Thỏa thuận phòng thủ chung Mecca: Sự trở lại của tư duy liên minh

Ngọc Hùng
Thỏa thuận phòng thủ chung (Mecca Joint Defence Agreement) được ký kết vừa qua giữa ba nước Saudi Arabia, Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ đã phản ánh tư duy liên minh đang có xu hướng quay trở lại trên thế giới.
Theo dõi Baoquocte.vn trên
Sự trở lại của tư duy liên minh
Các nhà lãnh đạo Thổ Nhĩ Kỳ, Saudi Arabia và Pakistan chụp ảnh cùng các quan chức sau khi ký thỏa thuận quốc phòng ba bên tại Mecca, Saudi Arabia, ngày 7/8. (Nguồn: Văn phòng Báo chí Phủ Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ)

Từ Mecca đến Tokyo, Manila và châu Âu

Thỏa thuận Mecca thiết lập nguyên tắc rằng một cuộc tấn công vũ trang vào bất kỳ quốc gia nào trong ba nước sẽ được coi là một cuộc tấn công vào cả ba nước, củng cố cam kết phòng thủ tập thể giữa các nước ký kết. Tuy chưa công khai chi tiết về các nội dung hợp tác, cơ chế thực thi, song ý nghĩa chiến lược của thoả thuận vẫn rất lớn, với các thành viên đều là các quốc gia có tầm ảnh hưởng quan trọng ở khu vực.

Có những động cơ thúc đẩy ba nước đi đến ký kết thỏa thuận quan trọng này. Saudi Arabia đang đứng trước nhu cầu đa dạng hóa các bảo đảm an ninh. Những biến động tại vùng Vịnh, các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái, nguy cơ gián đoạn tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz và Bab el-Mandeb khiến Saudi Arabia phải nâng cao năng lực bảo vệ an ninh.

Với Pakistan, quan hệ với Saudi Arabia và Thổ Nhĩ Kỳ đem lại lợi ích kinh tế, chính trị và chiến lược, cũng như tăng cường ảnh hưởng trong khu vực vùng Vịnh và Trung Đông; trong khi Thổ Nhĩ Kỳ có động cơ khẳng định vai trò của một cường quốc khu vực có khả năng định hình trật tự Trung Đông thay vì chỉ là một thành viên phụ thuộc vào kiến trúc an ninh do các nước phương Tây chi phối.

Do đó, Thỏa thuận phòng thủ chung Mecca có thể được xem như một biểu hiện của xu hướng các cường quốc khu vực tự tổ chức, định hình lại năng lực an ninh của mình thông qua hình thành liên minh với các quốc gia có cùng chí hướng.

More from WVR
Tam giác Saudi Arabia-Thổ Nhĩ Kỳ-Pakistan dựng lá chắn quốc phòng giữa ‘xoáy lửa’ Trung Đông Tam giác Saudi Arabia-Thổ Nhĩ Kỳ-Pakistan dựng lá chắn quốc phòng giữa ‘xoáy lửa’ Trung Đông

Xu hướng này không chỉ diễn ra ở Trung Đông. Tại châu Á - Thái Bình Dương, Nhật Bản và Philippines đang từng bước xây dựng một quan hệ an ninh có chiều sâu và ngày càng chặt chẽ.

Hai nước đã ký Hiệp định Tiếp cận qua lại (RAA) tháng 9/2025, tạo điều kiện cho lực lượng hai nước tiến hành các hoạt động quân sự, huấn luyện và cứu trợ trên lãnh thổ của nhau.

Các liên minh, liên kết song phương giữa Nhật Bản - Philippines, Mỹ - Philippines, ba bên giữa Mỹ - Nhật Bản - Philippines, Mỹ - Anh - Australia (AUKUS)… đang tạo nên một hệ thống mạng lưới các liên minh, liên kết ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Các liên minh không chỉ được tăng cường và hình thành mới ở Trung Đông và châu Á - Thái Bình Dương, mà còn diễn ra ngay tại châu Âu, nơi vốn đã tồn tại Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) hùng mạnh.

