Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI: Mở đường cho phát triển

Những quyết sách của Quốc hội phải thật sự nhanh, đúng, trúng, khả thi, tạo chuyển biến rõ rệt trong thực tiễn. (Nguồn: Quốc hội)

Sáng 17/10, Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI khai mạc trong bối cảnh yêu cầu hoàn thiện thể chế, cụ thể hóa các chủ trương phát triển và xử lý những vướng mắc của nền kinh tế đang đặt ra cấp thiết. Theo chương trình dự kiến, Quốc hội sẽ xem xét 47 dự án luật, nghị quyết, trong đó có 43 dự án được xem xét thông qua và 4 dự án được cho ý kiến. Đây là khối lượng lập pháp lớn nhất từ đầu nhiệm kỳ theo thông tin tại phiên khai mạc.

Con số ấy cho thấy áp lực đáng kể đối với cơ quan soạn thảo, cơ quan thẩm tra và từng đại biểu Quốc hội. Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn kỳ họp qua số lượng văn bản dự kiến được xem xét, sẽ khó thấy hết ý nghĩa của những quyết định đang được đặt lên bàn nghị sự.

Điều đáng chú ý hơn nằm ở phạm vi tác động của các chính sách. Từ đất đai, nhà ở, kinh doanh bất động sản đến đầu tư, ngân sách nhà nước, xây dựng và thi hành pháp luật, nhiều nội dung liên quan trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh, khả năng huy động nguồn lực và quyền, lợi ích hợp pháp của người dân. Mỗi điều khoản được sửa đổi có thể tác động đến một quy trình đầu tư, một quyết định kinh doanh hay cơ hội tiếp cận nguồn lực của doanh nghiệp.

Phát biểu khai mạc, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh yêu cầu không vì sức ép tiến độ mà xem nhẹ chất lượng, nhưng cũng không lấy sự thận trọng làm lý do trì hoãn. Thông điệp ấy đặt ra bài toán làm thế nào để pháp luật kịp thời đáp ứng yêu cầu thực tiễn mà vẫn bảo đảm tính chặt chẽ, đồng bộ và ổn định.

Một quy định thiếu thống nhất có thể khiến thủ tục ở khâu này được rút ngắn nhưng dự án vẫn mắc ở khâu khác. Một chính sách có mục tiêu đúng nhưng thiếu hướng dẫn, nguồn lực hoặc cơ chế thực hiện rõ ràng cũng khó tạo ra chuyển biến như kỳ vọng. Vì thế, tốc độ làm luật chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi cùng chất lượng chính sách và khả năng tổ chức thi hành.

Từ yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh: “Những quyết sách của Quốc hội phải thật sự nhanh, đúng, trúng, khả thi, tạo chuyển biến rõ rệt trong thực tiễn”.

Điều cần quan tâm không chỉ là dự án nào được đưa ra xem xét, mà còn là những vướng mắc cụ thể nào sẽ được giải quyết, bất cập nào được xử lý tận gốc và trách nhiệm thực hiện được xác định ra sao. Đó mới là những câu hỏi giúp đánh giá thực chất hiệu quả của một kỳ họp.

Đại biểu Trần Văn Khải, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội cho rằng, kỳ họp có ý nghĩa chuyển từ giai đoạn tháo gỡ điểm nghẽn sang kiến tạo không gian phát triển mới. Theo ông, đổi mới tư duy lập pháp cần hướng tới chuyển từ “luật để quản” sang “luật để kiến tạo”, nhất là trong các lĩnh vực như khoa học, công nghệ và kinh tế số.

Khối lượng lập pháp lớn cũng đòi hỏi nâng cao chất lượng chuẩn bị chính sách. Đánh giá tác động, lấy ý kiến đối tượng chịu ảnh hưởng, thẩm tra và tranh luận tại nghị trường phải giúp nhận diện những phương án khác nhau, thay vì chỉ hoàn tất quy trình. Những vấn đề còn có ý kiến khác nhau cần được phân tích thấu đáo; những quy định có nguy cơ chồng chéo cần được xem xét trong tổng thể hệ thống pháp luật.

Bởi khi một đạo luật được thông qua, tác động của nó không dừng lại trong hội trường Diên Hồng. Nó hiện diện trong hoạt động của cơ quan công quyền, trên công trường, tại nhà máy, trong quyết định đầu tư của doanh nghiệp và trong những thủ tục người dân phải thực hiện. Suy cho cùng, chất lượng lập pháp phải được kiểm chứng ngoài nghị trường.

