Mạng xã hội và vấn nạn tin giả thời Covid-19: Cuộc chiến chưa hồi kết

Phạm Tấn Lộc
CLB Galileo, Khoa Luật Quốc tế, Học viện Ngoại giao
TGVN. Thông tin sai sự thật xuất hiện tràn lan trên các nền tảng mạng xã hội trong lúc dịch bệnh Covid-19 diễn biến phức tạp đã đặt ra bài toán nan giải không chỉ cho bản thân các tập đoàn công nghệ, mà còn cho thế giới cũng như cho chính người dùng.
Theo dõi TGVN trên
TIN LIÊN QUAN
mang xa hoi va van nan tin gia thoi covid 19 cuoc chien chua hoi ket Bùng nổ thông tin về Covid-19 trên mạng xã hội, người Thái vẫn tin ở truyền hình
mang xa hoi va van nan tin gia thoi covid 19 cuoc chien chua hoi ket Nhiễu như tin giả - một 'đại dịch' khác thời Covid-19
mang xa hoi va van nan tin gia thoi covid 19 cuoc chien chua hoi ket
Poster cảnh báo các dấu hiệu nhiễm virus corona tại Hàn Quốc. (Nguồn: AP)

“Covid-19 phát tán qua mạng 5G”, “Sử dụng đồ uống có cồn giúp phòng chống lây nhiễm Covid-19”, “Ăn tỏi để không bị nhiễm Covid-19”… Đó là một số trong rất nhiều thông tin sai lệch về dịch Covid-19 đang xuất hiện tràn lan trên khắp thế giới. Đây đồng thời là điều mà các nhà khoa học, các chuyên gia y tế và các công ty mạng xã hội vẫn chưa thể xử lý một cách triệt để.

Kể từ khi ca nhiễm Covid-19 đầu tiên được ghi nhận hồi cuối năm 2019 đến nay, những thông tin giả mạo như trên đã xuất hiện với số lượng và tần suất ngày càng dày đặc trên các trang mạng xã hội, khiến cho cuộc chiến chống dịch bệnh ngày càng trở nên khó khăn và phức tạp.

Đứng trước một cuộc khủng hoảng thông tin như vậy, các công ty mạng xã hội lớn đã và đang làm gì nhằm kiểm soát “đại dịch tin giả” này?

Một cuộc chiến khác

Theo nghiên cứu gần đây của Viện Nghiên cứu Báo chí Reuters dựa trên 225 thông tin sai lệch liên quan đến dịch Covid-19, có đến 88% lượng thông tin trên xuất hiện ở các nền tảng mạng xã hội, trong khi con số này chỉ là 9% đối với truyền hình và 8% trên báo chí.

Với khoảng 3 tỷ người dùng trên khắp thế giới, các trang mạng xã hội đã và đang dễ dàng trở thành nơi chia sẻ và lan truyền những tin tức này với tốc độ nhanh hơn bất kỳ nền tảng nào khác, bất chấp nỗ lực kiểm soát từ các hãng công nghệ.

Hậu quả của những tin đồn thất thiệt này không chỉ dừng lại ở việc cản trở công tác chống dịch của các tổ chức y tế hay gây ra bất ổn xã hội, mà còn đe dọa đến tính mạng của người dùng nếu làm theo những chỉ dẫn sai lệch này.

Tổng Giám đốc Tổ chức Y tế thế giới (WHO) Tedros Adhanom Ghebreyesus đã gọi đây là một “đại dịch tin giả” (infodemic) và đưa ra cảnh báo: “Tin giả lan truyền nhanh và dễ dàng hơn cả virus, nhưng mức độ nguy hiểm thì không hề thua kém”.

mang xa hoi va van nan tin gia thoi covid 19 cuoc chien chua hoi ket
Tổng Giám đốc Tổ chức Y tế thế giới (WHO) Tedros Adhanom Ghebreyesus đã lên tiếng cảnh báo về tác động của “đại dịch tin giả” (infodemic).

