Vén màn khủng hoảng năng lượng của Trung Quốc

Bảo Huy
Theo dõi TGVN trên
Baoquocte.vn. Học giả Michael Davidson đã đưa ra những phân tích về nguyên nhân và tác động cuộc khủng hoảng năng lượng của Trung Quốc trên Tạp chí Foreign Affairs.
(11.26) Sự phát triển không đồng đều giữa thị trường năng lượng và nguyên liệu là trung tâm của cuộc khủng hoảng năng lượng hiện nay tại Trung Quốc. (Nguồn: Reuters)
Sự phát triển không đồng đều giữa thị trường năng lượng và nguyên liệu là trung tâm của cuộc khủng hoảng năng lượng hiện nay tại Trung Quốc. (Nguồn: Reuters)

Kỳ vọng “chơi vơi”

Đặc phái viên của Tổng thống Mỹ về khí hậu John Kerry đã gọi Hội nghị về Biến đổi Khí hậu của Liên hợp quốc (COP26) là “cơ hội cuối cùng, tốt nhất” để thế giới ngăn ngừa tình trạng khẩn cấp về biến đổi khí hậu. Vào tháng 7, Chủ tịch COP 26 Alok Sharma tuyên bố rằng hội nghị sẽ “đưa điện than thành một phần lịch sử”.

Tuy nhiên, kỳ vọng của các nhà lãnh đạo thế giới về hội nghị này đã bị lu mờ bởi cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu bắt nguồn từ Trung Quốc và đã lan rộng sang nhiều châu lục cuối mùa Hè vừa qua.

Trên thực tế, cuộc khủng hoảng bắt đầu từ đầu năm nay, khi hoạt động kinh tế toàn cầu hồi sinh tạo ra nhu cầu điện tăng cao ở các tỉnh ven biển Trung Quốc, nơi đặt nhiều nhà máy lớn nhất của đất nước châu Á. Đồng thời, nhu cầu năng lượng tăng vọt ở các quốc gia dần kiểm soát tình hình dịch bệnh, cũng như căng thẳng địa chính trị khiến các nước áp đặt các hạn chế đối với nguồn cung cấp nhiên liệu xuyên biên giới.

Thậm chí, khi COP26 khai mạc, có ý kiến đã bày tỏ quan ngại rằng các chính phủ sẽ buộc phải ưu tiên đảm bảo an ninh năng lượng thay vì phát triển năng lượng sạch và do đó, đi ngược lại với các cam kết của mình.

Tuy nhiên, ngay cả khi những yếu tố riêng lẻ như vậy có thể ảnh hưởng tới nguồn cung trên thị trường dầu mỏ, thiếu hụt năng lượng lại phản ánh hạn chế của thể chế và cơ sở hạ tầng về năng lượng tại Trung Quốc, vốn trở nên ngày càng nghiêm trọng hơn.

Nếu suy xét và nghiên cứu đầy đủ về cuộc khủng hoảng năng lượng tại Trung Quốc, tính từ thời điểm nó xuất hiện lần đầu cho đến khi tình trạng thiếu điện lan rộng ở nhiều thành phố, các quốc gia có thể rút ra những bài học hữu ích, đặc biệt là với những nước chỉ mới bắt đầu xuất hiện tình trạng khủng hoảng năng lượng hậu đại dịch.

Có ý kiến quan ngại rằng nhiều nước sẽ phải ưu tiên đảm bảo an ninh năng lượng trước tiên thay vì phát triển năng lượng sạch và đi ngược lại cam kết của mình.

Áp lực và rào cản

Thực tế cho thấy ngành năng lượng Trung Quốc luôn ở trong tình trạng quá tải.

Vào giữa tháng 9, thời tiết ấm áp bất thường ở miền Nam và giá lạnh ở miền Bắc Trung Quốc đã khiến nhu cầu điện tăng mạnh, đẩy ngành năng lượng nước này đến ngưỡng nguy hiểm. Nhiều nơi phải đưa ra phương án thích ứng với hạn chế sử dụng điện. Đầu tháng 11, các hạn chế này về cơ bản đã được bãi bỏ, song Trung Quốc vẫn chưa thoát khó khi nhu cầu sưởi ấm mùa Đông lại đặt gánh nặng lớn cho ngành điện.

Tại sao lại có tình trạng này? Sự phát triển không đồng đều giữa thị trường năng lượng và nguyên liệu của Trung Quốc là trung tâm của cuộc khủng hoảng hiện nay.

