Cuộc đua vũ khí thế hệ mới đang 'nóng' trở lại

Các cường quốc đẩy nhanh phát triển tên lửa, tàu ngầm và tiêm kích, làm dấy lên lo ngại về một cuộc chạy đua vũ trang mới và nguy cơ mất kiểm soát an ninh toàn cầu.

Thụy Sỹ bất ngờ nêu lý do không thể mua toàn bộ 36 chiếc máy bay tiêm kích F-35 của Mỹ Mỹ thúc đẩy kế hoạch hậu xung đột tại Gaza, LHQ kêu gọi Israel hợp tác với UNRWA Giữa căng thẳng và đòn trừng phạt mới từ Mỹ, Venezuela được tiếp thêm động lực từ Tổng thống Nga

Nhiều loại vũ khí tối tân, hiện đại xuất hiện tại Lễ duyệt binh kỷ niệm 80 năm thành lập đảng Lao động Triều Tiên.

Vũ khí tầm xa trở lại đường đua

Cuộc cạnh tranh phát triển tên lửa thế hệ mới giữa các cường quốc quân sự đang diễn ra mạnh mẽ, với nhiều loại vũ khí được công bố liên tiếp trong thời gian gần đây.

Tại lễ duyệt binh kỷ niệm 80 năm thành lập Đảng Lao động Triều Tiên (11/10), Bình Nhưỡng trình làng tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM) Hwasong-20, được Hãng thông tấn Trung ương Triều Tiên (KCNA) gọi là “hệ thống vũ khí chiến lược hạt nhân mạnh nhất”, có khả năng mang nhiều đầu đạn.

Chỉ vài ngày trước đó (5/10), Triều Tiên cũng giới thiệu tên lửa siêu thanh Hwasong-11Ma, tầm bắn 800 km, kích thước 7,3–9,8 m, đường kính 0,9 m, khối lượng phóng 3,4 tấn, tương đương các dòng SRBM thế hệ mới.

Ukraine, trong bối cảnh xung đột kéo dài, tiếp tục nâng cấp năng lực tên lửa khi công bố phiên bản mới nhất của dòng Neptune, biến thể thứ tư sau các mẫu R-360 (2021), Neptune-MD (6/2024) và Long Neptune/RK-360L (8/2025). Mẫu mới có đầu đạn 260 kg, tầm bắn 1.000 km (gấp 3,5 lần bản gốc), cho phép mở rộng phạm vi tấn công và tăng hiệu quả tác chiến.

Tại châu Âu, Anh ra mắt tên lửa tàng hình NSM (Naval Strike Missile) do Na Uy phát triển, tầm bắn 160 km, đầu đạn 120 kg, có khả năng xuyên thủng các tàu chiến hiện đại. Dòng NSM hiện đã được đưa vào trang bị tại Na Uy, Mỹ, Ba Lan, và Hà Lan. Đồng thời, Anh tiếp tục hợp tác với Mỹ để nâng cấp tên lửa Trident II D5 – loại tên lửa mang đầu đạn hạt nhân chiến lược có tầm bắn 12.000 km, tốc độ Mach 15.

Nga cũng khẳng định vị thế trong cuộc đua khi công bố tên lửa đạn đạo tầm trung (MRBM) siêu vượt âm Oreshnik – còn gọi là RS-26 Rubezh, tầm bắn 2.000–6.000 km. Song song với đó, Moscow tiếp tục cải tiến loạt tên lửa Iskander và Kinzhal, vốn nổi tiếng với khả năng thay đổi quỹ đạo để vô hiệu hóa radar đối phương.

Tại Đông Á, Nhật Bản quyết định trang bị tên lửa hành trình tầm xa Type-12 cho lực lượng tàu ngầm, nâng tầm bắn từ 900 lên 1.500 km. Tokyo cũng đặt mua 400 tên lửa Tomahawk (Block IV và V) của Mỹ để trang bị cho các tàu khu trục Aegis trong giai đoạn 2025–2027.