Trước tình hình diễn biến phức tạp của thông tin giả về Covid-19 trên mạng xã hội, đầu tháng 2, WHO đã tổ chức một cuộc họp với đại diện của hàng loạt tập đoàn công nghệ lớn nhằm tìm ra giải pháp kiểm soát sự tràn lan của tin giả cũng như thảo luận về việc chuẩn bị ứng phó với thảm họa và cách truyền bá thông tin chính xác tới người dùng mạng xã hội.

Ngày 11/3, Chính phủ Mỹ cũng đề nghị các tập đoàn công nghệ tại Thung lũng Silicon tham gia chiến dịch chống Covid-19 bằng cách phối hợp ngăn chặn thông tin sai sự thật trên các trang mạng xã hội, sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để sớm phát hiện và loại bỏ thông tin này trước khi chúng được phát tán rộng rãi.

Chung tay hành động

Ngày 17/3, 7 “gã khổng lồ” quản lý mạng xã hội bao gồm Facebook, Google, LinkedIn, Microsoft, Reddit, Twitter và Youtube đã đưa ra thông báo chung nhằm cam kết chống lại thông tin giả mạo được chia sẻ trên các nền tảng của mình.

Động thái trên được đánh giá là bước tiến lớn trong việc đẩy lùi nạn tin giả của các mạng xã hội sau nhiều chỉ trích về sự thờ ơ đối với vấn đề này trong quá khứ.

Theo đó, Facebook, Youtube, Twitter cùng nhiều trang mạng xã hội khác được cho là đang phối hợp chặt chẽ với WHO và Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa bệnh dịch Mỹ (CDC) trong nỗ lực truy cứu nguồn gốc, kiểm chứng và loại bỏ hông tin giả mạo ngay khi phát hiện, đồng thời định hướng người dùng mạng xã hội đến những nguồn thông tin đáng tin cậy.

Cụ thể, Google tuyên bố sẽ quyết tâm loại bỏ những tin đồn thất thiệt đang xuất hiện trên công cụ tìm kiếm cũng như trên nền tảng Youtube, đồng thời định hướng người dùng đến những nguồn tin được xác thực từ WHO và các cơ quan y tế của Chính phủ các nước.

mang xa hoi va van nan tin gia thoi covid 19 cuoc chien chua hoi ket
Nhiều tập đoàn công nghệ lớn thể hiện quyết tâm chung tay đẩy lùi những thông tin sai sự thật trên các nền tảng của mình. (Nguồn: SCMP)

Trong khi đó, người phát ngôn của Youtube Farshad Shadloo cho biết, công ty này sẽ tiếp tục thực hiện chính sách ngăn chặn các video “khuyến khích việc thực hiện các phương pháp phòng dịch vô căn cứ thay vì thực hiện theo các chỉ dẫn y tế”.

Trong bối cảnh không ít video xuất hiện trên Youtube chứa tiêu đề và bình luận khuyến khích các phương pháp chữa bệnh thiếu căn cứ, thậm chí là các đường dẫn đến những trang web độc hại nhằm đánh cắp dữ liệu của người dùng, chính sách mới này được nhìn nhận là một bước cần thiết và kịp thời nhằm giải tỏa hoang mang cho người dùng trước lượng thông tin khổng lồ liên quan đến dịch bệnh.

Bên cạnh đó, Facebook và Twitter cũng đang triển khai chính sách ngăn chặn những nội dung có thể gây hại cho người dùng, chẳng hạn như các tuyên bố khuyến khích việc không điều trị hoặc thực hiện các biện pháp phòng ngừa thích hợp chống lại Covid-19. Những bài đăng này sẽ được kiểm duyệt về mức độ xác thực bởi các cơ quan và tổ chức y tế, gắn cờ nếu chứa thông tin sai lệch và cảnh báo tới người dùng nếu có ý định chia sẻ.

Facebook cho biết, mạng xã hội lớn nhất thế giới này đã làm việc với 56 đối tác kiểm tra thực tế khác nhau trên 46 ngôn ngữ để đánh giá và cảnh báo người dùng đã đọc hoặc chia sẻ tin tức giả mạo.

