Tháng 6, nhớ cố Thứ trưởng Ngoại giao Lê Mai

Phương Hằng
TGVN. Tôi viết lại về ông trong những ngày tháng Sáu, giữa không khí chung của ngành Ngoại giao đang hướng tới kỷ niệm 75 năm ngày thành lập (28/8/1945-28/8/2020)... 
TIN LIÊN QUAN
thang 6 nho co thu truong ngoai giao le mai Dấu ấn cố Bộ trưởng Ngoại giao Ung Văn Khiêm
thang 6 nho co thu truong ngoai giao le mai Chân dung 5 cố Bộ trưởng Ngoại giao
thang 6 nho co thu truong ngoai giao le mai
Thứ trưởng Ngoại giao Lê Mai trả lời phỏng vấn báo chí về việc bình thường hóa quan hệ Việt - Mỹ tại Hà Nội.

Cố Thứ trưởng Ngoại giao Lê Mai, cái tên ấy tôi được nghe rất nhiều từ những nhân vật tôi từng phỏng vấn, đâu đó trong câu chuyện của cuộc đời họ có dấu ấn của ông. Cái tên ấy cứ mỗi lần được gợi nhớ là trên khuôn mặt những người kể chuyện lại da diết một niềm nhớ thương, trân quý và cảm phục. Có lẽ, Lê Mai - ông chẳng phải một vĩ nhân nhưng với ngoại giao Việt Nam thời kỳ “phá vây”, ông là người tạo ra một “di sản” cho đất nước, cho riêng mình; với nhiều lớp cán bộ của Ngành, ông là người lãnh đạo, người thầy, người bạn biết cách chạm tới trái tim của người khác, thấu hiểu, sẻ chia và nâng đôi cánh…

Thứ trưởng Lê Mai sinh năm 1940, tại Huế. Ngày 13/6/1996, ông đột ngột qua đời ở tuổi 56. Đây là mất mát lớn đối với nền ngoại giao nước nhà. Không ít người đã từng trăn trở, nếu còn Thứ trưởng Lê Mai, ngoại giao Việt Nam sẽ có nhiều thành công hơn nữa! Đã 24 năm kể từ đó, hình ảnh nhà ngoại giao với dáng người mảnh mai, nói tiếng Anh thành thạo, nụ cười đôn hậu thường trực trên môi vẫn luôn vẹn nguyên trong tâm trí của nhiều người, không chỉ của Việt Nam mà cả quốc tế. Nhắc tới hai từ “Lê Mai”, thẳm sâu trong lòng không ít cán bộ ngoại giao là nỗi nhớ, một chút thoáng buồn nhưng trên hết thảy là sự trân quý. Phải chăng như vậy là đủ đẹp và cao quý với một cuộc đời làm đối ngoại!

“Người tạo vòng liên kết”

Ngay từ khi còn là Đại sứ đặc mệnh toàn quyền của Việt Nam tại Thái Lan, ông Lê Mai đã được truyền thông phương Tây ca ngợi là nhà ngoại giao mẫn tiệp. Tại một cuộc họp báo do Bộ trưởng Ngoại giao Nguyễn Cơ Thạch và Bộ trưởng Ngoại giao Thái Lan Siddhi Savetsila (sau này là Thủ tướng) chủ trì vào đầu những năm 1990 tại Hà Nội, tuyên bố Việt Nam rút quân hoàn toàn khỏi Campuchia, đích thân ông Siddhi Savetsila đã ca ngợi vai trò của Đại sứ Lê Mai (lúc này là Thứ trưởng Ngoại giao), người “đã tạo dựng một vòng liên kết thân thiện và cảm tình của dư luận quốc tế trong việc đối phó và hóa giải vấn đề Campuchia một cách mềm dẻo và khôn khéo”.

