Liệu Syria có lặp lại lịch sử của Afghanistan?

Phan Hải
(từ Astana, Kazakhstan)
Điều bất ngờ nhất, thậm chí đáng ngạc nhiên về sự sụp đổ quyền lực của chính quyền Tổng thống Bashar al-Assad ở Syria là tất cả chỉ diễn ra trong 11 ngày.
Theo dõi Baoquocte.vn trên
Thủ lĩnh lực lượng nổi dậy Abu Mohammad al-Jolani. Ảnh: Getty
Thủ lĩnh phe đối lập Abu Mohammad al-Jolani phát biểu với những người ủng hộ tại Damascus. (Nguồn: Getty Images)

Điều gì đã dẫn tới cơn địa chấn này ở Trung Đông? Câu chuyện được bắt đầu vào ngày 27/11, khi lực lượng Hayat Tahrir al-Sham do Thủ lĩnh Abu Mohammad al-Jolani lãnh đạo bắt đầu cuộc tấn công từ tỉnh Idlib. Đến ngày 8/12, họ đã chiếm được thủ đô Damascus. Tổng thống Bashar al-Assad tuyên bố chuyển giao quyền lực cho lực lượng Hayat Tahrir al-Sham, rời khỏi Syria và được cho là đang ở Nga. Nhà bình luận chính trị của hãng Kazinform (Kazakhstan) đã đưa ra một số nhận định về nguyên nhân tại sao một chế độ cứng rắn do một nhà lãnh đạo rất quyết đoán đứng đầu, lại sụp đổ nhanh chóng như vậy.

Sự sụp đổ nhanh chóng

Rõ ràng, sự sụp đổ của một chế độ đã kéo dài trong suốt cuộc nội chiến ở Syria kể từ năm 2011 không thể không gây bất ngờ. Vì vậy, câu hỏi mấu chốt khiến mọi người lo lắng hiện nay là chuyện gì đã xảy ra chỉ trong vòng 11 ngày?

Có rất nhiều lý do để lý giải việc này, một trong số đó cho rằng do Nga đang có xung đột với Ukraine và do đó không thể cung cấp hỗ trợ quân sự cho chính quyền Syria. Thêm nữa, do tác động của cuộc xung đột ở Ukraine, Thổ Nhĩ Kỳ đã đóng cửa eo biển Bosphorus và Dardanelles đối với các tàu quân sự của Nga. Vì thế, ngay cả khi Moscow quyết định gửi quân tới Syria thì cũng sẽ không thành công. Từ sau năm 2010, tàu Nga đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp hàng hóa cho Syria. Nhưng kể từ tháng 2/2022, chúng bị chặn ở Biển Đen.

Sự kiện quan trọng thứ hai là sức mạnh của Hezbollah ở Lebanon đã suy giảm trong cuộc đối đầu với Israel. Phong trào người Shiite ở Lebanon là nhân tố quan trọng nhất hỗ trợ cho quân đội của Tổng thống Assad trong suốt cuộc chiến ở Syria. Mặc dù, có vẻ như việc ký kết thỏa thuận hòa bình giữa Lebanon, Israel và Hezbollah vào ngày 26/11 lẽ ra đã giải phóng một số lượng đáng kể các chiến binh khỏi tổ chức này.

Về mặt lý thuyết, lực lượng này có thể được sử dụng để bảo vệ Tổng thống Assad. Nhưng điều này đã không xảy ra. Cái chết của nhiều nhân vật chủ chốt của Hezbollah, trong đó có thủ lĩnh Hassan Nasrallah, cũng đóng một vai trò nào đó. Thêm nữa, với việc hàng trăm chỉ huy cấp trung của Hezbollah đã thiệt mạng hoặc bị thương trong chiến dịch cài bom vào máy nhắn tin của phía Israel gần đây cũng được cho là có liên quan tới sự sụp đổ nhanh chóng này của chính quyền Tổng thống Assad.