Bắc Kinh đã bắt đầu kế hoạch tự do hóa thị trường than cách đây 20 năm, cho phép giá cả tăng và giảm theo nhu cầu trong khi vẫn giữ quyền kiểm soát nguồn cung. Tuy vậy, kế hoạch này lại được được thực hiện ngắt quãng trong nhiều năm.

Năm 2002, Thủ tướng Trung Quốc khi đó, ông Chu Dung Cơ đã phá thế độc quyền cung cấp điện của các tập đoàn nhà nước và kêu gọi đa dạng hóa nhà cung cấp, hình thành thị trường cạnh tranh. Song lời kêu gọi này đã rơi vào quên lãng khi ông rời nhiệm sở.

Khi lợi nhuận khai thác than xuống thấp nhất lịch sử vào đầu năm 2016, Bắc Kinh đã vào cuộc và giảm mạnh nguồn cung, khiến giá than tăng gần gấp đôi trước cuối năm. Các nhà hoạch định trung ương đã thiết lập một “vùng xanh” với giá than 500–570 NDT/tấn (tương đương 78– 90 USD), cho phép cả nhà sản xuất than và điện đều có lợi.

(11.26) Một người đàn ông Trung Quốc ăn nốt bát mỳ của mình dưới ánh đèn leo lét từ điện thoại sau khi căn phòng mất điện. (Nguồn: AP)
Một người đàn ông Trung Quốc ăn nốt bát mỳ của mình dưới ánh đèn leo lét từ điện thoại sau khi căn phòng mất điện. (Nguồn: AP)

Kể từ năm 2015, thị trường tự do cho ngành điện đã được xác lập. Tuy nhiên, khả năng hoạt động hiệu quả của thị trường này thường bị cản trở bởi thiết chế mang tính hệ thống từ trước và ưu tiên của địa phương.

Sản xuất điện được điều chỉnh bởi một “hệ thống kép”. Theo đó, điện được bán theo kế hoạch chính phủ phân bổ gần với mức giá chuẩn do cơ quan trung ương quy định, hoặc bán cho các thị trường địa phương với mức giá trần thấp.

Cũng vì vậy, các nhà máy phát điện than gặp trở ngại trong việc tăng giá bán cho người tiêu thụ. Khi giá than tăng như trong những tháng gần đây, các nhà máy phát điện phải xoay sở bằng cách giảm lượng dự trữ hoặc cắt điện để tránh sản xuất bị thua lỗ.

Việc giảm năng suất đồng nghĩa rằng nguồn cung khó có thể thích ứng với những thay đổi của thị trường hơn. Sản lượng than trên thực tế đã giảm 0,9% trong tháng 9 so với một năm trước, dù giá than tăng mạnh, đạt con số kỷ lục hơn 2.000 NDT/tấn.

Nhập khẩu than của Trung Quốc chiếm khoảng 10% lượng tiêu thụ toàn quốc và thường giúp giải quyết sự biến động nguồn cung nội địa. Tuy vậy, lệnh cấm nhập khẩu hàng hóa Australia đã khiến tình trạng thiếu điện cục bộ của Trung Quốc trầm trọng hơn vào mùa Đông năm ngoái. Khi đó, Bắc Kinh buộc phải tăng sản lượng khai thác lên 220 triệu tấn/năm và nối lại nhập khẩu than từ Canberra một cách không chính thức.

Cam kết bỏ ngỏ

COP26 đã kết thúc hai tuần trước với một lượng lớn các quốc gia cam kết đạt mức phát thải ròng bằng 0. Nếu được tuân thủ đầy đủ, cam kết này có thể làm giảm sự nóng lên toàn cầu ở mức gần với mục tiêu của thỏa thuận Paris về biến đổi khí hậu.

Văn kiện đàm phán không quy định cụ thể về việc loại bỏ than đá, song kêu gọi các quốc gia quay trở lại COP27 vào năm tới với tầm nhìn năm 2030 rộng mở hơn.

Song các quốc gia sẽ thực hiện cam kết của mình trong thập kỷ tới như thế nào vẫn là dấu hỏi lớn.

Trong khi đó, Trung Quốc cam kết sử dụng than ở mức cao nhất vào năm 2025 và sau đó giảm dần. Với nhiều cuộc khủng hoảng nhiên liệu hóa thạch toàn cầu đang diễn ra và chi phí của các giải pháp thay thế carbon đang giảm xuống, Trung Quốc và các quốc gia khác có thể bứt phá bằng cách ngừng đầu tư vào nhiên liệu hóa thạch đầy rủi ro, xây dựng cơ sở hạ tầng cho năng lượng xanh và ủng hộ thể chế liên quan.