Hai “ông lớn” mạng xã hội đến từ Trung Quốc là Weibo và WeChat cũng đang tích cực phối hợp với WHO và chính phủ nước này nhằm chống lại nạn tin giả. Từ cuối tháng 1/2020, mạng xã hội Weibo đã gửi các thông báo hàng ngày đến người dùng về những thông tin giả mạo liên quan đến Covid-19 bị các cơ quan truyền thông nhà nước bác bỏ.

Trong khi đó, Tencent – công ty quản lý WeChat, đã hợp tác với các bác sĩ, chuyên gia y tế và các đơn vị truyền thông nhằm kiểm duyệt và đính chính các thông tin sai lệch trên nền tảng tích hợp mang tên Jiaozhen.

Việt Nam quyết liệt

Tại Việt Nam, việc kiểm soát những thông tin sai sự thật liên quan đến Covid-19 được đánh giá là mang lại hiệu quả. Sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị cùng các cơ quan truyền thông trên “mặt trận” chống tin giả, tin sai lệch là một đặc điểm nổi bật của Việt Nam, được thế giới đánh giá cao.

Với việc số lượng người dân tham gia các mạng xã hội lên đến 67% tổng dân số, thách thức đặt ra với các cơ quan chức năng về việc kiểm soát tin giả trên không gian mạng là không nhỏ.

mang xa hoi va van nan tin gia thoi covid 19 cuoc chien chua hoi ket
(Nguồn: daibieunhandan.vn)

Tính đến ngày 23/3, đã có gần 300.000 tin, bài đăng trên các trang thông tin điện tử, blog, diễn đàn; gần 600.000 tin, bài, clip liên quan đến dịch bệnh Covid-19 đăng trên mạng xã hội.

Trong đó, theo báo cáo của Bộ Công an, cơ quan chức năng đã kịp thời xác minh, làm việc với 654 trường hợp đưa tin sai sự thật; xử phạt vi phạm hành chính 146 người.

Công cuộc ngăn chặn thông tin sai sự thật bước đầu đạt được thành công là nhờ vào sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt của các bộ, ngành, địa phương, sự đồng hành với ý thức trách nhiệm cao của người dân trong việc hợp tác cùng Chính phủ thực hiện các giải pháp phòng, chống dịch bệnh.

Các cơ quan truyền thông - đặc biệt là các trang mạng xã hội - chủ động phối hợp với Chính phủ trong việc nâng cao ý thức người dân về việc tuân thủ các khuyến cáo, biện pháp của cơ quan chức năng nhằm hạn chế sự lây lan của dịch bệnh Covid-19.

Thách thức còn đó

Mặc dù vậy, nỗ lực ngăn chặn tin giả của các trang mạng xã hội vẫn gặp phải nhiều thách thức khi các lỗ hổng cho tin giả vẫn còn tồn tại. Theo báo cáo của Viện Nghiên cứu Báo chí Reuters, chênh lệch trong hiệu quả kiểm soát của các mạng xã hội khác nhau vẫn còn khá lớn: Trong khi 59% thông tin thiếu xác thực vẫn tồn tại trên Twitter mà không hề có cảnh báo kèm theo, thì con số này đối với Youtube và Facebook là 27% và 29%.

Nỗ lực kiểm soát thông tin sai sự thật vẫn gặp phải rào cản đối với hoạt động chia sẻ trong nhóm riêng tư hay các ứng dụng nhắn tin.

Bên cạnh đó, khó khăn còn ở chỗ những số lượng tin giả được sản sinh và phát tán nhanh chóng hơn các nỗ lực kiểm soát của các công ty công nghệ. Khó khăn này càng nhân lên bởi yêu cầu về giãn cách xã hội trong bối cảnh Covid-19.

Tuy nhiên, không thể phủ nhận rằng sự tham gia tích cực và phối hợp chặt chẽ của các công ty mạng xã hội với WHO, các cơ quan y tế cũng như Chính phủ các nước là tín hiệu khả quan trong cuộc chiến chống tin giả.