Ngày 13/7, 10 nước châu Âu gồm Đan Mạch, Pháp, Đức, Italy, Hà Lan, Na Uy, Tây Ban Nha, Thụy Điển, Ukraine và Anh đã tuyên bố khởi động việc thành lập Liên minh Phòng thủ chống tên lửa đạn đạo tích hợp. Quyết định này phản ánh xu hướng các nước châu Âu muốn tăng cường tự chủ chiến lược, xây dựng thêm các cơ chế, liên minh củng cố năng lực phòng thủ để bổ sung cho cơ chế NATO.

Bổn cũ soạn lại

Sự trở lại của tư duy liên minh không phải là một hiện tượng nhất thời, càng không đơn thuần là phản ứng trước một cuộc khủng hoảng cụ thể. Đằng sau những thỏa thuận quốc phòng mới ở Trung Đông, tăng cường hợp tác Nhật Bản-Philippines, châu Âu củng cố năng lực phòng thủ tên lửa là một sự thay đổi sâu sắc trong cách các quốc gia nhìn nhận thế giới.

Sau hơn ba thập niên hậu Chiến tranh Lạnh, thời kỳ mà nhiều người từng hy vọng rằng toàn cầu hóa, thương mại và các thể chế quốc tế sẽ làm giảm vai trò của sức mạnh quân sự, thế giới đang quay trở lại với một nguyên lý rất cổ điển của chính trị quốc tế: Trong một môi trường bất định, quốc gia muốn bảo đảm an ninh phải tự tăng cường sức mạnh bên trong và tìm kiếm những đối tác bên ngoài có thể cùng chia sẻ gánh nặng an ninh.

Trong bối cảnh một trật tự quốc tế mới đang trong quá trình định hình, các cường quốc khu vực như Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ, Pakistan và nhiều quốc gia khác không muốn chỉ là “người tham gia” trong trật tự do các nước lớn thiết kế mà muốn trở thành người góp phần định hình trật tự đó để đảm bảo lợi ích quốc gia.

Sự trở lại của tư duy liên minh
Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan (trái), Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman (giữa) và Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif (phải) ký thỏa thuận quốc phòng chung ba bên tại Mecca, Saudi Arabia.(Nguồn: Anadolu)

Sự trở lại của tư duy liên minh có thể tạo ra hai xu hướng trái ngược. Một mặt, liên minh làm tăng khả năng răn đe. Khi một quốc gia biết rằng hành động chống lại một thành viên có thể kéo theo phản ứng của nhiều nước trong liên minh với quốc gia đó, chi phí sử dụng vũ lực sẽ tăng lên. Theo nghĩa này, liên minh có thể góp phần ngăn ngừa xung đột, duy trì hòa bình, ổn định trên thế giới.

Nhưng mặt khác, các liên minh chồng lấn có thể tạo ra sự phân mảnh và gia tăng nguy cơ đối đầu. Một cuộc xung đột khu vực có nguy cơ lan rộng khi các cam kết liên minh kích hoạt lẫn nhau. Lịch sử châu Âu trước Thế chiến thứ nhất cho thấy một hệ thống liên minh có thể vừa tạo ra răn đe, vừa làm tăng nguy cơ xung đột lan rộng, thậm chí thành chiến tranh thế giới như lịch sử đã ghi nhận.

Đó chính là nghịch lý lớn của thế giới hiện nay: Càng bất an, các quốc gia càng muốn liên minh; nhưng càng nhiều liên minh, hệ thống quốc tế càng có nguy cơ bị chia thành những mạng lưới cạnh tranh và dễ dẫn tới căng thẳng, xung đột.

Thỏa thuận Mecca vì thế không chỉ được nhìn như một sự kiện riêng lẻ giữa Saudi Arabia, Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ. Nó là một mảnh ghép trong một xu hướng lớn hơn: Sự trở lại của tư duy liên minh trong quan hệ quốc tế.

Trong bối cảnh đó, điều mà cộng đồng quốc tế yêu chuộng hòa bình mong muốn là các liên minh mới sẽ trở thành những cơ chế giúp duy trì hòa bình, thay vì trở thành những mắt xích khiến căng thẳng, xung đột gia tăng, biến các cuộc khủng hoảng khu vực thành các cuộc đối đầu rộng lớn hơn, đẩy thế giới vào những rủi ro mới.

