Trận động đất tồi tệ nhất trong hai thế kỷ qua tại Haiti hôm 12/1 làm số người thiệt mạng có thể lên tới hơn 100.000 người đã kéo lùi nỗ lực phát triển của hòn đảo Caribe xinh đẹp nhưng luôn bất ổn triền miên về chính trị và các thảm họa thiên tai. Không phải không có cơ sở khi tờ Le Figaro cho rằng người dân Haiti đã trở thành những người bất hạnh nhất thế giới. Giành độc lập từ năm 1804 nhưng bộ máy chính trị của Haiti chưa bao giờ bấp bênh như 20 năm trở lại đây. Jean Bertrand Aristide được bầu làm tổng thống năm 1990 và 2001 nhưng sau đó đã hai lần phải ra đi năm 1991 và 2004 sau đó phải sống lưu vong. Từ 2004, cộng đồng quốc tế đã phải gửi 7.500 nhân viên gìn giữ hòa bình tới đây để gìn giữ an ninh cho Haiti. Năm 2006, ông René Préval đã được bầu làm tổng thống, nhưng chính phủ mới vẫn không khiến đất nước ra khỏi danh sách “nước nghèo nhất châu Mỹ”. Tỷ lệ thất nghiệp chiếm đến 65% lực lượng lao động. Khoảng 78% dân số sống dưới mức nghèo khổ với 2 USD/ngày/người, thậm chí 54% sống trong cảnh bần hàn (dưới 1USD/ người/ngày).
Đã thế, Haiti liên tục bị thảm họa thiên tai đe dọa. Năm 1998, cơn bão George đã cướp đi sinh mạng của hơn 200 người. Năm 2004, cơn bão Jeanne, kèm theo lũ lụt lớn và lở đất, đã khiến hơn 3.000 người chết và 300.000 người khác trở thành nạn nhân của cơn bão. Năm 2007, phía Nam hòn đảo chìm trong nước do những cơn mưa lớn kéo dài. Chỉ riêng trong năm 2008, bốn cơn bão nhiệt đới lại tấn công khiến hơn 800 người thiệt mạng và khoảng một triệu người khác cũng bị ảnh hưởng.
Tuy nhiên, chưa bao giờ Haiti lại chứng kiến một trận động đất mạnh như lần này kể từ ngày 7/5/1842 - thời điểm mà một trận động đất 8,1 độ Richter đã phá hủy hoàn toàn thành phố du lịch lớn thứ hai của Haiti là Cap-Haitien. Theo phỏng đoán, trận động đất mạnh trên 7 độ richter hôm 12/1 có thể khiến hàng trăm ngàn người chết và mất tích. Chuyên gia Mike Blanpied từ Cơ quan Khảo sát Địa chấn Mỹ cho biết, dựa trên tâm điểm của trận động đất, dự tính khoảng 3 triệu người sẽ bị ảnh hưởng.
Từ nhiều năm nay, các nhà khoa học Mỹ và Haiti đã thường xuyên cảnh báo về nguy cơ động đất mạnh sẽ xảy ra và đề nghị chính quyền thực hiện các bước cần thiết để đối phó khi thảm họa ập đến. Tuy nhiên, hầu như các công trình ở hòn đảo này không được xây dựng theo tiêu chuẩn chống động đất. Tháng 11/2008, một trường học đã sụp đổ khiến 103 người chết và 150 người bị thương ở vùng ngoại ô thủ đô Port-au-Prince.
Đối mặt với thảm họa kinh hoàng lần này, sự trợ giúp quốc tế là cần thiết. Nhưng thảm họa lần này cũng là cơ hội để người dân nước này tạo ra bước ngoặt cho đất nước để có một hệ thống chính trị ổn định. Yvonne Tsikata, Giám đốc khu vực Caribe của Ngân hàng thế giới thì cho rằng tái thiết Haiti không chỉ có việc sửa chữa lại các cấu trúc mang tính vật lý mà còn phải đầu tư vào lĩnh vực giáo dục và y tế. Đây là nỗ lực dài hơi và cần phải có thời gian mới có thể thực hiện được.
Mai Anh
