Châu Á-Thái Bình Dương trước Covid-19: Đại dịch - từ của năm 2020 (Kỳ 1)

MINH VƯƠNG
Theo dõi TGVN trên
TGVN. Thế giới năm 2020 chứng kiến sự nổi lên mạnh mẽ của các thách thức an ninh phi truyền thống, tác động sâu sắc tới khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
Đại dịch Covid-19 là thách thức an ninh phi truyền thống lớn nhất của thế giới trong năm 2020. (Nguồn: Reuters)
Đại dịch Covid-19 là thách thức an ninh phi truyền thống lớn nhất của thế giới trong năm 2020. (Nguồn: Reuters)

Chẳng phải ngẫu nhiên mà lần đầu trong lịch sử, cả hai công ty từ điển hàng đầu của Mỹ, Merriam-Webster và Dictionary.com, cùng chọn “đại dịch” là từ của năm. Thật vậy, đại dịch Covid-19 nói riêng và các thách thức an ninh phi truyền thống nói chung đã tác động sâu sắc tới mọi mặt của đời sống xã hội trên toàn thế giới và châu Á-Thái Bình Dương không phải là ngoại lệ.

Theo học giả Mely Caballero Anthony, mối đe dọa an ninh phi truyền thống (ANPTT) có thể được định nghĩa là “thách thức đối với sự tồn vong và thịnh vượng của các quốc gia, dân tộc, xuất hiện chủ yếu trong các nguồn gốc phi quân sự, chẳng hạn như thay đổi khí hậu, suy thoái môi trường xuyên biên giới và nguồn tài nguyên cạn kiệt, bệnh truyền nhiễm, thiên tai, di cư bất hợp pháp, tình trạng thiếu lương thực, buôn lậu, buôn bán ma tuý và các hình thức khác của tội phạm xuyên quốc gia”… Trong số đó, đại dịch Covid-19 chắc chắn là một đại diện tiêu biểu.

Đại dịch Covid-19

Xuất hiện tại Vũ Hán, Trung Quốc vào tháng 11/2019, đại dịch này đã nhanh chóng lây lan toàn thế giới, hiện diện tại tất cả các châu lục. Tính đến sáng 2/12, thế giới ghi nhận tổng cộng 63,6 triệu người lây nhiễm, 1,5 triệu người tử vong, với ngày cao nhất chứng kiến 600.000 ca nhiễm và 10.000 người tử vong.

Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), đại dịch Covid-19 là cuộc khủng hoảng kinh tế, xã hội nghiêm trọng nhất từ Thế chiến thứ Hai. Các tổ chức tài chính, kinh tế quốc tế dự báo đại dịch Covid-19 làm GDP toàn cầu giảm 3-6% và thế giới sẽ mất ít nhất 5.000 tỷ USD. Ngoại trừ một số nước vẫn duy trì tăng trưởng GDP dương, đa số các nước suy thoái, trong đó có các nền kinh tế lớn như Mỹ (-6,6%), Liên minh châu Âu (-7,5%), Nhật Bản (-5,6%), Hàn Quốc (-1,1%) và Nga (-6%).

Thiên tai, hỏa hoạn

Trong năm 2020, mối đe dọa từ thiên tai, hoả hoạn cũng hiện hữu bao giờ hết. Nửa cuối năm 2020, Đông Nam Á chịu tổn thất nặng nề từ hàng loạt cơn bão nhiệt đới lớn, ảnh hưởng nghiêm trọng tới hàng chục triệu người.

Tại Việt Nam, theo báo cáo của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn Nguyễn Xuân Cường ngày 2/12, thiên tai ở miền Trung từ tháng 9 – 11 đã khiến 192 người chết, 57 người vẫn còn mất tích, với tổng thiệt hại kinh tế lên tới 30.000 tỷ VND.

