Địa chính trị tác động đến cách tiếp cận vaccine Covid-19 của khu vực châu Á

Gia Kỳ
Theo dõi TGVN trên
Baoquocte.vn. Trong bài viết đăng trên tờ East Asia Forum, tác giả David P Fidler cho rằng cách tiếp cận vaccine Covid-19 của châu Á có sự khác biệt so với các nước Bắc bán cầu vì lý do địa chính trị.

Kể từ khi Covid-19 bùng phát và trở thành đại dịch toàn cầu, vaccine được xem là phương pháp duy nhất để ngăn chặn làn sóng dịch bệnh có thể trầm trọng hơn. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và các bên liên quan đã thành lập COVAX, sáng kiến toàn cầu nhằm phân bổ các loại vaccine Covid-19 công bằng cho các nước.

Tuy nhiên, các nước có đủ năng lực tài chính để mua hay sản xuất vaccine vẫn chi phối việc sản xuất và nguồn cung toàn cầu, đặt ra câu hỏi khi nào các nước có thu nhập thấp sẽ có được vaccine.

Ở châu Á, địa chính trị là thứ quyết định khả năng tiếp cận vaccine, chứ không phải sự công bằng, như COVAX và các nước từng tuyên bố.

Các công nhân dỡ những thùng đựng vaccine của Oxford/AstraZeneca theo khuôn khổ COVAX tại sân bay quốc tế Phnom Penh, Campuchia, ngày 2/3/2021. (Nguồn: Reuters)
Các công nhân dỡ những thùng đựng vaccine của Oxford/AstraZeneca theo khuôn khổ COVAX tại sân bay quốc tế Phnom Penh, Campuchia, ngày 2/3/2021. (Nguồn: Reuters)

Ngoại giao vaccine

Diễn biến phức tạp của dịch Covid-19 khiến vaccine trở thành một cứu cánh, và các nước sử dụng vaccine theo các cách tiếp cận khác nhau.

Trong khi Mỹ và các nước phương Tây theo đuổi chủ nghĩa dân tộc vaccine, Trung Quốc khai thác cuộc khủng hoảng toàn cầu bằng cách bán và tài trợ vaccine Covid-19 cho châu Á để thúc đẩy lợi ích chính sách đối ngoại với sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI). Với con mắt dè chừng Trung Quốc, Ấn Độ đã tài trợ vaccine cho các nước trong khu vực. Nga cũng đã bán và tặng vaccine cho các nước châu Á.

Mặc dù vậy, ngoại giao vaccine song phương chỉ có tác động hạn chế đến nhu cầu vaccine và việc tặng và bán liều lượng vaccine có thành hiện thực như cam kết vẫn còn bỏ ngỏ. Trung Quốc, Ấn Độ và Nga phải đối mặt với nhu cầu tiêm chủng trong nước do số ca đang tăng trở lại có thể làm trì hoãn các thỏa thuận cũng như việc tặng vaccine.

Các câu hỏi về tính an toàn và hiệu quả của vaccine do Trung Quốc điều chế cùng với lời đánh giá của người đứng đầu Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Trung Quốc về hiệu quả thấp của vaccine cũng đang đe dọa làm sụp đổ chính sách ngoại giao vaccine của Bắc Kinh.

Ngoại giao vaccine đã tạo ra sự chú ý chính trị không tương xứng với hậu quả về sức khỏe do Covid-19 gây ra. Thay vì bác bỏ chủ nghĩa dân tộc vaccine tại hội nghị thượng đỉnh tháng 2/2021, các nước G7 đã thảo luận về vấn đề địa chính trị khi Bắc Kinh và Moscow tạo ra ảnh hưởng lớn thông qua ngoại giao vaccine.

Ông Thomas J. Bollyky, giám đốc chương trình Sức khỏe toàn cầu thuộc tổ chức tư vấn Hội đồng Quan hệ đối ngoại (Mỹ), nhận thấy các nước đã sử dụng ngoại giao vaccine dựa trên cơ sở địa chính trị chứ không phải là cơ sở dịch tễ học.