Tuy nhiên, nguyên nhân chính dẫn đến sự thụ động của Hezbollah rất có thể là do những thay đổi quan trọng trong chính sách của Iran. Tehran thực sự đã từ bỏ các kế hoạch trước đây liên quan đến Israel khi nước này không ủng hộ Hezbollah và ở một mức độ nào đó là người Palestine và lực lượng Hamas.

Tất cả các tổ chức này đều thuộc các nhóm ủy nhiệm thân Iran, cùng với các tổ chức của người Shiite ở Iraq và Yemen, và là một phần của “Trục kháng chiến”. Trong những năm gần đây, Iran đã tích cực hỗ trợ họ cả tiền bạc và vũ khí. Tất cả những điều này đều nhằm mục đích chống lại Israel, được thực hiện bởi Al-Quds (Jerusalem) thuộc Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo của Iran.

Iran hiện cũng được cho là không còn nhu cầu chi tiền và nguồn lực cho tất cả các nhóm ủy quyền của mình, ít nhất là ở quy mô như trước đây. Và điều này rõ ràng là đã khiến Hezbollah gặp khó khăn.

Người dân ăn mừng tại Quảng trường Umayyad ở Damascus vào ngày 8 tháng 12 năm 2024 [Louai Beshara/AFP]
Người dân Syria ăn mừng tại Quảng trường Umayyad ở thủ đô Damascus vào ngày 8/12. (Nguồn: AFP)

Yếu tố quyết định

Trên thực tế, rất có thể vấn đề tiền bạc là yếu tố then chốt dẫn đến sự sụp đổ của chế độ Tổng thống Assad. Ông phải duy trì một đội quân lớn để bao quát mọi mặt trận tiềm tàng của cuộc chiến này. Ông cần đảm bảo sự hiện diện quân sự ở nhiều thành trì, cũng như duy trì một bộ máy đàn áp hùng mạnh. Ngoài ra, Tổng thống Assad cũng cần phải hỗ trợ cho những người ủng hộ bằng cách dành cho họ những vị trí trong bộ máy chính phủ và chi trả các phúc lợi.

Đồng thời, ông Assad còn mất các địa điểm có nhiều dầu ở khu vực sông Euphrates và gần 7 triệu người trở thành tị nạn cùng với nền kinh tế bị phá hủy bởi cuộc nội chiến. Vì vậy, ông Assad cần phải phụ thuộc vào Iran và Nga về tài chính. Trong khi đó, cả Tehran và Moscow cũng đang gặp khó khăn về tài chính nên không thể giúp ông Assad. Ngoài ra, Iran hiện nay có thể còn cho rằng, không có lợi ích gì khi hỗ trợ Tổng thống Assad nhiều tiền trong khi ông ta lại né tránh không tham gia vào cuộc đối đầu với Israel.

Kết quả là, những cam kết đã làm suy yếu khả năng của Tổng thống Assad. Quân đội bây giờ bao gồm những người lính nghĩa vụ nhận được 15 USD một tháng. Nhưng quan trọng nhất là quân đội không có động lực. Khi cuộc tấn công bắt đầu vào ngày 27/11 từ tỉnh Idlib, lực lượng phòng thủ bắt đầu tan rã. Sự hỗ trợ của Thổ Nhĩ Kỳ cho sự tiến bộ của thành phần quan trọng nhất của chiến tranh hiện đại - máy bay không người lái - cũng đóng một vai trò nào đó. Về mặt lý thuyết, chỉ có Ankara mới có thể cung cấp vũ khí như vậy cho quân nổi dậy.

Đồng thời, các lực lượng chống ông Assad khác trở nên tích cực hơn. Người Kurd tấn công các thành phố ở phía đông, Druze và dân quân địa phương chiếm đóng các tỉnh ở phía nam, và các bộ lạc Ảrập nổi lên từ sa mạc Syria. Đơn giản là Assad không có đủ quân đội đặc biệt được huấn luyện và động viên cho tất cả các lĩnh vực này.