Điều này không chỉ khẳng định tầm quan trọng ngày càng lớn của các trang mạng xã hội trong những vấn đề mang tính toàn cầu, mà còn đánh dấu bước khởi đầu về khả năng hợp tác giữa các tổ chức quốc tế và các công ty công nghệ trong việc giải quyết những trở ngại trong thời kỳ cách mạng công nghiệp 4.0.

Về phía chính phủ các nước, việc phối hợp với các trang mạng xã hội nhằm kiểm soát sự lan truyền của tin giả đã phần nào khắc phục những mặt trái còn tồn tại trong hoạt động kiểm duyệt trên không gian mạng.

Còn đối với các “ông lớn” công nghệ, đây không chỉ là thách thức mà còn là cơ hội lớn trong quá trình xây dựng không gian mạng an toàn, ổn định và trong sạch cho người dùng.

Cuộc chiến chống lại những thông tin giả mạo dường như chưa thể đi đến hồi kết. Do đó, những người dùng mạng xã hội nên trở thành những “người đọc thông thái” bằng cách luôn cập nhật các nguồn tin chính thống cũng như phát triển kỹ năng cần thiết để kiểm chứng, đối chiếu thông tin khi đối mặt với “cơn bão” tin giả tràn lan trên không gian mạng hiện nay.

mang xa hoi va van nan tin gia thoi covid 19 cuoc chien chua hoi ket Deepfake đáng sợ nhưng Dumbfake còn… đáng sợ hơn

TGVN. Đáng sợ hơn cả công nghệ siêu giả mạo “Deepfake”, những video “Dumbfake” có nội dung đơn giản, dễ bị vạch trần và chi ...

mang xa hoi va van nan tin gia thoi covid 19 cuoc chien chua hoi ket Internet và cơn ác mộng mang tên Deepfake

TGVN. Còn nguy hiểm và “cao cấp” hơn cả fake news (tin tức giả), công nghệ “siêu giả” (Deepfake) với khả năng cắt ghép khuôn ...

mang xa hoi va van nan tin gia thoi covid 19 cuoc chien chua hoi ket CEO Facebook thừa nhận công nghệ "deepfake" là vấn đề hóc búa

Theo Mark Zuckerberg, Facebook đang nỗ lực tìm cách ngăn chặn các video được dàn dựng với công nghệ "deepfake", được cho là có thể ...

Phạm Tấn Lộc

Bài viết cùng chủ đề

Dịch virus corona

Đọc thêm

Lịch cúp điện Long An hôm nay ngày 3/6/2023

Lịch cúp điện Long An hôm nay ngày 3/6/2023

Thông tin lịch cúp điện tại Long An theo từng khu vực được cập nhật mới nhất từ Điện lực miền Nam ngày 3/6/2023.
Covid-19 ngày 2/6: Gần 750 trường hợp mắc mới; 179 ca khỏi bệnh và 32 F0 nặng, phải thở oxy

Covid-19 ngày 2/6: Gần 750 trường hợp mắc mới; 179 ca khỏi bệnh và 32 F0 nặng, phải thở oxy

Bản tin phòng chống dịch Covid-19 ngày 2/6 của Bộ Y tế cho biết, có 744 F0 mới, giảm nhẹ so với hôm qua; 179 bệnh nhân khỏi, 32 ca ...
Raphael Varane và Erling Haaland cùng tự tin trước trận chung kết FA Cup

Raphael Varane và Erling Haaland cùng tự tin trước trận chung kết FA Cup

Trung vệ Raphael Varane tự tin cùng MU đấu Man City, chung kết FA Cup lúc 21h ngày 3/6 với kế hoạch ngăn chặn Erling Haaland và Kevin de Bruyne.
Báo Mỹ: Mỗi tháng, có 1 tỷ USD tiền của Nga kẹt cứng tại Ấn Độ

Báo Mỹ: Mỗi tháng, có 1 tỷ USD tiền của Nga kẹt cứng tại Ấn Độ

Những khoản tiền đáng kể của các doanh nghiệp Nga đang bị mắc kẹt ở Ấn Độ - lên tới 1 tỷ USD mỗi tháng.
Đại sứ Andrew Goledzinowski: Việt Nam là trung tâm trong chính sách ngoại giao ASEAN của Australia