Cắt giảm khí thải carbon cần là hành trình, thay vì trở ngại, để kiểm soát các chu kỳ biến động giá cả trong tương lai, tăng cường an ninh năng lượng toàn cầu.

Giữa lúc khủng hoảng năng lượng, Nga chào giá khí đốt 'hấp dẫn' cho quốc gia Balkan

Giữa lúc khủng hoảng năng lượng, Nga chào giá khí đốt 'hấp dẫn' cho quốc gia Balkan

Trong cuộc hội đàm tại Sochi ngày 25/11, Tổng thống Nga Vladimir Putin và Tổng thống Serbia Aleksandr Vucic đã thống nhất về giá khí ...

Tập đoàn Nga phá lệ, tỏ thiện chí với Moldova

Tập đoàn Nga phá lệ, tỏ thiện chí với Moldova

Ngày 24/11, Tập đoàn độc quyền khí đốt Nga Gazprom cho biết đã đồng ý cho Moldova gia hạn một thời gian ngắn để giải ...

(theo Foreign Affairs)

Đọc thêm

Dự báo thời tiết: Thông tin cuối cùng về cơn bão số 1, cảnh báo nắng nóng ở Bắc và Trung Bộ, thời tiết nguy hiểm trên biển

Dự báo thời tiết: Thông tin cuối cùng về cơn bão số 1, cảnh báo nắng nóng ở Bắc và Trung Bộ, thời tiết nguy hiểm trên biển

Baoquocte.vn. Dự báo thời tiết, hoàn lưu cơn bão số 1 gây nguy hiểm trên biển; ngập úng tại Điện Biên, nắng nóng quay trở lại khu vực Bắc và Trung ...
Meet Vietnam: Quảng bá nông sản Việt tại thành phố Nottingham, Anh

Meet Vietnam: Quảng bá nông sản Việt tại thành phố Nottingham, Anh

Baoquocte.vn. Thương vụ Đại sứ quán Việt Nam tại Anh phối hợp với tập đoàn EUTEK Group tổ chức sự kiện Meet Vietnam nhằm quảng bá nông sản Việt tại Nottingham.
Những nước nào có Ngày Quốc khánh trong tháng 7?

Những nước nào có Ngày Quốc khánh trong tháng 7?

Baoquocte.vn. Trong tháng 7, có 23 quốc gia kỷ niệm Ngày Quốc khánh, bao gồm Canada, Belarus, Mỹ, Venezuela, Algeria, Mông Cổ, Pháp, Bỉ, Ai Cập, Morocco...
Nói giá xăng dầu tăng do trừng phạt Nga, Tổng thống Mỹ ngỏ ý doanh nghiệp giảm giá ngay lập tức

Nói giá xăng dầu tăng do trừng phạt Nga, Tổng thống Mỹ ngỏ ý doanh nghiệp giảm giá ngay lập tức

Baoquocte.vn. Tổng thống Mỹ thuyết phục các công ty 'ấn định giá bán xăng dầu', giảm giá ngay lập tức khi chính quyền nỗ lực giới hạn giá mặt hàng này.
Xuất hiện biến chủng mới BA.5, Thủ tướng yêu cầu đẩy nhanh tiêm vaccine Covid-19 mũi 3, mũi 4, mua trang thiết bị y tế

Xuất hiện biến chủng mới BA.5, Thủ tướng yêu cầu đẩy nhanh tiêm vaccine Covid-19 mũi 3, mũi 4, mua trang thiết bị y tế

Baoquocte.vn. Trước sự xuất hiện biến chủng mới BA.5, Thủ tướng yêu cầu Bộ Y tế đẩy nhanh tiêm vaccine Covid-19 và cung cấp đầy đủ trang thiết bị y tế.
Chịu nhiều trừng phạt nhưng nước Nga không dễ bị cô lập

Chịu nhiều trừng phạt nhưng nước Nga không dễ bị cô lập

Baoquocte.vn. Dù Nga đã trở thành quốc gia chịu nhiều biện pháp trừng phạt nhất của Mỹ và phương Tây nhưng để cô lập nước này thì không phải là điều ...
Tình hình Ukraine: Kiev thừa nhận 'khả năng cao' mất kiểm soát Lugansk, hơn 2.000 binh sĩ nằm trong vòng vây

Tình hình Ukraine: Kiev thừa nhận 'khả năng cao' mất kiểm soát Lugansk, hơn 2.000 binh sĩ nằm trong vòng vây