Tại Australia, vụ cháy hồi tháng Một đã thiêu hủy 100.000 km2 đất rừng, tương đương diện tích bang Indiana của nước Mỹ. Tính đến tháng Chín, số vụ cháy rừng tại bang California, Mỹ là 12.000 km2, với 6/20 vụ cháy rừng lớn nhất trong lịch sử bang đều diễn ra trong năm 2020.

Đáng chú ý, giới chuyên gia cho rằng tần suất ngày một dày đặc của thiên tai, hỏa hoạn, cùng nhiều thay đổi tiêu cực về địa lý là minh chứng rõ nét nhất của biến đổi khí hậu toàn cầu. Theo thống kê của Tổ chức Lương thực & Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO) tại Việt Nam, biến đổi khí hậu, kèm theo thiên tai, hỏa hoạn có thể khiến 122 triệu người, chủ yếu là nông dân, rơi vào tình trạng đói nghèo cùng cực vào năm 2030.

Tại Việt Nam, tình trạng nước biển dâng, ngập mặn, cùng vấn đề an ninh nguồn nước sông Mekong đặt ngành nông nghiệp trước nhiều thách thức.

Tại Australia, vụ cháy hồi tháng 1 đã thiêu hủy 100.000 km2 đất rừng, tương đương diện tích bang Indiana của nước Mỹ. Tính đến tháng 9, số vụ cháy rừng tại bang California, Mỹ là 12.000 km2, với 6/20 vụ cháy rừng lớn nhất trong lịch sử bang đều diễn ra trong năm 2020.

Các thách thức ANPTT, nhất là đại dịch Covid-19 cũng góp phần thúc đẩy Cách mạng Công nghiệp 4.0, đặc biệt là ứng dụng những thành tựu công nghệ, khoa học-kĩ thuật vào phòng, chống, kiểm soát tốc độ lây lan và nghiên cứu vaccine.

Thách thức từ con người

Ngoài ra, chủ nghĩa khủng bố, tội phạm xuyên quốc gia và tội phạm công nghệ cao đặt ra nhiều thách thức lớn. Tại Đông Nam Á, tổ chức khủng bố Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng vẫn là mối đe dọa hiện hữu. Cơ quan Phòng, chống Ma túy và Tội phạm của Liên hợp quốc (UNODC) ước tính có 1.500 thanh thiếu niên tại khu vực bị lôi kéo, tham gia tiếp tay cho hoạt động của IS. Các nhóm tội phạm xuyên quốc gia đang đẩy mạnh hoạt động giữa biên giới các quốc gia Đông Nam Á.

Thêm vào đó, các biện pháp giãn cách xã hội do đại dịch Covid-19 khiến nhu cầu mua sắm trực tuyến tăng cao, trở thành vùng đất béo bở cho tội phạm công nghệ cao.

Theo Interpol, có khoảng 907.000 tin nhắn rác, 737 sự cố liên quan đến phần mềm độc hại và 48.000 đường dẫn URL độc hại liên quan đến Covid-19 từ tháng 1 – 4. Hãng bảo mật Trend Micro cho biết từ tháng 2 – 3, số lượng tin nhắn rác đã tăng 220 lần và số lần truy cập vào các đường dẫn URL độc hại tăng 260%.

Đáng ngại hơn, đại dịch Covid-19 cũng là mảnh đất màu mỡ cho vấn nạn tin giả. Theo số liệu của Đại học John Hopkins thu thập từ 67 quốc gia, số người ủng hộ, chấp thuận tiêm vaccine đã giảm mạnh từ tháng 7 – 9 do tác động không nhỏ đến từ các nguồn tin sai sự thật.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) mới đây đã cảnh báo những thông tin giả và sai lệch có thể gây tổn hại nghiêm trọng tới các chương trình tiêm chủng vaccine Covid-19, cản trở nỗ lực chống dịch chung của nhân loại.