Kết quả là, khu vực châu Á-Thái Bình Dương đã được nhận nhận hơn một nửa số vaccine trên toàn cầu mặc dù theo các báo cáo khu vực này chỉ có dưới 10% số ca Covid-19 của thế giới, tính từ tháng 11/2020.

Thay đổi cách thức cạnh tranh

Ban đầu, cuộc cạnh tranh Mỹ-Trung chỉ tập trung vào khoa học-công nghệ và các vấn đề kinh tế-thương mại, song nay đã “lấn sân” sang lĩnh vực điều chế vaccine.

Phản ứng đầu tiên với chính sách ngoại giao vaccine của Trung Quốc đến từ nhóm Bộ tứ (bao gồm Australia, Ấn Độ, Nhật Bản và Mỹ).

Tại hội nghị thượng đỉnh tháng 3/2021, Bộ tứ đã cam kết sản xuất ít nhất 1 tỷ liều vaccine phòng Covid-19 cho khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương đến trước năm 2022 – một cam kế mà nếu được thực hiện sẽ tăng thêm khả năng tiếp cận vaccine với châu Á.

Sáng kiến trên sẽ góp phần triển khai chiến lược của Mỹ nhằm cạnh tranh với Trung Quốc bằng cách tăng cường phối hợp với đồng minh, phù hợp với tâm trạng lo lắng của Australia, Ấn Độ và Nhật Bản về các động thái của Bắc Kinh.

Trung Quốc vẫn chỉ trích các nước Bộ tứ vì nỗ lực ngăn chặn sự trỗi dậy của nước này, vì vậy việc Bộ tứ sử dụng ngoại giao vaccine là thông điệp cân bằng quyền lực gửi đến trực tiếp Bắc Kinh.

Khả năng tiếp cận vaccine bình đẳng, mang tính toàn cầu đang phụ thuộc vào cam kết của COVAX trong việc sử dụng hỗ trợ tài chính từ các nước thu nhập cao để cung cấp cho hơn 90 quốc gia đang phát triển.

Bất chấp sự phủ bóng của chủ nghĩa dân tộc vaccine, COVAX vẫn tiếp tục phân phối và cung cấp vaccine cho các nước châu Á. COVAX dự báo họ sẽ cung cấp khoảng 1 tỷ liều vaccine cho khu vực trong năm 2021. Số lượng được COVAX đưa ra vượt quá số lượng mà chính sách ngoại giao vaccine song phương và sáng kiến QUAD cam kết cung cấp trong năm nay.

Tuy nhiên, COVAX cũng không thoát khỏi yếu tố địa chính trị. Việc chính quyền Tổng thổng Trump không tham gia sáng kiến COVAX đã cho Trung Quốc cơ hội để củng cố ngoại giao vaccine và ảnh hưởng toàn cầu.

Để cạnh tranh hiệu quả hơn với Trung Quốc, chính quyền ông Biden đã tái khẳng định vai trò lãnh đạo của Mỹ bằng cam kết cung cấp 4 tỷ USD cho COVAX và tổ chức sự kiện tài trợ cho COVAX vào tháng 4/2021. Những lo ngại về địa chính trị cũng đã thúc đẩy cam kết của các nước G7 với COVAX trong năm 2021.

Thông qua ngoại giao vaccine, sáng kiến của Bộ tứ và COVAX, cạnh tranh địa chính trị đã thúc đẩy khả năng tiếp cận vaccine ở châu Á nhưng sự phủ sóng của chủ nghĩa dân tộc vaccine còn rất lớn và khả năng tiếp cận vaccine công bằng ở ngoài tầm tay.

Vào ngày 9/4, Tổng Giám đốc WHO nhấn mạnh rằng trong số 700 triệu liều vaccine được quản lý trên toàn cầu, “hơn 87% đã được chuyển đến các nước có thu nhập cao và trung bình, trong khi các nước thu nhập thấp chỉ nhận được 0,2%”.