Tam giác Saudi Arabia-Thổ Nhĩ Kỳ-Pakistan dựng lá chắn quốc phòng giữa ‘xoáy lửa’ Trung Đông

Ngày 7/8, Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan dự kiến ký thỏa thuận quốc phòng chung tại Jeddah, trong bối cảnh xung đột và ...

Saudi Arabia-Thổ Nhĩ Kỳ-Pakistan ký thỏa thuận 'kiểu NATO': Góp phần định hình cấu trúc an ninh mới tại khu vực, Iran nói gì?

Ngày 7/8, Pakistan, Saudi Arabia và Thổ Nhĩ Kỳ đã ký Thỏa thuận Phòng thủ chung Mecca, theo đó một cuộc tấn công vũ trang ...

Hiệp ước quốc phòng Thổ Nhĩ Kỳ-Pakistan-Saudi Arabia có nội dung tương tự Điều 5 của NATO

Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan ngày 8/8 tuyên bố, hiệp ước quốc phòng được Thổ Nhĩ Kỳ, Pakistan và Saudi Arabia ký kết ...

Đọc thêm

Để người thầy luôn ‘giữ lửa’ nghề trong kỷ nguyên AI

Để người thầy luôn ‘giữ lửa’ nghề trong kỷ nguyên AI

Người thầy cần đổi mới tư duy, làm chủ công nghệ và tiếp tục nuôi dưỡng những giá trị nhân văn trong mỗi học trò...
Việt Nam và khu vực Tây Nam Trung Quốc thúc đẩy kết nối chiến lược, mở rộng hợp tác kinh tế

Việt Nam và khu vực Tây Nam Trung Quốc thúc đẩy kết nối chiến lược, mở rộng hợp tác kinh tế

Việt Nam và khu vực Tây Nam Trung Quốc thúc đẩy kết nối chiến lược, mở rộng hợp tác kinh tế.
Món quà mùa Đông dành tặng khán giả yêu Hà Nội

Món quà mùa Đông dành tặng khán giả yêu Hà Nội

Đằng sau cuộc hội ngộ của Mỹ Linh, Hà Trần, Thanh Lam và Ngọc Anh là những ngày tập luyện nghiêm túc, tỉ mỉ cùng ekip âm nhạc.
Các 'đầu tàu' châu Âu kêu gọi Nga đi bước đầu tiên hướng tới chấm dứt xung đột, Ukraine thúc giục việc gia nhập NATO và EU

Các 'đầu tàu' châu Âu kêu gọi Nga đi bước đầu tiên hướng tới chấm dứt xung đột, Ukraine thúc giục việc gia nhập NATO và EU

Các lãnh đạo Đức, Pháp, Anh và Ukraine kêu gọi Nga nhất trí thực hiện thỏa thuận ngừng tấn công các cơ sở năng lượng Ukraine trong suốt mùa Đông.
Liên hoan Văn hóa Ẩm thực Quốc tế 2026: Hà Nội sẵn sàng cho hành trình khám phá văn hóa qua ẩm thực

Liên hoan Văn hóa Ẩm thực Quốc tế 2026: Hà Nội sẵn sàng cho hành trình khám phá văn hóa qua ẩm thực

Chỉ còn ít ngày nữa, Liên hoan Văn hóa Ẩm thực Quốc tế lần thứ 14 sẽ khai mạc tại Hà Nội.
Kết quả của hội nghị thượng đỉnh lịch sử Mỹ-Trung Quốc-Nga

Kết quả của hội nghị thượng đỉnh lịch sử Mỹ-Trung Quốc-Nga

Tổng thống Mỹ, Chủ tịch Trung Quốc và Tổng thống Nga nhất trí thông qua tuyên bố chung về hòa bình sau cuộc gặp thượng đỉnh ba bên lịch sử.
Các 'đầu tàu' châu Âu kêu gọi Nga đi bước đầu tiên hướng tới chấm dứt xung đột, Ukraine thúc giục việc gia nhập NATO và EU

Các 'đầu tàu' châu Âu kêu gọi Nga đi bước đầu tiên hướng tới chấm dứt xung đột, Ukraine thúc giục việc gia nhập NATO và EU