“Kiến trúc sư” của mối bang giao Việt – Mỹ là từ nhiều người trong cuộc dành cho ông Lê Mai, bởi rằng, phần nhiều tên tuổi của ông gắn liền với một trong những giai đoạn sôi động, phức tạp và khó khăn nhất trong hoạt động ngoại giao Việt - Mỹ. Thứ trưởng Lê Mai có vai trò nổi bật trong tiến trình bình thường hóa quan hệ giữa hai đất nước vốn là cựu thù với câu nói nổi tiếng, có thể được coi như biểu tượng của quan hệ Việt - Mỹ: “Việt Nam là một đất nước chứ không phải là một cuộc chiến tranh”.

Trong vòng bốn năm trời đàm phán với Mỹ, Thứ trưởng Lê Mai, với vai trò là Trưởng đoàn đàm phán của Việt Nam, được Bộ Chính trị giao nhiệm vụ vừa là người trực tiếp chỉ đạo các đầu mối, các phái đoàn công tác trong các lĩnh vực như thương mại, ngoại giao, tìm kiếm POW/MIA, quyết định ra các quyết sách tức thì, vừa là cầu nối giữa lãnh đạo cấp cao của hai Chính phủ.

Sau này, trong một lần phỏng vấn Thứ trưởng Ngoại giao Trần Quang Cơ nhân dịp Mỹ tuyên bố bỏ cấm vận thương mại đối với Việt Nam, khi nhắc đến vai trò của Thứ trưởng Lê Mai, ông Cơ nhấn mạnh rằng: “Anh Mai đóng vai trò là ‘Nhân vật chính’ trong tiến trình đàm phán với Mỹ về bình thường hóa quan hệ Việt-Mỹ... Anh cũng là người tác động rất tích cực đến giới chính trị gia Mỹ, đặc biệt là các Thượng nghị sỹ John Kerry, John McCain, Bob Smith…”.

Trong việc bình thường hóa quan hệ với Mỹ, theo Thứ trưởng Lê Mai, “cái khó khăn nhất từ phía Việt Nam chúng ta là làm sao hóa giải những ‘cái đầu nóng’ của một bộ phận vẫn nhìn Mỹ như là kẻ thù chiến lược”. Cũng kỳ diệu như quan hệ Việt – Mỹ mà người ta hay trầm trồ, ông Lê Mai từng bước thuyết phục những “cái đầu nóng”, truyền cảm hứng với niềm tin rằng việc bãi bỏ cấm vận đối với chúng ta thực sự có tính chất “sống còn”. Không chỉ vậy, với những thượng nghị sỹ Mỹ, điều mà ông Lê Mai để lại trong họ là sự cảm phục và trân quý.

Tháng 6/2006, tưởng niệm 10 năm ngày Thứ trưởng Lê Mai qua đời, trên The Wall Street Journal có bài bình luận rằng: “Mối bang giao hữu hảo Mỹ - Việt Nam mang ơn rất nhiều một con người với dáng điệu mảnh mai, hay mỉm cười, đã ra đi vào dịp này của 10 năm về trước. Nếu không có ông Lê Mai, nhà ngoại giao kỳ cựu, thì Việt Nam khó có thể mời được Tổng thống G. Bush sang thăm Hà Nội vào tháng 11/2006 và đưa Việt Nam tới ngưỡng cửa của gia nhập WTO”.

25 năm đã trôi qua kể từ thời khắc lịch sử trong quan hệ Việt – Mỹ khi Tổng thống Bill Clinton tuyên bố bình thường hóa quan hệ ngoại giao với Việt Nam. Giờ đây, câu chuyện chất chiến lược mới trong quan hệ song phương được nhắc tới nhiều hơn, hai nước thực sự đã đi được chặng đường quá dài và thành công ngoài cả mong đợi của những người trong cuộc. Những câu chuyện xưa vẫn được nhắc lại, vẫn rất sống động một hình ảnh “kiến trúc sư” Lê Mai trong việc “thiết kế” quan hệ Việt – Mỹ vào những tháng ngày gian khó nhất, chẳng gì có thể làm mờ phai!

thang 6 nho co thu truong ngoai giao le mai
Thứ trưởng Ngoại giao Lê Mai (thứ hai từ phải) và Thượng nghị sĩ John Kerry trả lời các nhà báo sau phiên họp tại Hà Nội tháng 11/1992.