Tất nhiên, câu hỏi đặt ra là mọi thứ đã được phối hợp ở mức độ nào. Ít nhất, kết luận cho thấy rằng toàn bộ cuộc tấn công nhằm mục đích tận dụng thời gian còn lại trước lễ nhậm chức của Tổng thống đắc cử Donald Trump, trong khi người Mỹ chưa sẵn sàng hành động tích cực. Mặc dù các phương tiện truyền thông Ảrập Saudi đưa tin rằng máy bay Mỹ được cho là đã ném bom những người Shiite ở Iraq, những người đã đến giúp đỡ chính quyền Tổng thống Assad.

Mặc dù Tehran tuyên bố ủng hộ Tổng thống Bashar al-Assad và cho biết đang xem xét khả năng hỗ trợ quân sự, nhưng việc này giờ đây đã quá muộn. Trong bối cảnh hiện nay, điều đáng chú ý là tuyên bố ngày 7/12 tại Qatar của đại diện ba nước - những nước bảo lãnh cho thể thức Astana là Iran, Nga và Thổ Nhĩ Kỳ, với sự tham gia của năm nước Ảrập khác là Ai Cập, Jordan, Iraq, Qatar và Saudi Arabia. Họ cho rằng tất cả các bên phải cố gắng tìm ra giải pháp chính trị cho cuộc khủng hoảng. Tuyên bố như vậy có thể được diễn giải theo nhiều hình thức khác nhau, nhưng những người tham gia đã nhất trí rõ ràng về lập trường của họ đối với Syria sau ông Assad, bởi vì vào ngày 7/12, họ có thể đã biết chính xác mọi thứ sẽ kết thúc như thế nào ở Damascus.

Câu hỏi quan trọng hiện nay là điều gì sẽ xảy ra ở Syria khi lực lượng Hayat Tahrir al-Sham, vốn được Mỹ coi là “khủng bố” lên nắm quyền ở Syria. Liệu đây có phải là kịch bản lặp lại giống như đối với lực lượng Taliban ở Afghanistan hay liệu các thế lực bên ngoài, đặc biệt là các nước láng giềng, có thể tránh được viễn cảnh không mong muốn như vậy ở Syria.

Tình hình Syria: 5 quốc gia Arab, Nga, Thổ Nhĩ Kỳ và Iran ra tuyên bố chung, tin trái ngược về quyền kiểm soát thành phố Homs

Tình hình Syria: 5 quốc gia Arab, Nga, Thổ Nhĩ Kỳ và Iran ra tuyên bố chung, tin trái ngược về quyền kiểm soát thành phố Homs

Tuyên bố kêu gọi chấm dứt các hoạt động quân sự ở Syria để khởi động một tiến trình chính trị toàn diện.

NÓNG: Phiến quân Syria vào thủ đô, không vấp phải sự kháng cự của quân đội, tuyên bố Tổng thống Bashar al-Assad đã rời Damascus

NÓNG: Phiến quân Syria vào thủ đô, không vấp phải sự kháng cự của quân đội, tuyên bố Tổng thống Bashar al-Assad đã rời Damascus

Theo Reuters, Tổng thống Syria Bashar al-Assad đã rời khỏi Damascus tới một địa điểm không xác định vào ngày 8/12

Phe đối lập chiếm đài truyền hình Syria, ra ‘Tuyên bố số 1’, Mỹ theo dõi chặt chẽ

Phe đối lập chiếm đài truyền hình Syria, ra ‘Tuyên bố số 1’, Mỹ theo dõi chặt chẽ

Lực lượng đối lập Syria ngày 8/12 đã chiếm quyền kiểm soát các kênh truyền hình nhà nước để thông báo về sự sụp đổ ...

Tình hình Syria: Lực lượng nổi dậy đặt lệnh giới nghiêm, Nga xác nhận Tổng thống Assad từ chức

Tình hình Syria: Lực lượng nổi dậy đặt lệnh giới nghiêm, Nga xác nhận Tổng thống Assad từ chức

Ngày 8/12, lực lượng nổi dậy Syria thông báo áp đặt lệnh giới nghiêm tại thủ đô Damascus, bắt đầu từ 16h giờ địa phương ...