Đại sứ Andrew Goledzinowski: Việt Nam là trung tâm trong chính sách ngoại giao ASEAN của Australia

Theo Đại sứ Australia, chuyến thăm Việt Nam của Thủ tướng Australia Anthony Albanese tái khẳng định cam kết hợp tác chặt chẽ hơn với Đông Nam Á.
Đại lễ Phật đản 2023: Đức Pháp chủ kêu gọi làm từ thiện, tích cực góp phần xây dựng đất nước và kiến tạo hòa bình

Đại lễ Phật đản 2023: Đức Pháp chủ kêu gọi làm từ thiện, tích cực góp phần xây dựng đất nước và kiến tạo hòa bình

Nhân Lễ Phật đản (15/4 âm lịch), tại Hà Nội, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã tới Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam chúc mừng tăng ni, Phật ...
Tình hình Ukraine: Trung Quốc thông báo kế hoạch mới, Nga khen nỗ lực; Moscow tố cáo Kiev 'bắn phá' biên giới

Tình hình Ukraine: Trung Quốc thông báo kế hoạch mới, Nga khen nỗ lực; Moscow tố cáo Kiev 'bắn phá' biên giới

Trung Quốc thông báo kế hoạch thúc đẩy hòa đàm Nga-Ukraine, giữa lúc tình hình xung đột vẫn căng thẳng.
Khai mạc Đối thoại Shangri-La lần thứ 20, ganh đua Mỹ-Trung sẽ chi phối hội nghị?

Khai mạc Đối thoại Shangri-La lần thứ 20, ganh đua Mỹ-Trung sẽ chi phối hội nghị?

Đối thoại Shangri-La lần thứ 20 diễn ra từ ngày 2-4/6 tại Singapore, với hơn 600 đại biểu đến từ 49 quốc gia tham dự diễn đàn.
Iran công bố thời điểm chính thức là thành viên tổ chức có Nga, Trung Quốc

Iran công bố thời điểm chính thức là thành viên tổ chức có Nga, Trung Quốc

Iran sẽ hoàn tất thủ tục trở thành thành viên thường trực Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO) vào đầu tháng 7 tới.
Hơn 10 nước muốn 'bước chân' vào BRICS, Ấn Độ nói: 'Chúng ta là biểu tượng của sự thay đổi'

Hơn 10 nước muốn 'bước chân' vào BRICS, Ấn Độ nói: 'Chúng ta là biểu tượng của sự thay đổi'

BRICS đang định hình cách tiếp cận đối với vấn đề mở rộng khối, trong bối cảnh có nhiều quốc gia bày tỏ mong muốn gia nhập.
Armenia tuyên bố không phải đồng minh của Nga trong xung đột Ukraine, Kiev hạ 30 UAV một đêm

Armenia tuyên bố không phải đồng minh của Nga trong xung đột Ukraine, Kiev hạ 30 UAV một đêm

Phương Tây coi Armenia là đồng minh của Nga, Moscow lại thấy rằng Yerevan không phải là đồng minh của họ trong xung đột ở Ukraine.
Mỹ bắt đầu đáp trả Nga việc đình chỉ Hiệp ước New START, gửi gắm một thông điệp

Mỹ bắt đầu đáp trả Nga việc đình chỉ Hiệp ước New START, gửi gắm một thông điệp

Mỹ đã bắt đầu ngừng trao đổi thông tin với Nga để đáp trả việc Moscow đình chỉ Hiệp ước New START.
Quan hệ Mỹ-Trung: Nét mới trong chuyện cũ

Quan hệ Mỹ-Trung: Nét mới trong chuyện cũ

Quan hệ Mỹ-Trung tiếp tục là tâm điểm đáng chú ý nhất tại Đối thoại Shangri-La diễn ra ở Singapore từ ngày 2-4/6.
Cạnh tranh Mỹ-Trung: Khi Trung Quốc đáp trả...

Cạnh tranh Mỹ-Trung: Khi Trung Quốc đáp trả...