Thủ trưởng của chúng tôi!

Nhiều cán bộ ngoại giao được cố Thứ trưởng Lê Mai trực tiếp lãnh đạo, với họ đó là sự may mắn. Cố Thứ trưởng không chỉ là thủ trưởng mà còn là người thầy, người truyền cảm hứng, người mang “sức mạnh mềm” lan tỏa.

Đại sứ Hoàng Chí Trung, nguyên Vụ trưởng Vụ các Tổ chức Quốc tế, Bộ Ngoại giao khi nhớ về người đã giúp ông bén duyên với ngoại giao đa phương chia sẻ: “Tôi chưa thấy một lãnh đạo nào có tác phong thân mật, hoà nhã và bao dung với thuộc cấp như anh Lê Mai. Thực sự bạn không cảm thấy một chút khoảng cách hay căng thẳng khi làm việc với Thứ trưởng Lê Mai”.

Trong gần 40 năm theo nghề, ba năm làm thuộc cấp của cố Thứ trưởng Lê Mai với ông Hoàng Chí Trung là những năm “đắc ý nhất”. Bởi lẽ, trong sự nghiệp đời người, thật không gì trân quý bằng được lãnh đạo hiểu mình, thật lòng chỉ dẫn và khuyến khích động viên. Nhân cách có lẽ là cốt tủy của uy tín, sự uy phong được vun đắp qua năm tháng bởi sự nồng ấm tình người, tình đồng chí, đồng đội!

Ông Hoàng Chí Trung kể: “Mỗi lần tờ trình hay dự thảo phát biểu cho lãnh đạo cấp trên của tôi được anh Lê Mai khen là tôi sướng âm ỉ cả tuần. Anh không sửa nát be bét mà chỉ bổ sung ý hay xoá bớt ý vụn vặn, không thực sự liên quan để cho ý văn rõ hơn, nổi bật hơn. Anh đặc biệt tôn trọng và trân trọng ý tưởng của cấp dưới. Do vậy, cấp dưới sẽ có thêm sự tự tin trong công việc. Nó là thuốc an thần cực kỳ công hiệu”.

Trong xử lý công việc, cố Thứ trưởng Lê Mai rất nhạy bén và sâu sát. Đại sứ Hoàng Chí Trung nhớ lại, tháng 10/1995, Chủ tịch nước Lê Đức Anh đi New York dự Lễ kỷ niệm 50 năm thành lập Liên hợp quốc. Việt Nam muốn tặng một món quà để trưng bày tại Trụ sở Liên hợp quốc. Khi đó, Bộ Văn hoá chuẩn bị hai thứ gồm bức thảm thêu cảnh Chợ Bưởi ngày Tết hơn 100 năm và một chiếc Trống đồng khoảng mấy trăm năm. Thế nhưng, khi đi chọn tặng phẩm tại Viện Bảo tàng Lịch sử, Thứ trưởng Lê Mai đã nhìn ra những điểm chưa phù hợp của hai món quà nếu đem tặng Liên hợp quốc. Cuối cùng, Thứ trưởng Lê Mai lựa chọn một chiếc trống đồng Ngọc Lũ được đúc năm 1970. Phiên bản trống đồng Ngọc Lũ hiện được đặt cạnh cửa phòng họp Hội Đồng Bảo An Liên hợp quốc.

“Anh Lê Mai cũng có tài hùng biện. Được nghe anh nói chuyện kể cả trên hội trường hay trong nhóm nhỏ, thật thú vị và sáng tỏ nhiều điều. Anh có lối phân tích và khái quát rất độc đáo. Ví dụ, khi báo chí phương Tây chất vấn Thứ trưởng Lê Mai làm thế nào mà Việt Nam có thể gác lại quá khứ đau thương với Mỹ, Thứ trưởng đã nói rằng: Nếu dân tộc Việt Nam cứ nuôi dưỡng mối thù hận với các cường quốc, chúng tôi sẽ không ‘chơi’ được với bất cứ nước nào. Đó là một chân lý của lịch sử dân tộc Việt Nam, là đúc kết của lịch sử mấy ngàn năm đấu tranh giữ nước”, ông Hoàng Chí Trung nhớ lại.