Tình hình Syria: Mỹ tiến hành hàng loạt cuộc không kích, tính toán bước tiếp theo; 'Ông trùm' phe đối lập xuất hiện trước công chúng

Tình hình Syria: Mỹ tiến hành hàng loạt cuộc không kích, tính toán bước tiếp theo; 'Ông trùm' phe đối lập xuất hiện trước công chúng

Lãnh đạo của phe đối lập lật đổ Tổng thống Syria Bashar Assad lần đầu xuất hiện trước công chúng thủ đô Damascus, trong khi ...

Đọc thêm

Lịch âm hôm nay 2026: Xem lịch âm 20/11/2026, Lịch vạn niên ngày 20 tháng 11 năm 2026

Lịch âm hôm nay 2026: Xem lịch âm 20/11/2026, Lịch vạn niên ngày 20 tháng 11 năm 2026

Lịch âm 20/11. Lịch âm 20/11/2026? Âm lịch hôm nay 20/11. Lịch vạn niên 20/11/2026. Ngày hôm nay tốt hay xấu? Xem ngày giờ, hướng tốt xấu...
Tử vi 12 cung hoàng đạo Thứ Sáu ngày 20/11/2026: Nhân Mã tình cảm ngọt ngào

Tử vi 12 cung hoàng đạo Thứ Sáu ngày 20/11/2026: Nhân Mã tình cảm ngọt ngào

Tử vi hôm nay 20/11/2026 của 12 cung hoàng đạo - Ma Kết, Bảo Bình, Song Ngư, Bạch Dương, Kim Ngưu, Song Tử, Cự Giải, Sư Tử, Xử Nữ, Thiên ...
Tử vi hôm nay, xem tử vi 12 con giáp hôm nay ngày 20/11/2026: Tuổi Tuất cải thiện tài vận

Tử vi hôm nay, xem tử vi 12 con giáp hôm nay ngày 20/11/2026: Tuổi Tuất cải thiện tài vận

Xem tử vi 20/11 - tử vi 12 con giáp hôm nay 20/11/2026 - Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất và Hợi về công việc, ...
Khám phá sức hút của hệ thống thư viện Trung Quốc

Khám phá sức hút của hệ thống thư viện Trung Quốc

Một câu chuyện về văn hóa đọc đang được viết bằng những điều cụ thể: Không gian gần gũi, dịch vụ phù hợp và quyền tiếp cận tri thức bình ...
Ngày Văn hóa và Thương mại Romania – Việt Nam: Lan tỏa giá trị văn hóa, mở rộng kết nối doanh nghiệp

Ngày Văn hóa và Thương mại Romania – Việt Nam: Lan tỏa giá trị văn hóa, mở rộng kết nối doanh nghiệp

Ngày Văn hóa và Thương mại Romania - Việt Nam chính thức khai mạc tại Thanh Thủy, Phú Thọ.
Chuyển hoá nhận thức chung cấp cao thành kết quả hợp tác thiết thực, bền vững

Chuyển hoá nhận thức chung cấp cao thành kết quả hợp tác thiết thực, bền vững

Theo Tổng Lãnh sự Nguyễn Việt Dũng, Việt Nam - Trung Quốc cần phát huy tốt điều kiện hiện có, chuyển các thỏa thuận cấp cao thành kết quả cụ ...
Hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Nga-Trung: Tổng thống Trump nói cuộc gặp ‘làm nên lịch sử’, Chủ tịch Tập Cận Bình khẳng định ý nghĩa đột phá

Hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Nga-Trung: Tổng thống Trump nói cuộc gặp ‘làm nên lịch sử’, Chủ tịch Tập Cận Bình khẳng định ý nghĩa đột phá

Tổng thống Mỹ Donald Trump, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Nga Vladimir Putin đã tiến hành cuộc gặp thượng đỉnh ba bên đầu tiên.
Nga, Trung Quốc và Iran nêu điều kiện nối lại thanh sát hạt nhân

Nga, Trung Quốc và Iran nêu điều kiện nối lại thanh sát hạt nhân

Việc IAEA nối lại thanh sát hạt nhân chỉ có thể thực hiện khi các hành động thù địch nhằm vào Iran chấm dứt hoàn toàn và bảo đảm không tái diễn.
EU tính phương án cho Ukraine vay 45 tỷ Euro, Kiev trông chờ sớm được thông qua