Baoquocte.vn. Ngày 2/7, Cố vấn Bộ trưởng Nội vụ Ukraine Vadim Denisenko nói rằng, khả năng mất kiểm soát hoàn toàn tỉnh Lugansk là rất cao.
Đội tuyển U19 Việt Nam bị tâm lý trong trận hòa 1-1 trước U19 Indonesia

Đội tuyển U19 Việt Nam bị tâm lý trong trận hòa 1-1 trước U19 Indonesia

Baoquocte.vn. HLV Đinh Thế Nam không bất ngờ khi U19 Việt Nam gặp vấn đề tâm lý do phải thi đấu trên sân đông khán giả trước Indonesia ở giải U19 ...
Máy bay chiến đấu và tên lửa Israel bắn hạ 3 UAV của lực lượng Hezbollah

Máy bay chiến đấu và tên lửa Israel bắn hạ 3 UAV của lực lượng Hezbollah

Baoquocte.vn. Israel bắn hạ 3 máy bay không người lái do lực lượng Hezbollah tại Lebanon phóng về phía Vùng đặc quyền kinh tế của Israel tại Địa Trung Hải.
Wimbledon 2022: Ai cản bước Novak Djokovic?

Wimbledon 2022: Ai cản bước Novak Djokovic?

Baoquocte.vn. Novak Djokovic là hạt giống số 1, Rafael Nadal là hạt giống số 2. Ai sẽ chinh phục Wimbledon năm nay?
Tình hình Ukraine: Kiev thừa nhận 'khả năng cao' mất kiểm soát Lugansk, hơn 2.000 binh sĩ nằm trong vòng vây

Tình hình Ukraine: Kiev thừa nhận 'khả năng cao' mất kiểm soát Lugansk, hơn 2.000 binh sĩ nằm trong vòng vây

Baoquocte.vn. Ngày 2/7, Cố vấn Bộ trưởng Nội vụ Ukraine Vadim Denisenko nói rằng, khả năng mất kiểm soát hoàn toàn tỉnh Lugansk là rất cao.
Máy bay chiến đấu và tên lửa Israel bắn hạ 3 UAV của lực lượng Hezbollah

Máy bay chiến đấu và tên lửa Israel bắn hạ 3 UAV của lực lượng Hezbollah

Baoquocte.vn. Israel bắn hạ 3 máy bay không người lái do lực lượng Hezbollah tại Lebanon phóng về phía Vùng đặc quyền kinh tế của Israel tại Địa Trung Hải.
Thổ Nhĩ Kỳ đe dọa tấn công người Kurd ở miền Bắc Syria, Ngoại trưởng Iran cảnh báo

Thổ Nhĩ Kỳ đe dọa tấn công người Kurd ở miền Bắc Syria, Ngoại trưởng Iran cảnh báo

Baoquocte.vn. Ngoại trưởng Iran Hossein Amir-Abdollahian cảnh báo rằng, hành động quân sự của Thổ Nhĩ Kỳ ở Syria sẽ gây mất ổn định khu vực.
Nga thông báo sử dụng tên lửa chính xác cao tấn công nhiều khu vực, Ukraine tổn thất lớn

Nga thông báo sử dụng tên lửa chính xác cao tấn công nhiều khu vực, Ukraine tổn thất lớn

Baoquocte.vn. Bộ Quốc phòng Nga công bố tóm tắt diễn biến chiến dịch quân sự đặc biệt trên lãnh thổ Ukraine tính đến 12h ngày 2/7.
Ngoại trưởng Penny Wong: Australia là một phần của châu Á

Ngoại trưởng Penny Wong: Australia là một phần của châu Á

Baoquocte.vn. Đến thăm thành phố của Malaysia, Ngoại trưởng Australia Penny Wong cho rằng câu chuyện của bản thân bà cho thấy Australia là một phần của châu Á.
Nga phá hủy nhiều căn cứ quân sự ở Donbass, tranh cãi với Ukraine tại ICJ; Phương Tây sớm mệt mỏi vì cuộc chiến?

Nga phá hủy nhiều căn cứ quân sự ở Donbass, tranh cãi với Ukraine tại ICJ; Phương Tây sớm mệt mỏi vì cuộc chiến?