Gom góp những câu chuyện về cố Thứ trưởng Lê Mai có lẽ cần nhiều hơn một trang báo, những người học trò, thế hệ tiếp bước ông, những người từng được nghe ông say sưa trong những dự định của ngoại giao nước nhà có lẽ sẽ vẫn không ngừng thay ông làm tiếp. Hà Nội những ngày tháng Sáu, cái nắng hanh hao bào mòn nỗi nhớ, chúng tôi trong những bộn bề của dòng xoáy thời gian, xin được tưởng nhớ một trong những nhà ngoại giao mẫu mực và đáng kính!

Với thế hệ trẻ của báo Thế giới & Việt Nam, chúng tôi không có cơ hội được biết và tiếp xúc với Thứ trưởng Ngoại giao Lê Mai nhưng vẫn luôn được nghe về ông như một tấm gương sáng. Nhân dịp này, chúng tôi cũng muốn tri ân ông, người đã có những ý tưởng đặt nền móng cho sự ra đời của Tạp chí Quan hệ quốc tế - tiền thân của báo Thế giới & Việt Nam.
thang 6 nho co thu truong ngoai giao le mai

 

Một nước Mỹ chân tình qua lời kể của Đại sứ Lê Công Phụng

TGVN. Nhìn lại nhiệm kỳ Đại sứ Việt Nam tại Mỹ từ năm 2008-2011, nguyên Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao Lê Công Phụng đánh ...

thang 6 nho co thu truong ngoai giao le mai

 

Câu chuyện về một tủ sách của cố Bộ trưởng Ngoại giao Nguyễn Cơ Thạch

Một ngày thu Hà Nội, đúng dịp kỷ niệm 10 năm thành lập Viện Nghiên cứu Chiến lược (Học viện Ngoại giao, Bộ Ngoại giao), tập ...

thang 6 nho co thu truong ngoai giao le mai

 

Ung Văn Khiêm - vị Bộ trưởng kiên trung, nhân hậu

TGVN. Là một trong những người tham gia gieo mầm cách mạng vô sản ở Việt Nam từ giữa những năm 20 của thế kỷ ...

Có thể bạn quan tâm

Bài viết cùng chủ đề

75 năm Ngoại giao Việt Nam

Đọc thêm

tin tuc bao so 5 bao gay mua lon va gio giat manh canh bao mua dong loc lu quet sat lo dat ngap ung cung bien dong manh

Tin tức bão số 5: Bão gây mưa lớn và gió giật mạnh; cảnh báo mưa dông, lốc, lũ quét, sạt lở đất, ngập úng cùng biển động mạnh

Hiện nay, do ảnh hưởng của bão số 5 sau suy yếu thành vùng áp thấp, ở khu vực Trung Trung Bộ đã có mưa rất to với lượng mưa ...
kinh te the gioi hau dich covid 19 mo hinh phuc hoi hinh chu k

Kinh tế thế giới hậu dịch Covid-19: Mô hình phục hồi hình chữ K

Mô hình chữ K thể hiện sự phân hóa trong nền kinh tế với những nhóm ngành được hưởng lợi sẽ tiếp tục tăng trưởng mạnh trong đại dịch Covid-19.
thu tuong yeu cau moi chuyen bay quoc te deu phai co phuong an phong chong dich cu the

Thủ tướng yêu cầu mỗi chuyến bay quốc tế đều phải có phương án phòng, chống dịch cụ thể