EU tính phương án cho Ukraine vay 45 tỷ Euro, Kiev trông chờ sớm được thông qua

Ủy ban châu Âuđề xuất khoản vay trị giá 45 tỷ Euro dành cho Ukraine trong năm 2027, nhằm bù đắp phần lớn khoản thiếu hụt ngân sách dự kiến.
Tổng thống Donald Trump hội đàm riêng với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Nga Vladimir Putin trước cuộc gặp 3 bên

Tổng thống Donald Trump hội đàm riêng với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Nga Vladimir Putin trước cuộc gặp 3 bên

Các nhà lãnh đạo Nga, Mỹ, Trung Quốc đã tiến hành các cuộc gặp riêng rẽ trước thềm cuộc gặp 3 bên bên lề Hội nghị cấp cao APEC.
Hội nghị cấp cao APEC lần thứ 33: Chủ tịch Trung Quốc đề xuất bốn trụ cột xây dựng cộng đồng châu Á-Thái Bình Dương

Hội nghị cấp cao APEC lần thứ 33: Chủ tịch Trung Quốc đề xuất bốn trụ cột xây dựng cộng đồng châu Á-Thái Bình Dương

Chủ tịch Trung Quốc kêu gọi các nền kinh tế thành viên APEC tăng cường đoàn kết, thúc đẩy hội nhập, đổi mới sáng tạo và phát triển bao trùm.
Tổng thống Mỹ Donald Trump không cần Nga-Trung Quốc hỗ trợ giải quyết xung đột với Iran, nói tình cảnh ông Jensen Huang là 'bi kịch'

Tổng thống Mỹ Donald Trump không cần Nga-Trung Quốc hỗ trợ giải quyết xung đột với Iran, nói tình cảnh ông Jensen Huang là 'bi kịch'

Mỹ không cần Trung Quốc hay Nga hỗ trợ chấm dứt xung đột với Iran, đồng thời đánh giá cao việc hai nước không cử tàu chiến tham gia xung đột.
Quản trị AI trong kỷ nguyên công nghệ không biên giới

Quản trị AI trong kỷ nguyên công nghệ không biên giới

Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) đặt ra yêu cầu cấp thiết về xây dựng một khuôn khổ quản trị toàn cầu bao trùm và có trách nhiệm.
Chính sách đối ngoại của Tổng thống Trump đối mặt ‘tay phanh’ mới

Chính sách đối ngoại của Tổng thống Trump đối mặt ‘tay phanh’ mới

Chiến thắng của đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026 đã tạo ra sự thay đổi đáng chú ý trong cán cân quyền lực tại Mỹ.
Hội nghị Ngoại trưởng G7: Phép thử hợp tác

Hội nghị Ngoại trưởng G7: Phép thử hợp tác

Nhóm 7 nước công nghiệp phát triển (G7) đang đối mặt với thách thức về đoàn kết.
Bước ngoặt chính trị tại Israel

Bước ngoặt chính trị tại Israel

Việc Tổng thống Israel Isaac Herzog giao lãnh đạo đảng Yashar nhiệm vụ thành lập chính phủ mới đánh dấu bước ngoặt chính trị.
Bầu cử New Zealand: Bài toán khó giải

Bầu cử New Zealand: Bài toán khó giải

Đằng sau diễn biến bầu cử sít sao tại New Zealand là những chuyển động sâu hơn trong cục diện chính trị.
Nga - Iran: Phương cách phá thế cô lập

Nga - Iran: Phương cách phá thế cô lập

Trong bối cảnh phải đối phó với các lệnh cấm vận và sức ép từ bên ngoài, Nga và Iran ngày càng xích lại gần nhau.
Bài toán nhân tài (Kỳ 2): Thu hút, trọng dụng và giữ chân

Bài toán nhân tài (Kỳ 2): Thu hút, trọng dụng và giữ chân

Cạnh tranh nhân tài không chỉ giới hạn ở tài chính, mà mở rộng sang điều kiện làm việc, quyền tự chủ chuyên môn và cơ hội phát triển.
Bài toán nhân tài (Kỳ 1): Đổi mới đào tạo gắn với nhu cầu

