Phụ nữ nên biết 'thiết kế' cuộc sống thông minh hơn trong kỷ nguyên số

Thời nay, phụ nữ không chỉ là người thích nghi mà ngày càng trở thành lực lượng kiến tạo những giá trị mới. (Ảnh: Quang Hòa)

Nhân Ngày quốc tế phụ nữ (8/3), bà Tô Thụy Diễm Quyên, chuyên gia giáo dục và cố vấn phát triển năng lực, nhà sáng lập, Giám đốc điều hành InnEdu, đồng thời là một trong 20 phụ nữ truyền cảm hứng năm 2021 do Forbes Việt Nam chia sẻ, chuyển đổi số đang tạo ra những thay đổi sâu rộng trong cách con người học tập, làm việc và kinh doanh.

Trong dòng chảy ấy, phụ nữ không chỉ là người thích nghi mà ngày càng trở thành lực lượng kiến tạo những giá trị mới. Tuy nhiên, giữa những cơ hội rộng mở và không ít thách thức, một câu hỏi lớn vẫn đặt ra: Làm thế nào để phụ nữ trong thời đại AI vừa có thể độc lập, tự chủ, vừa gìn giữ được những giá trị Á Đông như sự nhân hậu, tinh tế và trách nhiệm với gia đình?

Công nghệ - Đòn bẩy cho độc lập tài chính

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, bà nhìn nhận như thế nào về vai trò của công nghệ trong việc giúp phụ nữ hiện đại đạt được sự độc lập tài chính và tự tin khẳng định vị thế xã hội của mình?

Công nghệ, đặc biệt là AI và Internet đang mở ra những con đường mới giúp phụ nữ đạt tới sự độc lập tài chính. Nếu trước đây thu nhập thường gắn với một nơi làm việc cố định và khung thời gian cụ thể, thì ngày nay năng lực cá nhân có thể được chuyển hóa thành giá trị ở bất cứ đâu. Một người mẹ sống ở tỉnh vẫn có thể dạy học trực tuyến, bán hàng, tư vấn, sáng tạo nội dung, làm kế toán hay thiết kế cho khách hàng trong và ngoài nước.

Dù vậy, các nghiên cứu gần đây cho thấy khoảng cách giữa quyền bình đẳng được ghi nhận trên giấy tờ và việc thực thi trong đời sống thực tế vẫn còn khá lớn. Điều đó cho thấy cơ hội có thể đã mở ra, nhưng nếu thiếu kỹ năng và hệ sinh thái hỗ trợ, phụ nữ vẫn khó bứt phá.

Ở nhiều quốc gia phát triển, phụ nữ đã gần như bắt kịp nam giới trong việc tiếp cận Internet. Tuy nhiên, tỷ lệ phụ nữ tham gia trực tiếp vào các ngành công nghệ thông tin vẫn còn thấp hơn đáng kể. Điều này cho thấy việc tiếp cận công nghệ là chưa đủ; phụ nữ cần tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị của nền kinh tế số.

Chuyên gia Tô Thụy Diễm Quyên. (Ảnh NVCC)

Công nghệ có thực sự giải phóng thời gian?

Nhiều phụ nữ ngày nay vừa đảm nhiệm vai trò xã hội, vừa chăm lo gia đình. Theo bà, các nền tảng số và công cụ công nghệ đã góp phần “giải phóng thời gian” cho phụ nữ ra sao và đâu là kỹ năng số quan trọng nhất họ cần trang bị?

Trên phạm vi toàn cầu, phụ nữ vẫn đang đảm nhiệm phần lớn công việc chăm sóc không lương trong gia đình. Ở khu vực châu Á – Thái Bình Dương, con số này thậm chí còn cao hơn mức trung bình thế giới. Vì vậy, khi nói đến chuyển đổi số, điều quan trọng không chỉ là tăng thu nhập mà còn là giảm tải thời gian.

Các nền tảng số đang góp phần hỗ trợ điều này. Thanh toán trực tuyến, quản lý tài chính qua ứng dụng, đặt lịch tự động, làm việc linh hoạt hay học tập từ xa đều giúp phụ nữ giảm đáng kể thời gian di chuyển và các thủ tục hành chính. Nhiều nghiên cứu cũng cho thấy mô hình làm việc kết hợp giữa trực tiếp và từ xa có thể giúp tiết kiệm một lượng lớn thời gian không tạo ra giá trị.

Tuy nhiên, kỹ năng quan trọng nhất mà phụ nữ cần trang bị không phải là sử dụng càng nhiều ứng dụng càng tốt, mà là khả năng tổ chức và vận hành công việc số một cách hệ thống. Điều đó bao gồm việc biết sắp xếp lịch làm việc, quản lý tài liệu, lưu trữ trên nền tảng đám mây, tự động hóa những công việc lặp lại và bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Khi một người làm chủ được quy trình làm việc của mình, họ sẽ giành lại được thời gian, một trong những tài sản quý giá nhất trong xã hội hiện đại.