Cùng với mở đường bay thương mại quốc tế có kiểm soát, Thủ tướng yêu cầu Bộ GTVT tiếp tục đề xuất tăng các chuyến bay để đón chuyên gia, ...
tin the gioi 189 my manh tay doi pho trung quoc an trung tranh cai ve nhung vu no sung belarus tiep tuc len tieng ve bau cu

Tin thế giới 18/9: Mỹ mạnh tay đối phó Trung Quốc; Ấn-Trung tranh cãi về những vụ nổ súng; Belarus tiếp tục lên tiếng về bầu cử

Cạnh tranh Mỹ-Trung Quốc, Ấn Độ-Trung Quốc, Bầu cử Mỹ 2020, Belarus... là một số tin thế giới nổi bật 24 giờ qua.
blackpink choi lon len do tri gia hang ty dong xuat hien tren bia tap chi elle my

BLACKPINK 'chơi lớn', lên đồ trị giá hàng tỷ đồng xuất hiện trên bìa tạp chí ELLE Mỹ

Bốn cô gái của BLACKPINK đã diện trang phục của Bulgari, Chanel, Saint Laurent và Dior... để xuất hiện trên trang bìa số tháng 10 của tạp chí ELLE
tan thu tuong nhat ban trong mat gioi chuyen gia

Tân Thủ tướng Nhật Bản trong mắt giới chuyên gia

Việc lựa chọn ông Suga Yoshihide vào vị trí tân Thủ tướng Nhật Bản, theo giới chuyên gia là một lựa chọn đúng đắn cho Nhật Bản.
ceo bkav tiet lo sap ra mat bphone o phan khuc cao cap

CEO Bkav tiết lộ sắp ra mắt Bphone ở phân khúc cao cấp

CEO Nguyễn Tử Quảng cho biết Bkav đang dự kiến quay trở lại phân khúc cao cấp sau 5 năm, kể từ phiên bản Bphone 'đời đầu'.
covid 19 o viet nam chieu 189 2 ca mac moi duoc cach ly ngay khi nhap canh

Covid-19 ở Việt Nam chiều 18/9: 2 ca mắc mới, được cách ly ngay khi nhập cảnh

Việt Nam ghi nhận thêm 2 ca mắc mới Covid-19, đều đã được cách ly ngay khi nhập cảnh.
du bao thoi tiet dem nay va ngay mai 18 199 mua rao va rai rac co dong mua to o dong bac bo va bac trung bo

Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai (18-19/9): Mưa rào và rải rác có dông; mưa to ở Đông Bắc bộ và Bắc Trung bộ

Dự báo thời tiết Hà Nội nhiều mây, mưa vừa, mưa to và dông, gió đông bắc cấp 2-3, trong cơn dông có khả năng xảy ra lốc, sét và ...
hop tac tai chinh la yeu to quan trong ho tro phuc hoi kinh te ben vung trong asean3

Hợp tác tài chính là yếu tố quan trọng hỗ trợ phục hồi kinh tế bền vững trong ASEAN+3

Ngày 18/9, Hội nghị Bộ trưởng Tài chính và Thống đốc Ngân hàng Trung ương ASEAN+3 lần thứ 23 (AFMGM+3) đã diễn ra theo hình thức trực tuyến.
thuc day thanh lap trung tam asean tai dai hoc quoc gia kiev

Thúc đẩy thành lập trung tâm ASEAN tại Đại học quốc gia Kiev

Các đại biểu đều đồng ý sẽ tiến hành các bước đi tích cực, cụ thể để có thể ra mắt Trung tâm ASEAN trong năm 2020.
hoi dong bao an thao luan ve bao ve thuong dan truoc nan doi do xung dot

Hội đồng Bảo an thảo luận về bảo vệ thường dân trước nạn đói do xung đột

Tại cuộc họp của Hội đồng Bảo an, Đại sứ Đặng Đình Quý kêu gọi bảo đảm tuân thủ luật nhân đạo quốc tế, trong đó có nghĩa vụ bảo vệ thường dân.
du lich viet nam an do no luc vuot kho hau covid 19