Tình trạng lũ lụt nghiêm trọng đã để lại thiệt hại nặng nề về người và của cho các quốc gia Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam. (Nguồn: VGP)
Tình trạng lũ lụt nghiêm trọng đã để lại thiệt hại nặng nề về người và của cho các quốc gia Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam. (Nguồn: VGP)

Tác động nhiều khía cạnh

Sự nổi lên mạnh mẽ của các thách thức ANPTT nói chung và đại dịch Covid-19 nói riêng đã tác động sâu sắc tới mọi mặt của đời sống xã hội trên toàn thế giới và châu Á-Thái Bình Dương không phải là ngoại lệ, thể hiện ở bốn khía cạnh sau.

Thứ nhất, các thách thức an ninh phi truyền thống nói chung và đại dịch Covid-19 nói riêng đã mang đến nhiều thay đổi trong tương quan lực lượng của các nước lớn, ảnh hưởng sâu sắc tới tình hình chính trị nội bộ và chính sách đối ngoại. Tác động tiêu cực của đại dịch Covid-19 đến nước Mỹ trên nhiều khía cạnh là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến sự thất thế của Tổng thống Donald Trump trong cuộc bầu cử tháng 11 vừa qua. Trong khi đó, sau thời gian đầu chịu thiệt hại nặng nề, Trung Quốc đã bước đầu kiểm soát đại dịch và đang trên đà khôi phục mạnh mẽ.

Thứ hai, các thách thức ANPTT đã thúc đẩy một số xu thế chủ đạo trong quan hệ quốc tế, đòi hòi các quốc gia buộc phải mở rộng, thúc đẩy tiến trình hợp tác nhằm tìm kiếm giải pháp đồng bộ, toàn diện.

Các thách thức ANPTT, nhất là đại dịch Covid-19 cũng góp phần thúc đẩy Cách mạng Công nghiệp 4.0, đặc biệt là ứng dụng những thành tựu công nghệ, khoa học-kĩ thuật vào phòng, chống, kiểm soát tốc độ lây lan và nghiên cứu vaccine. Tuy nhiên, tác động của đại dịch Covid-19, tâm lý đám đông gây nên tình trạng khan hiếm nhu yếu phẩm tại một số quốc gia thời kỳ đầu của dịch đã tạo cơ hội cho chủ nghĩa bảo hộ nổi lên mạnh mẽ.

Thứ ba, sự xuất hiện và nổi lên của thách thức ANPTT nói chung và đại dịch Covid-19 nói riêng tác động sâu sắc tới quá trình hoạt động của các tổ chức quốc tế. Một mặt, chúng cản trở việc thảo luận trực tiếp, mở rộng triển khai hợp tác giữa các quốc gia thành viên. Song mặt khác, những thách thức này đã làm nổi bật vai trò trung tâm của ASEAN trong điều phối nỗ lực tương trợ lẫn nhau giữa các nước thành viên, nhấn mạnh vai trò dẫn dắt của các tổ chức quốc tế như Liên hợp quốc (UN), Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) trong phòng, chống và kiểm soát hoàn toàn dịch bệnh.

Thứ tư, đại dịch Covid-19 không khiến câu chuyện Biển Đông và Eo biển Đài Loan hạ nhiệt, thậm chí còn căng thẳng hơn. Đàm phán Mỹ-Triều bế tắc, với tình hình bán đảo Triều Tiên tiềm ẩn nguy cơ nóng trở lại khi ông Joe Biden chính thức trở thành Tổng thống Mỹ.

Những tác động kể trên đặt ra nhiều thách thức, song cũng hé mở cơ hội mà đối ngoại Việt Nam cần thích ứng, có điều chỉnh hợp lý nhằm hỗ trợ công tác, phòng chống dịch Covid-19, giữ vững môi trường hòa bình ổn định, hội nhập quốc tế hiệu quả, xây dựng và bảo vệ tổ quốc.