Nếu đổi mới tư duy lập pháp là điều kiện cần, thì tổ chức thực hiện chính là khâu quyết định để các quyết sách phát huy tác dụng. Đối với kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, ngân sách và đầu tư công, yêu cầu không chỉ dừng ở việc xác định mục tiêu tăng trưởng. Điều quan trọng là phải làm rõ nguồn lực đến từ đâu, phân bổ cho nhiệm vụ nào, dự án nào đủ điều kiện triển khai và hiệu quả được đánh giá bằng tiêu chí gì.

Tại phiên khai mạc, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết GDP cả nước trong 9 tháng đầu năm 2026 tăng 9,01% so với cùng kỳ, theo số liệu được nêu tại kỳ họp. Tuy nhiên, tăng trưởng cao cũng phải đi cùng năng suất lao động, sức cạnh tranh, năng lực tự chủ của nền kinh tế, ổn định vĩ mô, bảo vệ môi trường và nâng cao đời sống nhân dân.

Bài toán phát triển không chỉ là huy động thêm vốn hay đẩy nhanh giải ngân. Nguồn lực phải được chuyển hóa thành năng lực sản xuất, hạ tầng thiết yếu, công nghệ và năng suất. Nếu những vướng mắc về thủ tục, năng lượng, logistics hay chất lượng nhân lực chưa được giải quyết, việc tăng đầu vào chưa chắc mang lại hiệu quả tương xứng.

Với người dân, hiệu quả của chính sách còn nằm ở cơ hội việc làm, khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu và sự thuận lợi khi thực hiện quyền, nghĩa vụ của mình. Với doanh nghiệp, đó là tính minh bạch của quy định, chi phí tuân thủ, khả năng dự báo chính sách và sự nhất quán trong thực thi. Những yếu tố ấy có thể không hiện lên đầy đủ trong các báo cáo về số lượng văn bản nhưng lại góp phần quyết định niềm tin vào môi trường pháp lý.

Cải cách thể chế không thể chỉ được đo bằng số văn bản sửa đổi. Nếu quy định mới vẫn khiến người dân phải đi lại nhiều lần, doanh nghiệp phải chờ đợi vì thiếu hướng dẫn hoặc cơ quan thực thi có cách hiểu khác nhau, mục tiêu cải cách chưa đạt được đầy đủ. Do đó, hoạt động giám sát sau ban hành cũng cần được coi trọng. Những bất cập phát sinh phải được nhận diện, phản hồi và xử lý kịp thời. Việc theo dõi không nên chỉ dừng ở số văn bản hướng dẫn đã ban hành hay số cuộc kiểm tra được tổ chức, mà cần hướng đến những câu hỏi căn bản: Vướng mắc đã được tháo gỡ chưa? Chi phí thực hiện có giảm không? Quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp được bảo đảm đến đâu?

Trong bối cảnh đó, đại biểu Quốc hội cần gắn hoạt động nghị trường với thực tiễn. Nghiên cứu kỹ hồ sơ, tranh luận trên cơ sở dữ liệu và bằng chứng, xem xét đầy đủ tác động của các phương án chính sách là những yêu cầu quan trọng. Ý kiến của cử tri, doanh nghiệp và những người trực tiếp chịu tác động của pháp luật cần được tiếp nhận nghiêm túc để nhận diện đúng vấn đề và kiểm chứng hiệu quả chính sách.

Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI được đặt trong tinh thần “Chính xác - Kịp thời - Mở đường - Phát triển” như Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh. Để tinh thần ấy trở thành kết quả cụ thể, cần có sự thống nhất giữa mục tiêu, quy định và hành động; giữa quyết định tại nghị trường và trách nhiệm của các cơ quan tổ chức thực hiện.

Sau những phiên thảo luận, câu hỏi quan trọng vẫn là pháp luật sẽ thay đổi điều gì trong đời sống. Đó cũng là phép thử đối với chất lượng lập pháp: Không chỉ ban hành quy định đúng lúc, mà còn phải bảo đảm quy định có thể thực hiện, tạo hiệu quả và phục vụ lợi ích chính đáng của người dân, doanh nghiệp.

Làm luật để mở đường cho phát triển không phải là tạo ra thật nhiều văn bản, mà là xây dựng những quy tắc đủ rõ để người dân yên tâm thực hiện quyền của mình, doanh nghiệp có cơ sở đầu tư và cơ quan công quyền có căn cứ hành động. Khi hiệu quả thực thi trở thành thước đo xuyên suốt, mỗi quyết sách của Quốc hội mới có thể chuyển hóa thành giá trị bền vững cho đất nước.