Du lịch Việt Nam-Ấn Độ nỗ lực vượt khó hậu Covid-19

Ngày 17/9, Hội thảo 'Triển vọng du lịch Việt Nam-Ấn Độ hậu Covid-19' đã diễn ra dưới hình thức trực tuyến.
hoi dong bao an thao luan ve cac tac dong den van de nhan dao cua bien doi khi hau va suy thoai moi truong

Hội đồng Bảo an thảo luận về các tác động đến vấn đề nhân đạo của biến đổi khí hậu và suy thoái môi trường

Đại sứ Đặng Đình Quý khẳng định cần giải quyết toàn diện các tác động nhân đạo, an ninh của vấn đề biến đổi khí hậu và suy thoái môi trường.
tong lanh su quan viet nam o fukuoka tim thay thi the mot thuc tap sinh viet nam mat tich sau sieu bao haishen

Tổng Lãnh sự quán Việt Nam ở Fukuoka: Tìm thấy thi thể một thực tập sinh Việt Nam mất tích sau siêu bão Haishen

Các lực lượng cứu hộ Nhật Bản vừa tìm thấy thi thể của anh Nguyễn Hữu Toán, một trong hai thực tập sinh Việt Nam mất tích sau siêu bão Haishen.
dich covid 19 gan 280 cong dan viet nam tu chau au ve nuoc an toan

Dịch Covid-19: Gần 280 công dân Việt Nam từ châu Âu về nước an toàn

Tổng Lãnh sự quán Việt Nam tại Frankfurt đã cử cán bộ tới sân bay để hỗ trợ trực tiếp công dân hoàn tất các thủ tục trước khi lên máy bay về nước.
hai chuyen bay dua gan 380 cong dan viet nam tu han quoc ve nuoc an toan

Hai chuyến bay đưa gần 380 công dân Việt Nam từ Hàn Quốc về nước an toàn

Đại sứ quán Việt Nam tại Hàn Quốc đã cử cán bộ trực tiếp hỗ trợ công dân Việt Nam tại sân bay.
dich covid 19 hon 240 cong dan viet nam tu malaysia ve nuoc an toan

Dịch Covid-19: Hơn 240 công dân Việt Nam từ Malaysia về nước an toàn

Đại sứ quán Việt Nam tại Malaysia cử cán bộ trực tiếp ra sân bay hỗ trợ công dân hoàn thành thủ tục cần thiết trước khi máy bay cất cánh.
ban co biet cach sap xep ngoi thu tai cac to chuc quoc te va hoi nghi quoc te

Bạn có biết cách sắp xếp ngôi thứ tại các tổ chức quốc tế và hội nghị quốc tế?

Vấn đề ngôi thứ ở các tổ chức quốc tế và Hội nghị quốc tế được quy định như thế nào? Vị trí của Tổng Thư ký liên hợp quốc về mặt lễ tân có ...
ngoi thu xa giao sap xep nhu the nao

Ngôi thứ xã giao sắp xếp như thế nào?

Bên cạnh ngôi thứ theo pháp lý còn có ngôi thứ xã giao, vậy sắp xếp như thế nào để tránh tranh chấp giữa hai loại ngôi thứ đó?
chieu dai o cac co quan dai dien co nguyen thu quoc gia du sap xep cho ngoi nhu the nao

Chiêu đãi ở các Cơ quan đại diện có Nguyên thủ Quốc gia dự, sắp xếp chỗ ngồi như thế nào?

Trong chiêu đãi tại Cơ quan đại diện có Nguyên thủ quốc gia nước tiếp nhận đến dự thì việc sắp xếp chỗ ngồi cần chú ý một số nguyên tắc.
trong ngoai giao vi tri danh du trong ban tiec va tren xe o to thuong duoc xep nhu the nao

Trong ngoại giao, vị trí danh dự trong bàn tiệc và trên xe ô tô thường được xếp như thế nào?

Trong hoạt động ngoại giao, bạn đã biết vị trí danh dự trong bàn tiệc hay trên ô tô chưa?
Phiên bản di động