(còn tiếp)

Có thể bạn quan tâm

Bài viết cùng chủ đề

Dịch virus corona

Đọc thêm

117.000 liều vaccine Covid-19 của AstraZeneca được phân bổ cho các tỉnh như thế nào?

117.000 liều vaccine Covid-19 của AstraZeneca được phân bổ cho các tỉnh như thế nào?

Bộ Y tế vừa ban hành quyết định về việc phân bổ vaccine Covid-19. Theo đó, đơn vị nhận được nhiều vaccine nhất là Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật ...
Anh khởi động cuộc điều tra chống độc quyền đối với Apple

Anh khởi động cuộc điều tra chống độc quyền đối với Apple

Anh đã mở một cuộc điều tra chống độc quyền đối với Apple sau khi các nhà phát triển ứng dụng khiếu nại rằng họ bị buộc phải sử dụng ...
Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ thăm Ấn Độ, trọng tâm là gì?

Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ thăm Ấn Độ, trọng tâm là gì?

Bộ trưởng Quốc phòng Lloyd Austin thăm Ấn Độ trong tháng 3 này, với chương trình nghị sự tập trung vào sáng kiến Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.
Derby nước Đức: Bayern Munich lội ngược dòng ngoạn mục, đánh bại Borussia Dortmund

Derby nước Đức: Bayern Munich lội ngược dòng ngoạn mục, đánh bại Borussia Dortmund

Mặc dù bị dẫn trước 2 bàn từ rất sớm, nhưng Bayern Munich đã lội ngược dòng nhờ cú hattrick của Lewandowski, qua đó chiến thắng Dortmund với tỉ số ...
Lo ngại vụ tin tặc Trung Quốc tấn công Microsoft, Mỹ lập nhóm chuyên trách xử lý các vấn đề an ninh mạng

Lo ngại vụ tin tặc Trung Quốc tấn công Microsoft, Mỹ lập nhóm chuyên trách xử lý các vấn đề an ninh mạng

Ngày 7/3, một quan chức cấp cao thuộc chính quyền của Tổng thống Joe Biden dự kiến thành lập nhóm chuyên trách để xử lý các vấn đề về an ...
Thách thức đối ngoại nào đang chờ Phó Tổng thống Mỹ Kalama Harris?

Thách thức đối ngoại nào đang chờ Phó Tổng thống Mỹ Kalama Harris?

Phó Tổng thống Mỹ Kamala Harris đã nhanh chóng đảm nhận các hoạt động đối ngoại của chính quyền Tổng thống Joe Biden.
Ngoại giao trong tuần: Phó Thủ tướng dự Hội nghị IAMM; Việt Nam mong muốn Anh chia sẻ về chiến lược tiêm chủng

Ngoại giao trong tuần: Phó Thủ tướng dự Hội nghị IAMM; Việt Nam mong muốn Anh chia sẻ về chiến lược tiêm chủng

Báo TG&VN điểm lại một số hoạt động nổi bật của ngoại giao Việt Nam trong tuần từ ngày 1-6/3.
Hỏi đáp về Ngày Quốc tế: ‘Bắt trend’ đặt hashtag gì trong Ngày Quốc tế Phụ nữ 8/3?

Hỏi đáp về Ngày Quốc tế: ‘Bắt trend’ đặt hashtag gì trong Ngày Quốc tế Phụ nữ 8/3?

Nhân dịp Ngày Quốc tế Phụ nữ 8/3, giới trẻ thế giới đang thịnh hành một trào lưu đi kèm với một hashtag đầy ý nghĩa. Bạn đã kịp 'bắt ...
Kinh tế Mỹ hứa hẹn khởi sắc sau khi Thượng viện thông qua gói cứu trợ 1.900 tỷ USD

Kinh tế Mỹ hứa hẹn khởi sắc sau khi Thượng viện thông qua gói cứu trợ 1.900 tỷ USD