Các lãnh đạo Đức, Pháp, Anh và Ukraine kêu gọi Nga nhất trí thực hiện thỏa thuận ngừng tấn công các cơ sở năng lượng Ukraine trong suốt mùa Đông.
Kết quả của hội nghị thượng đỉnh lịch sử Mỹ-Trung Quốc-Nga

Kết quả của hội nghị thượng đỉnh lịch sử Mỹ-Trung Quốc-Nga

Tổng thống Mỹ, Chủ tịch Trung Quốc và Tổng thống Nga nhất trí thông qua tuyên bố chung về hòa bình sau cuộc gặp thượng đỉnh ba bên lịch sử.
'Xin đừng bỏ quên chúng con!' - lời kêu cứu từ Gaza

'Xin đừng bỏ quên chúng con!' - lời kêu cứu từ Gaza

'Đừng quên chúng con!' không chỉ là thông điệp mà còn là lời kêu cứu đầy ám ảnh của những đứa trẻ Palestine tại Dải Gaza tới cộng đồng quốc tế.
Hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Nga-Trung: Tổng thống Trump nói cuộc gặp ‘làm nên lịch sử’, Chủ tịch Tập Cận Bình khẳng định ý nghĩa đột phá

Hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Nga-Trung: Tổng thống Trump nói cuộc gặp ‘làm nên lịch sử’, Chủ tịch Tập Cận Bình khẳng định ý nghĩa đột phá

Tổng thống Mỹ Donald Trump, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Nga Vladimir Putin đã tiến hành cuộc gặp thượng đỉnh ba bên đầu tiên.
Nga, Trung Quốc và Iran nêu điều kiện nối lại thanh sát hạt nhân

Nga, Trung Quốc và Iran nêu điều kiện nối lại thanh sát hạt nhân

Việc IAEA nối lại thanh sát hạt nhân chỉ có thể thực hiện khi các hành động thù địch nhằm vào Iran chấm dứt hoàn toàn và bảo đảm không tái diễn.
EU tính phương án cho Ukraine vay 45 tỷ Euro, Kiev trông chờ sớm được thông qua

EU tính phương án cho Ukraine vay 45 tỷ Euro, Kiev trông chờ sớm được thông qua

Ủy ban châu Âuđề xuất khoản vay trị giá 45 tỷ Euro dành cho Ukraine trong năm 2027, nhằm bù đắp phần lớn khoản thiếu hụt ngân sách dự kiến.
Quản trị AI trong kỷ nguyên công nghệ không biên giới

Quản trị AI trong kỷ nguyên công nghệ không biên giới

Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) đặt ra yêu cầu cấp thiết về xây dựng một khuôn khổ quản trị toàn cầu bao trùm và có trách nhiệm.
Chính sách đối ngoại của Tổng thống Trump đối mặt ‘tay phanh’ mới

Chính sách đối ngoại của Tổng thống Trump đối mặt ‘tay phanh’ mới

Chiến thắng của đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026 đã tạo ra sự thay đổi đáng chú ý trong cán cân quyền lực tại Mỹ.
Hội nghị Ngoại trưởng G7: Phép thử hợp tác

Hội nghị Ngoại trưởng G7: Phép thử hợp tác

Nhóm 7 nước công nghiệp phát triển (G7) đang đối mặt với thách thức về đoàn kết.
Bước ngoặt chính trị tại Israel

Bước ngoặt chính trị tại Israel

Việc Tổng thống Israel Isaac Herzog giao lãnh đạo đảng Yashar nhiệm vụ thành lập chính phủ mới đánh dấu bước ngoặt chính trị.
Bầu cử New Zealand: Bài toán khó giải

Bầu cử New Zealand: Bài toán khó giải

Đằng sau diễn biến bầu cử sít sao tại New Zealand là những chuyển động sâu hơn trong cục diện chính trị.
Nga - Iran: Phương cách phá thế cô lập

Nga - Iran: Phương cách phá thế cô lập

Trong bối cảnh phải đối phó với các lệnh cấm vận và sức ép từ bên ngoài, Nga và Iran ngày càng xích lại gần nhau.
Bài toán nhân tài (Kỳ 2): Thu hút, trọng dụng và giữ chân