Xu hướng hiện đại hóa tàu ngầm và tiêm kích

Không chỉ dừng ở tên lửa, cuộc chạy đua công nghệ quân sự tiếp tục mở rộng sang lĩnh vực tàu ngầm và máy bay chiến đấu.

Tập đoàn Huntington Ingalls Industries (HII) của Mỹ vừa hoàn tất thử nghiệm tàu ngầm hạt nhân Massachusetts (SSN-798), thuộc lớp Virginia. Đây là tàu ngầm tấn công thế hệ mới, tích hợp công nghệ tàng hình, khả năng cơ động cao và thời gian hoạt động dài ngày nhờ động cơ hạt nhân – ưu thế vượt trội so với tàu ngầm diesel-điện truyền thống.

Tàu ngầm tấn công hạt nhân USS Massachusetts (SSN 798) thuộc lớp Virginia. (Nguồn: The Hill)

Trung Quốc cũng triển khai tàu ngầm hạt nhân chiến lược Type 094, lượng giãn nước 11.000 tấn, hoạt động ở độ sâu 400 m, tốc độ 30 hải lý/giờ, trang bị 12 tên lửa đạn đạo JL-2 tầm bắn 7.000 km. Phiên bản Type 094A từ năm 2020 thậm chí được cho là mang tên lửa JL-3, tầm bắn hơn 10.000 km. Ngoài ra, Bắc Kinh đang phát triển Type 096 với năng lực vượt trội hơn.

Triều Tiên, bất ngờ gia nhập cuộc đua hải quân bằng việc công bố tàu khu trục 5.000 tấn Choe Hyon – tàu chiến đa nhiệm đầu tiên của nước này, trang bị tên lửa hành trình siêu vượt âm và tên lửa đạn đạo chiến thuật, được Chủ tịch Kim Jong-un đánh giá là “bước tiến mang tính thế hệ”.

Trong lĩnh vực hàng không quân sự, Trung Quốc tăng tốc sản xuất tiêm kích tàng hình J-20, số lượng hiện đã vượt 300 chiếc. Bắc Kinh cũng phát triển thêm hai mẫu J-36 và J-50, bên cạnh dòng J-16 – vốn được đánh giá là đối thủ đáng gờm của F-22 Mỹ.

Trong khi đó, Mỹ tập trung vào thế hệ tiêm kích F-35, do Lockheed Martin sản xuất. Sau 1.100 chiếc đã bàn giao, Washington dự kiến cung cấp tổng cộng 3.500 chiếc cho nhiều quốc gia trong thời gian tới, biến F-35 thành máy bay chiến đấu phổ biến nhất thế hệ 5.

Pháp gây chú ý với chiến đấu cơ Rafale, nổi bật nhờ hệ thống phòng vệ điện tử Spectra ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), cho phép phát hiện, gây nhiễu radar đối phương và tăng tỷ lệ sống sót lên đến 90% trong môi trường tác chiến. Theo Viện Nghiên cứu chiến lược quốc tế (IISS), Rafale đang có nhu cầu đặt mua cao đến mức nhà sản xuất không kịp đáp ứng.

Công nghệ mới, nỗi lo cũ

Thay vì hoan nghênh những bước tiến trong công nghệ quân sự, thế giới lại bày tỏ mối lo ngại ngày một lớn. Viện Nghiên cứu hòa bình quốc tế Stockholm (SIPRI) tháng 5/2025 đã cảnh báo thế giới đang đối mặt với nguy cơ rơi vào một cuộc chạy đua vũ trang nguy hiểm khi phần lớn các cường quốc sở hữu vũ khí tiên tiến đều đang tích cực hiện đại hóa và nâng cấp kho vũ khí gồm tên lửa, tàu ngầm hay chiến đấu cơ đủ sức răn đe, thậm chí hủy diệt đối phương trong xung đột vũ trang.