Việc Thượng viện Mỹ thông qua dự luật kích thích kinh tế trị giá 1.900 tỷ USD, nền kinh tế Mỹ được kỳ vọng sẽ có bước tăng trưởng tích ...
Lịch âm 8/3 - Xem âm lịch hôm nay thứ 2 ngày 8/3/2021 chính xác nhất - Lịch vạn niên 8/3/2021

Lịch âm 8/3 - Xem âm lịch hôm nay thứ 2 ngày 8/3/2021 chính xác nhất - Lịch vạn niên 8/3/2021

Lịch âm 8/3. Âm lịch hôm nay 8/3. Lich am 8/3. Xem âm lịch hôm nay ngày 8/3/2021 chính xác nhất. Lịch vạn niên ngày 8 tháng 3 năm 2021 ...
Có gì sau Hướng dẫn Chiến lược An ninh Quốc gia Tạm thời của Mỹ?

Có gì sau Hướng dẫn Chiến lược An ninh Quốc gia Tạm thời của Mỹ?

Thể hiện tầm nhìn của Tổng thống Joe Biden, Hướng dẫn Chiến lược An ninh Quốc gia Tạm thời đã vạch ra đường hướng để đưa Mỹ 'trở lại' trường quốc tế.
Ba thông điệp từ cuộc không kích bất ngờ của Mỹ tại Syria

Ba thông điệp từ cuộc không kích bất ngờ của Mỹ tại Syria

Chính quyền Tổng thống Joe Biden muốn nhắn gửi ba thông điệp tới nước Mỹ, đồng minh và đối thủ qua hành động quân sự táo bạo vừa qua tại Syria.
Xung đột biên giới Ấn Độ-Trung Quốc: Tưởng dễ, hóa khó

Xung đột biên giới Ấn Độ-Trung Quốc: Tưởng dễ, hóa khó

Căng thẳng Ấn Độ-Trung Quốc có thể tạm thời hạ nhiệt, song quan hệ New Delhi-Bắc Kinh còn nhiều thách thức khó giải quyết một sớm một chiều. TG&VN bình luận.
Mỹ và 'sự trở lại' với G7: Hồi sinh thời thân ái

Mỹ và 'sự trở lại' với G7: Hồi sinh thời thân ái

Ông Biden tỏ ra coi trọng G7 để chứng tỏ khác biệt với người tiền nhiệm và để chứng minh là nghĩ thật làm thật với chủ trương đưa 'Nước Mỹ trở lại'.
Thái Lan hậu bỏ phiếu bất tín nhiệm: Sóng gió còn đó

Thái Lan hậu bỏ phiếu bất tín nhiệm: Sóng gió còn đó

Nội các Thái Lan đã vượt qua các cuộc bỏ phiếu bất tín nhiệm, song sóng gió với chính quyền Thủ tướng Prayut Chan-o-cha vẫn còn ở phía trước.
Nước Mỹ dưới thời ông Joe Biden ‘đã trở lại’, có lợi hại hơn xưa?

Nước Mỹ dưới thời ông Joe Biden ‘đã trở lại’, có lợi hại hơn xưa?

Ông Joe Biden tin rằng ‘nước Mỹ đã trở lại’ và sẵn sàng dẫn dắt thế giới đương đầu với thách thức một lần nữa, song đi thì dễ, mà về thì khó.
Mùa Đông thảm họa ở Texas và bài học đắt giá từ những lỗ hổng tồn đọng

Mùa Đông thảm họa ở Texas và bài học đắt giá từ những lỗ hổng tồn đọng

Người dân tại Texas tuần qua trải qua thảm họa trong thảm họa khi vừa phải hứng chịu một mùa Đông giá rét bất thường, vừa phải chịu cảnh mất điện, nước.
Cuộc đảo chính duy nhất tại Mỹ bị lãng quên trong lịch sử