Bài toán nhân tài (Kỳ 1): Đổi mới đào tạo gắn với nhu cầu

Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt, nhân tài là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và tự chủ công nghệ của mỗi quốc gia.
Từ Madrid đến Gaza: Những khuôn khổ cho hòa bình Trung Đông

Từ Madrid đến Gaza: Những khuôn khổ cho hòa bình Trung Đông

Các khuôn khổ hòa bình tại Trung Đông cụ thể hơn về cơ chế thực thi, song vẫn vướng những bất đồng cản trở việc triển khai.
Công nghệ lưỡng dụng: Khi ranh giới mờ dần

Công nghệ lưỡng dụng: Khi ranh giới mờ dần

Công nghệ lưỡng dụng là công nghệ có thể phục vụ cả mục đích dân sự lẫn quân sự. Sự chuyển giao giữa hai lĩnh vực có thể diễn ra theo cả hai chiều.
Từ cứu trợ sau thảm họa đến chủ động phòng ngừa

Từ cứu trợ sau thảm họa đến chủ động phòng ngừa

Nhiều quốc gia đang đưa ra nhiều giải pháp chủ động phòng ngừa ngay khi xuất hiện những dấu hiệu rủi ro.
Cuộc đua chiếm lĩnh quỹ đạo Trái đất

Cuộc đua chiếm lĩnh quỹ đạo Trái đất

Cuộc đua đưa vệ tinh lên quỹ đạo Trái đất không còn là chuyện đưa ai lên quỹ đạo, mà còn là ai có thể ở lại, khai thác và định hình luật chơi.
Thượng đỉnh Mỹ-Trung Quốc-Nga: Phép thử đối thoại giữa các cường quốc

Thượng đỉnh Mỹ-Trung Quốc-Nga: Phép thử đối thoại giữa các cường quốc

Cuộc gặp ba bên giữa các nhà lãnh đạo Nga, Mỹ và Trung Quốc tại Thâm Quyến ngày 19/11 được đánh giá là dấu mốc ngoại giao đáng chú ý.
Học giả Malaysia đánh giá cao vai trò cầu nối chiến lược của Việt Nam tại tiểu vùng Mekong

Học giả Malaysia đánh giá cao vai trò cầu nối chiến lược của Việt Nam tại tiểu vùng Mekong

Học giả Awang Azman Awang Pawi người Malaysia đã trả lời phỏng vấn về Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 49, diễn ra từ 14-17/11 tại Manila, Philippines.
EU tổ chức hội nghị thượng đỉnh AI đầu tiên, tìm cách thu hẹp khoảng cách với Mỹ và Trung Quốc

EU tổ chức hội nghị thượng đỉnh AI đầu tiên, tìm cách thu hẹp khoảng cách với Mỹ và Trung Quốc

EU tổ chức hội nghị thượng đỉnh AI đầu tiên, tìm cách thu hẹp khoảng cách với Mỹ và Trung Quốc
Siêu El Niño gây biến động bất thường đối với hệ sinh thái biển California

Siêu El Niño gây biến động bất thường đối với hệ sinh thái biển California

Siêu El Niño gây biến động bất thường đối với hệ sinh thái biển California
Tổng Thư ký Liên hợp quốc kêu gọi cắt giảm mạnh khí thải tại COP31

Tổng Thư ký Liên hợp quốc kêu gọi cắt giảm mạnh khí thải tại COP31

Tổng Thư ký Liên hợp quốc kêu gọi cắt giảm mạnh khí thải tại COP31
Na Uy xây dựng hầm đường bộ dưới biển sâu và dài nhất thế giới

Na Uy xây dựng hầm đường bộ dưới biển sâu và dài nhất thế giới

Na Uy đang xây dựng đường hầm Rogfast dài 27 km dưới đáy biển, được kỳ vọng trở thành đường hầm đường bộ dưới biển dài và sâu nhất thế giới.
Phiên bản di động