán đều có thể bị tác động bởi diễn biến thực địa.
Tiến trình đi tới thỏa thuận còn chịu tác động bởi lợi ích khác nhau của các chủ thể bên ngoài. Mỹ muốn thúc đẩy chấm dứt xung đột; châu Âu đặc biệt quan tâm tới an ninh của Ukraine và trật tự an ninh châu Âu; Nga theo đuổi những lợi ích chiến lược và an ninh của mình; còn Ukraine cần một nền hòa bình gắn với chủ quyền, an ninh và khả năng phục hồi đất nước. Những lợi ích này có điểm giao thoa, nhưng chưa đủ để tạo thành một đồng thuận chung.
 |
| Xung đột Nga - Ukraine trên thực địa vẫn diễn biến phức tạp. (Nguồn: TASS) |
Triển vọng “thỏa thuận hòa bình”
Những diễn biến gần đây cho thấy triển vọng đối thoại đã rõ hơn, nhưng chưa đủ cơ sở để kỳ vọng nhanh chóng đạt được một hiệp định hòa bình toàn diện. Khả năng thực tế hơn là tiến trình sẽ được khôi phục theo từng nấc: Trước hết là các biện pháp giảm leo thang và thỏa thuận nhân đạo; tiếp đó là năng lượng, lương thực, hàng hải và trao đổi tù binh; sau cùng mới đi vào những vấn đề khó nhất như lãnh thổ, bảo đảm an ninh và tương lai quan hệ của Ukraine với các cấu trúc an ninh châu Âu.
Vì vậy, ý nghĩa lớn nhất của những diễn biến hiện nay không nằm ở việc hòa bình đã đến gần, mà ở chỗ ngoại giao đang dần lấy lại vị trí trung tâm trong quá trình tìm giải pháp cho cuộc xung đột. Nếu các bên có thể duy trì đối thoại, chấp nhận tiến trình từng bước và biến những thỏa thuận hạn chế thành các cơ chế có thể kiểm chứng, cánh cửa hòa bình sẽ tiếp tục mở rộng.
Ngược lại, nếu đàm phán chỉ được sử dụng để cải thiện vị thế trên chiến trường hoặc các bất đồng cốt lõi bị đẩy lên ngay từ đầu, tiến trình rất dễ rơi trở lại vòng xoáy đan xen giữa chiến sự - đình chiến - đàm phán.
Trong bối cảnh nền kinh tế, chính trị toàn cầu đang đứng trước nhiều thách thức như hiện nay, cộng đồng quốc tế cùng hy vọng các cuộc xung đột nói chung, cuộc xung đột giữa Nga và Ukraine sẽ được các bên liên quan sớm tìm giải pháp chấm dứt, đem lại hòa bình, ổn định cho khu vực và trên toàn thế giới.
| Tổng thống Nga Putin khẳng định thiện chí nối lại đàm phán với Ukraine, nói gì về quan hệ Mỹ-Trung? Ngày 25/9, Tổng thống Nga Vladimir Putin cho biết, Moscow sẵn sàng xem xét nối lại đàm phán với Kiev sau các cuộc bầu cử ... |
| Ukraine sử dụng 'quân bài' mới để dự đoán 'đường đi nước bước' của Nga Ukraine đang thử nghiệm nền tảng trí tuệ nhân tạo (AI) SPECTR, được phát triển nhằm phân tích dữ liệu chiến đấu, hỗ trợ chỉ ... |
| Moscow cáo buộc châu Âu cản trở đàm phán, Nga phá hủy cơ sở Internet của Ukraine, Kiev tiết lộ vấn đề liên quan đến sản xuất UAV Ngày 26/9, Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov đã cáo buộc châu Âu “làm mọi cách” để cản trở các cuộc đàm phán giải quyết xung ... |
| Xung đột Nga-Ukraine: Moscow đánh vào các trung tâm dữ liệu, Tổng thống Zelensky để ngỏ chấp thuận đề xuất của ông Trump Các cuộc tấn công từ Moscow và Kiev nhằm vào các mục tiêu bên trong lãnh thổ của nhau vẫn tiếp diễn, trong khi Tổng ... |
| Nga mở rộng quân số lực lượng vũ trang, Tổng thống Ukraine hé lộ giao dịch phía sau Tổng thống Nga Vladimir Putin đã ký sắc lệnh nâng mức quân số được phép của các lực lượng vũ trang nước này lên 2.441.630 ... |