Cuộc đảo chính duy nhất tại Mỹ bị lãng quên trong lịch sử

Sự việc năm 1898 là cuộc đảo chính thành công duy nhất trong lịch sử Mỹ, nhưng cũng là ‘vết nhơ’ đáng quên bởi những câu chuyện đằng sau đó.
Thách thức mới của Tổng thống Mỹ Joe Biden trong việc giải quyết kho vũ khí hạt nhân ở châu Á

Thách thức mới của Tổng thống Mỹ Joe Biden trong việc giải quyết kho vũ khí hạt nhân ở châu Á

Châu Á có tới 5 trên 9 quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân, và đây được xem là kho 'thuốc nổ' mà Tổng thống Mỹ Joe Biden cần giải quyết.
Trắc nghiệm về vaccine Covid-19

Trắc nghiệm về vaccine Covid-19

Mời bạn tham gia bài trắc nghiệm về vaccine Covid-19.
Tiêm chủng vaccine Covid-19 tại New York: Tìm kiếm sự công bằng

Tiêm chủng vaccine Covid-19 tại New York: Tìm kiếm sự công bằng

Thành phố và bang New York đang đối mặt nhiều thách thức trong triển khai một chương trình tiêm chủng vaccine Covid-19 công bằng và toàn diện hơn.
Italy và giấc mộng Vành đai và Con đường phiên bản Địa Trung Hải

Italy và giấc mộng Vành đai và Con đường phiên bản Địa Trung Hải

Học tập từ sáng kiến Vành đai và Con đường của Trung Quốc, Italy đang muốn định vị bản thân thành một trung tâm thương mại ở Nam Âu và hơn thế nữa.
Thách thức đối ngoại nào đang chờ Phó Tổng thống Mỹ Kalama Harris?

Thách thức đối ngoại nào đang chờ Phó Tổng thống Mỹ Kalama Harris?

Phó Tổng thống Mỹ Kamala Harris đã nhanh chóng đảm nhận các hoạt động đối ngoại của chính quyền Tổng thống Joe Biden.
Vì sao Trung Quốc cấm khai thác Bitcoin?

Vì sao Trung Quốc cấm khai thác Bitcoin?

Các chuyên gia cho rằng, việc khai thác Bitcoin không thích hợp với mục tiêu dài hạn về phát triển kinh tế của Trung Quốc.
Chính sách 'cây gậy và củ cà rốt' của ông Joe Biden ở Trung Đông

Chính sách 'cây gậy và củ cà rốt' của ông Joe Biden ở Trung Đông

Chính quyền Tổng thống Mỹ Joe Biden một mặt thúc đẩy các giá trị dân chủ, một mặt duy trì các lợi ích địa chính trị, kinh tế và chiến lược ở Trung Đông.
Mỹ trừng phạt Nga: Ván cờ rủi ro của ông Joe Biden

Mỹ trừng phạt Nga: Ván cờ rủi ro của ông Joe Biden

Lệnh trừng phạt mới đây của chính quyền Tổng thống Mỹ Joe Biden với Nga có ý nghĩa gì và sẽ ảnh hưởng như thế nào tới mối quan hệ của Mỹ với Đức và ...
Quan hệ Ấn Độ-Nga: Đã đến lúc nhìn vào thực tế?

Quan hệ Ấn Độ-Nga: Đã đến lúc nhìn vào thực tế?

Quan hệ Ấn Độ-Nga có thể được tăng cường trong thời gian tới. Tuy nhiên, đã đến lúc New Delhi nên thực tế hơn về những ưu tiên của Moscow...
Đức lên kế hoạch điều tàu chiến đến Biển Đông: Tại sao chọn lúc này?

Đức lên kế hoạch điều tàu chiến đến Biển Đông: Tại sao chọn lúc này?

Việc Đức tiết lộ kế hoạch đưa tàu chiến đến Biển Đông lần đầu tiên sau hai thập kỷ đã thu hút sự chú ý của các chuyên gia và nhà quan sát quốc tế.
Phiên bản di động