Bài toán nhân tài (Kỳ 2): Thu hút, trọng dụng và giữ chân

Cạnh tranh nhân tài không chỉ giới hạn ở tài chính, mà mở rộng sang điều kiện làm việc, quyền tự chủ chuyên môn và cơ hội phát triển.
Bài toán nhân tài (Kỳ 1): Đổi mới đào tạo gắn với nhu cầu

Bài toán nhân tài (Kỳ 1): Đổi mới đào tạo gắn với nhu cầu

Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt, nhân tài là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và tự chủ công nghệ của mỗi quốc gia.
Từ Madrid đến Gaza: Những khuôn khổ cho hòa bình Trung Đông

Từ Madrid đến Gaza: Những khuôn khổ cho hòa bình Trung Đông

Các khuôn khổ hòa bình tại Trung Đông cụ thể hơn về cơ chế thực thi, song vẫn vướng những bất đồng cản trở việc triển khai.
Công nghệ lưỡng dụng: Khi ranh giới mờ dần

Công nghệ lưỡng dụng: Khi ranh giới mờ dần

Công nghệ lưỡng dụng là công nghệ có thể phục vụ cả mục đích dân sự lẫn quân sự. Sự chuyển giao giữa hai lĩnh vực có thể diễn ra theo cả hai chiều.
Từ cứu trợ sau thảm họa đến chủ động phòng ngừa

Từ cứu trợ sau thảm họa đến chủ động phòng ngừa

Nhiều quốc gia đang đưa ra nhiều giải pháp chủ động phòng ngừa ngay khi xuất hiện những dấu hiệu rủi ro.
Cuộc đua chiếm lĩnh quỹ đạo Trái đất

Cuộc đua chiếm lĩnh quỹ đạo Trái đất

Cuộc đua đưa vệ tinh lên quỹ đạo Trái đất không còn là chuyện đưa ai lên quỹ đạo, mà còn là ai có thể ở lại, khai thác và định hình luật chơi.
Thượng đỉnh Mỹ-Trung Quốc-Nga: Phép thử đối thoại giữa các cường quốc

Thượng đỉnh Mỹ-Trung Quốc-Nga: Phép thử đối thoại giữa các cường quốc

Cuộc gặp ba bên giữa các nhà lãnh đạo Nga, Mỹ và Trung Quốc tại Thâm Quyến ngày 19/11 được đánh giá là dấu mốc ngoại giao đáng chú ý.
Học giả Malaysia đánh giá cao vai trò cầu nối chiến lược của Việt Nam tại tiểu vùng Mekong

Học giả Malaysia đánh giá cao vai trò cầu nối chiến lược của Việt Nam tại tiểu vùng Mekong

Học giả Awang Azman Awang Pawi người Malaysia đã trả lời phỏng vấn về Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 49, diễn ra từ 14-17/11 tại Manila, Philippines.
EU tổ chức hội nghị thượng đỉnh AI đầu tiên, tìm cách thu hẹp khoảng cách với Mỹ và Trung Quốc

EU tổ chức hội nghị thượng đỉnh AI đầu tiên, tìm cách thu hẹp khoảng cách với Mỹ và Trung Quốc

EU tổ chức hội nghị thượng đỉnh AI đầu tiên, tìm cách thu hẹp khoảng cách với Mỹ và Trung Quốc
Siêu El Niño gây biến động bất thường đối với hệ sinh thái biển California

Siêu El Niño gây biến động bất thường đối với hệ sinh thái biển California

Siêu El Niño gây biến động bất thường đối với hệ sinh thái biển California
Tổng Thư ký Liên hợp quốc kêu gọi cắt giảm mạnh khí thải tại COP31

Tổng Thư ký Liên hợp quốc kêu gọi cắt giảm mạnh khí thải tại COP31

Tổng Thư ký Liên hợp quốc kêu gọi cắt giảm mạnh khí thải tại COP31
Na Uy xây dựng hầm đường bộ dưới biển sâu và dài nhất thế giới

Na Uy xây dựng hầm đường bộ dưới biển sâu và dài nhất thế giới

Na Uy đang xây dựng đường hầm Rogfast dài 27 km dưới đáy biển, được kỳ vọng trở thành đường hầm đường bộ dưới biển dài và sâu nhất thế giới.
Phiên bản di động