Đáng nói, việc sở hữu các vũ khí tiên tiến còn giúp các quốc gia khẳng định vị thế, thể hiện năng lực làm chủ công nghệ và tham gia định hình trật tự quốc tế. SIPRI kết luận, đây là một xu thế đáng lo ngại trong bối cảnh địa chính trị toàn cầu ngày càng trở nên phức tạp.

Trong khi đó, theo trang press.un.org của Liên hợp quốc, trong bài phát biểu tại cuộc họp cấp cao kỷ niệm và thúc đẩy Ngày quốc tế xóa bỏ hoàn toàn vũ khí hạt nhân diễn ra trong năm 2024 tại New York, Tổng Thư ký Antonio Guterres đã kêu gọi các quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân “ngừng đánh cược với tương lai của nhân loại, và giải trừ vũ khí ngay từ bây giờ”.

Trang Equal Times thì cho rằng, một cuộc chạy đua vũ trang leo thang sẽ không giải quyết được các vấn đề đa chiều của thế giới, đồng thời nhấn mạnh quân đội và vũ khí không nên là công cụ chủ đạo để xử lý các thách thức hiện nay. Thay vào đó, các biện pháp phòng ngừa xung đột cần được đẩy mạnh ở cả cấp quốc gia và quốc tế.

Tên lửa phòng không S-400. (Nguồn: Sputnik)

Một số quốc gia như Nga và Pháp đã lên tiếng kêu gọi chấm dứt nguy cơ này. Nga đề xuất áp dụng các biện pháp cân bằng để kiềm chế căng thẳng, trong khi Pháp nhấn mạnh tầm quan trọng của việc “xoa dịu và hóa giải nghi kị lẫn nhau”.

Trong bối cảnh đó, các chuyên gia quốc tế cho rằng cần sớm hoàn thiện các quy tắc và cơ chế pháp lý toàn cầu để kiểm soát hoạt động sản xuất, thử nghiệm và triển khai vũ khí công nghệ cao. Điều này nhằm hạn chế rủi ro từ sự gia tăng các loại vũ khí mang tính hủy diệt hàng loạt.

Báo cáo đánh giá thường niên về tình hình vũ trang, giải trừ quân bị và an ninh quốc tế của SIPRI được công bố vào tháng 6/2025, đã đưa ra cảnh báo: “Thế giới đang đối mặt với nguy cơ rơi vào một cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân nguy hiểm mới, khi phần lớn các cường quốc sở hữu vũ khí hạt nhân đều đang tích cực hiện đại hóa và mở rộng kho vũ khí của mình”.

Giữa bối cảnh xung đột Nga – Ukraine làm gia tăng nguy cơ đối đầu trực tiếp, việc duy trì Hiệp ước cắt giảm vũ khí tấn công chiến lược mới (NEW START) được coi là giải pháp cuối cùng để ngăn cản một cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân mới. Hiệp ước giữa Nga và Mỹ sẽ hết hạn vào ngày 5/2/2026, song đến nay triển vọng gia hạn còn hết sức mờ mịt.

Truyền hình ren.tv của Nga ngày 28/9 cho rằng, Nga đang chiếm ưu thế so với Mỹ về bộ ba hạt nhân, gồm tên lửa, hải quân, không quân và Tổng thống Nga Putin đề xuất gia hạn Hiệp ước nói trên. Chuyên gia Daryl Kimball, Giám đốc điều hành Hiệp hội kiểm soát vũ khí (ACA, Mỹ) đánh giá, đây là bước đi tích cực và đáng hoan nghênh, giúp Nga và Mỹ giảm căng thẳng, ngăn chặn một cuộc chạy đua vũ trang tốn kém.

Nhìn chung, các thành tựu công nghệ, đặc biệt trong lĩnh vực quân sự, cần được quản lý dựa trên chuẩn mực chung: Công khai, an toàn, có trách nhiệm giải trình. Chỉ như vậy, công nghệ mới thực sự phục vụ hòa bình, và vũ khí mới được kiểm soát để mang lại một thế giới an toàn hơn, tránh khỏi các cuộc chạy đua vũ trang nguy hiểm và đầy rủi ro.