Baoquocte.vn. Theo Politico, người dân Phương Tây có thể sớm cảm thấy mệt mỏi với cuộc chiến ở Ukraine và chuyển trọng tâm sang những vấn đề trong nước.
Chịu nhiều trừng phạt nhưng nước Nga không dễ bị cô lập

Chịu nhiều trừng phạt nhưng nước Nga không dễ bị cô lập

Baoquocte.vn. Dù Nga đã trở thành quốc gia chịu nhiều biện pháp trừng phạt nhất của Mỹ và phương Tây nhưng để cô lập nước này thì không phải là điều dễ dàng.
Philippines 'cài đặt lại' quan hệ với Mỹ và Trung Quốc?

Philippines 'cài đặt lại' quan hệ với Mỹ và Trung Quốc?

Baoquocte.vn. Philippines dưới thời ông Ferdinand Marcos Jr. sẽ tránh phụ thuộc vào một đối tác đơn lẻ.
Thượng đỉnh G7 và NATO: Thách thức chồng thách thức

Thượng đỉnh G7 và NATO: Thách thức chồng thách thức

Baoquocte.vn. Hội nghị thượng đỉnh G7 và NATO cho thấy nỗ lực của Mỹ và phương Tây nhằm vừa đối phó Nga và thách thức mang tính hệ thống từ Trung Quốc.
Ấn Độ định hướng ngoại giao ‘đa liên kết’ để ‘tự chủ chiến lược’

Ấn Độ định hướng ngoại giao ‘đa liên kết’ để ‘tự chủ chiến lược’

Baoquocte.vn. Hàng loạt hoạt động đối ngoại của Ấn Độ những tháng qua là bước triển khai mạnh mẽ chiến lược ngoại giao của Thủ tướng Modi theo hướng “đa liên kết”.
Chi phí quân sự: Nghịch lý thời hậu Covid-19

Chi phí quân sự: Nghịch lý thời hậu Covid-19

Baoquocte.vn. Đúng vào lúc thế giới đang cần thêm những nguồn lực nhằm vực dậy nền kinh tế sau tác động của Covid-19, thì chi phí quân sự lại có xu hướng tăng.
Gió có xoay chiều tại Israel?

Gió có xoay chiều tại Israel?

Baoquocte.vn. Sự tan rã của chính phủ liên minh tại Israel là điều kiện cần, nhưng chưa đủ để đảng Likud và ông Benjamin Netanyahu trở lại nắm quyền.
Nhìn lại 25 năm lịch sử Hong Kong

Nhìn lại 25 năm lịch sử Hong Kong

Baoquocte.vn. Đặc khu hành chính Hong Kong (Trung Quốc), với lịch sử phát triển phức tạp, đã trải qua không ít thăng trầm để trở thành một trung tâm tài chính nhộn nhịp.
Đằng sau bức ảnh ‘Em bé Napalm’

Đằng sau bức ảnh ‘Em bé Napalm’

Baoquocte.vn. Nhắc đến tác phẩm báo chí nổi tiếng nhất trong thời chiến tranh chống Mỹ của Việt Nam, không thể không kể đến bức ảnh Em bé Napalm.
Ai là 'ngư ông đắc lợi' trong ngành công nghiệp vũ khí toàn cầu sau xung đột Nga-Ukraine?

Ai là 'ngư ông đắc lợi' trong ngành công nghiệp vũ khí toàn cầu sau xung đột Nga-Ukraine?

Baoquocte.vn. Xung đột Nga-Ukraine đang làm suy yếu ngành công nghiệp vũ khí toàn cầu. Sau cùng, Mỹ và Trung Quốc dường như là những nước hưởng lợi nhất.
Những điều bạn có thể chưa biết về Trận chiến Stalingrad

Những điều bạn có thể chưa biết về Trận chiến Stalingrad

Baoquocte.vn. Trận chiến Stalingrad không chỉ là cuộc chiến đẫm máu nhất, mà còn là trận chiến mang tính bước ngoặt trong Thế chiến II.
Nhìn lại 70 năm trị vì của Nữ hoàng Elizabeth II

Nhìn lại 70 năm trị vì của Nữ hoàng Elizabeth II

Baoquocte.vn. Nữ hoàng Elizabeth II đã trở thành một biểu tượng của nền quân chủ Anh và có thể là quân vương duy nhất của quốc gia này có Đại lễ Bạch kim.
Nữ Ngoại trưởng đầu tiên của Triều Tiên là ai?

Nữ Ngoại trưởng đầu tiên của Triều Tiên là ai?

Baoquocte.vn. Ngày 11/6, bà Choe Son-hui, một cố vấn thân cận của nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un, đã được bổ nhiệm là Bộ trưởng Ngoại giao của nước này.
Phiên bản di động