Chuyển đổi số mở ra nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra không ít thách thức, từ áp lực công việc đến nguy cơ phụ thuộc vào công nghệ. Làm thế nào để phụ nữ tận dụng công nghệ như một công cụ hỗ trợ thay vì để nó chi phối đời sống cá nhân và gia đình, theo bà?

Công nghệ mang lại nhiều cơ hội, nhưng đồng thời cũng tạo ra những áp lực mới. Lượng thông tin khổng lồ, ranh giới ngày càng mờ giữa công việc và gia đình, hay sự lệ thuộc vào thiết bị số là những thách thức mà nhiều người đang phải đối mặt.

Một số nghiên cứu quốc tế chỉ ra rằng trí tuệ nhân tạo có thể tác động mạnh đến một số nhóm nghề nghiệp mà phụ nữ đang tham gia nhiều, đặc biệt là các công việc hành chính. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa phụ nữ sẽ bị thay thế, mà ngược lại, họ cần chuyển dịch vai trò: Từ người thực hiện các thao tác sang người thiết kế, giám sát và nâng cao chất lượng công việc.

Để làm được điều đó có ba nguyên tắc quan trọng. Đầu tiên là thiết lập ranh giới rõ ràng trong việc sử dụng thiết bị số. Hai là sử dụng AI với mục tiêu cụ thể, tránh chạy theo cảm xúc hoặc xu hướng nhất thời. Ba là đầu tư vào những kỹ năng bậc cao như tư duy phản biện, sáng tạo, giao tiếp và quản lý.

AI có thể hỗ trợ tổng hợp dữ liệu hay soạn thảo báo cáo, nhưng những yếu tố cốt lõi như sự thấu hiểu, lòng trắc ẩn và trách nhiệm đạo đức vẫn là điều chỉ con người mới có thể mang lại.

Giữ gìn giá trị Á Đông giữa xã hội số

Bà đánh giá thế nào về tinh thần khởi nghiệp, làm việc tự do và kinh doanh trực tuyến của phụ nữ hiện đại trong hệ sinh thái số? Đâu là những rào cản vô hình mà họ vẫn đang phải vượt qua?

Ngày càng nhiều phụ nữ lựa chọn con đường làm việc tự do, kinh doanh trực tuyến hoặc xây dựng thương hiệu cá nhân. Đây là tín hiệu tích cực cho thấy một thế hệ mới đang sẵn sàng bước ra khỏi những khuôn mẫu truyền thống.

Nhiều nghiên cứu dự báo rằng phụ nữ đang nhanh chóng bắt kịp nam giới trong việc thử nghiệm và ứng dụng các công nghệ mới như AI. Điều đó cho thấy họ không đứng ngoài cuộc cách mạng công nghệ, mà đang dần trở thành một phần tích cực của hệ sinh thái số.

Tuy nhiên, vẫn tồn tại những rào cản vô hình. Đó có thể là gánh nặng trách nhiệm gia đình, sự thiếu hụt mạng lưới cố vấn và cộng đồng hỗ trợ, những định kiến xã hội còn tồn tại hoặc tâm lý e ngại trước các công nghệ mới.

Trên thực tế, phụ nữ không nhất thiết phải trở thành chuyên gia kỹ thuật. Điều quan trọng hơn là biết cách sử dụng công nghệ để nhân rộng giá trị của mình, biến năng lực cá nhân thành những sản phẩm và dịch vụ có thể lan tỏa trong môi trường số.

Khi công nghệ ngày càng hiện diện sâu trong đời sống, đâu là “giá trị cốt lõi” mà phụ nữ hiện đại cần gìn giữ để vừa thành công trong xã hội số, vừa duy trì được sự ấm áp, gắn kết trong gia đình?

Khi công nghệ trở nên phổ biến trong mọi mặt của đời sống, chính các giá trị cốt lõi sẽ giúp con người không bị cuốn trôi trong dòng chảy quá nhanh của thời đại. Theo tôi, có ba giá trị đặc biệt quan trọng.

Thứ nhất là sự chính trực và lòng nhân hậu. Trong bối cảnh thông tin sai lệch và tin giả ngày càng nhiều, sự trung thực trở thành nền tảng để xây dựng niềm tin và uy tín cá nhân.

Thứ hai là yêu thương có kỷ luật. Điều đó không có nghĩa là ôm hết mọi trách nhiệm, mà là biết phân chia công việc, biết tìm kiếm sự hỗ trợ và sử dụng công nghệ để giảm tải, từ đó dành thời gian thực sự cho gia đình, cho những bữa cơm chung và sự hiện diện trọn vẹn bên con cái.

Thứ ba là tinh thần học tập suốt đời. Học không phải chỉ để theo kịp xu hướng, mà để làm việc hiệu quả hơn, sống bình an hơn và nuôi dạy con tốt hơn.

Nhiều quốc gia có mức độ bình đẳng giới cao cho thấy rằng trao quyền cho phụ nữ không chỉ dừng lại ở chính sách trên giấy tờ, mà còn cần những hệ thống hỗ trợ thực chất trong đời sống. Có lẽ bài học quan trọng nhất không phải là phụ nữ phải cố gắng nhiều hơn, mà là biết thiết kế cuộc sống của mình một cách thông minh hơn trong kỷ nguyên số.