Việc Trung Quốc cấm bán các sản phẩm của hãng chip Micron Technology (Mỹ) được coi là hành động 'trả đũa' đáng kể đầu tiên...
Tân Đại sứ Trung Quốc tại Washington cảnh báo 'thách thức nghiêm trọng' trong quan hệ Mỹ-Trung

Tân Đại sứ Trung Quốc tại Washington cảnh báo 'thách thức nghiêm trọng' trong quan hệ Mỹ-Trung

Phát biểu khi đến Mỹ bắt đầu nhiệm kỳ Đại sứ của mình, ông Tạ Phong nói: ‘Tôi đến đây để bảo vệ lợi ích của Trung Quốc'.
Điểm nhấn từ hai cuộc bầu cử

Điểm nhấn từ hai cuộc bầu cử

Hai cuộc bầu cử ở Thái Lan và Thổ Nhĩ Kỳ tạm thời khép lại với nhiều kết quả ban đầu đáng chú ý.
Syria và con đường về với cộng đồng các nước Arab

Syria và con đường về với cộng đồng các nước Arab

Trong suốt thời gian qua Syria đã nỗ lực quay trở lại với cộng đồng các nước Arab, và đến ngày hôm nay, điều đó đã đang ở rất gần quốc gia này.
Sudan trước ngưỡng cửa nội chiến

Sudan trước ngưỡng cửa nội chiến

Đã đến lúc các bên liên quan tìm kiếm câu trả lời trên bàn đàm phán, hướng tới lập lại hòa bình tại Sudan.
'Ngoại giao chuột túi' gắn kết Đối tác chiến lược Việt Nam-Australia

'Ngoại giao chuột túi' gắn kết Đối tác chiến lược Việt Nam-Australia

'Ngoại giao chuột túi' là minh chứng tuyệt vời cho quan hệ Việt Nam-Australia, mối quan hệ luôn tiến về phía trước hòa hợp vượt qua khác biệt.
Triều Tiên phóng thử vệ tinh trinh sát: Nỗi lo từ chính sự thất bại

Triều Tiên phóng thử vệ tinh trinh sát: Nỗi lo từ chính sự thất bại

Mặc dù Triều Tiên đã thất bại trong vụ phóng tên lửa ngày 31/5 nhưng lại khiến Hàn Quốc, Mỹ và Nhật Bản vô cùng lo ngại.
Phương Tây đang nắm trong tay 'chìa khóa' mở lối thoát cho xung đột Nga-Ukraine?

Phương Tây đang nắm trong tay 'chìa khóa' mở lối thoát cho xung đột Nga-Ukraine?

Việc phương Tây lưỡng lự viện trợ vũ khí mà Ukraine đang cần có thể đưa xung đột Nga - Ukraine vào trạng thái 'đóng băng'.
'Chín người mười ý', thành viên NATO 'đỏ mắt' tìm lãnh đạo mới

'Chín người mười ý', thành viên NATO 'đỏ mắt' tìm lãnh đạo mới

NATO đang 'đau đầu' tìm ứng cử viên cho vị trí Tổng thư ký khi ông Jens Stoltenberg sắp từ chức vào tháng 9 này.
Ukraine không còn úp mở về cuộc phản công đặc biệt, Nga tỉ mỉ phòng thủ nhưng vẫn lộ điểm yếu

Ukraine không còn úp mở về cuộc phản công đặc biệt, Nga tỉ mỉ phòng thủ nhưng vẫn lộ điểm yếu

Quan chức Ukraine lên tiếng về cuộc phản công, điều này càng khiến Nga tăng cường phòng thủ và triển khai các kế hoạch ứng phó.
Sắp hoàn thiện 'siêu nhà máy' chế tạo tên lửa có khả năng sản xuất 50 chiếc/năm, điều Trung Quốc ấp ủ là gì?

Sắp hoàn thiện 'siêu nhà máy' chế tạo tên lửa có khả năng sản xuất 50 chiếc/năm, điều Trung Quốc ấp ủ là gì?

Trung Quốc đang xây dựng một nhà máy lắp ráp tên lửa với quy mô lớn chưa từng có và khả năng sản xuất tới 50 tên lửa Trường Chinh 8 trong một năm.
Phiên bản di động