Tuy nhiên, việc tiếp cận vaccine ở châu Á có công bằng hơn không nếu không có yếu tố địa chính trị, vẫn còn là điều đáng nghi ngờ. Trong thời kỳ diễn ra dịch cúm gia cầm H1N1 năm 2009, các nước có thu nhập cao đã khống chế nguồn cung vaccine lớn và ngăn cản sự tiếp cận công bằng và mang tính toàn cầu về vaccine mà chính trị cân bằng quyền lực không có vai trò gì.

Cạnh tranh địa chính trị về khả năng tiếp cận vaccine có thể biến mất. Tiến triển trong các chiến dịch tiêm chủng vaccine ở Mỹ và châu Âu sẽ xoa dịu chủ nghĩa dân tộc vaccine, tăng nguồn cung toàn cầu và giảm đòn bẩy ngoại giao để kiểm soát tình hình do tình trạng khan hiếm như hiện nay.

Những điều kiện trên sẽ khuyến khích Washington chuyển từ địa chính trị ngoại giao vaccine sang việc tiêm chủng cho người dân trên khắp thế giới càng nhanh càng tốt.

Tuy nhiên, sự lây lan do các chủng Covid-19 biến thể làm suy yếu các vaccine hiện có và gây ra làn sóng mới của chủ nghĩa dân tộc vaccine cũng như các cuộc cạnh tranh địa chính trị về khả năng tiếp cận vaccine dành cho biến thể mới.

Nếu điều này xảy ra, câu chuyện về việc tiếp cận vaccine Covid-19 sẽ một lần nữa chứng minh việc các quốc gia tư duy và hành động liên quan đến vaccine và xem vaccine như là một hình thức quyền lực.

TIN LIÊN QUAN
Vaccine Covid-19: Johnson & Johnson gặp khó
Triển vọng thế giới hậu Covid-19: Rối loạn và bất ổn sẽ gia tăng?
Việt Nam và Hội đồng Bảo an: Tiếp tục góp tiếng nói có trách nhiệm với các vấn đề thuộc quan tâm chung
Cập nhật Covid-19 ngày 22/4: Mỹ vượt mục tiêu tiêm chủng; Iraq vượt ngưỡng 1 triệu ca; Dư vaccine, Israel 'nhường suất' mua cho các nước khác
Covid-19 ở Việt Nam sáng 22/4: Thêm 6 ca mắc mới được cách ly sau khi nhập cảnh tại Thái Bình, Yên Bái; hơn 108.000 người đã tiêm vaccine
Trung Quốc đang 'hụt hơi' trong chiến lược ngoại giao vaccine
Cạnh tranh với Trung Quốc, Ấn Độ cũng đang vận dụng hiệu quả 'vaccine hữu nghị'
(theo East Asia Forum)

Bài viết cùng chủ đề

Covid-19

Đọc thêm

Doanh nghiệp Slovakia đánh giá cao nông sản Việt Nam

Doanh nghiệp Slovakia đánh giá cao nông sản Việt Nam

Baoquocte.vn. Các doanh nghiệp Việt Nam và Slovakia đều đánh giá cao các sản phẩm rau quả, cà phê, chè và các sản phẩm liên quan từ Việt Nam.
Sau lùm xùm Polexit, lãnh đạo Ba Lan và EU xung đột trực diện, đáp nhau gay gắt

Sau lùm xùm Polexit, lãnh đạo Ba Lan và EU xung đột trực diện, đáp nhau gay gắt

Baoquocte.vn. Chủ tịch EC và Thủ tướng Ba Lan đã có màn đáp trả nhau về những căng thẳng suốt thời gian qua giữa EU và Warsaw liên quan hệ thống ...
Kỳ họp thứ 2 Quốc hội khóa XV khai mạc sáng mai, 20/10

Kỳ họp thứ 2 Quốc hội khóa XV khai mạc sáng mai, 20/10

Baoquocte.vn. Ngày mai, 20/10, kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XV sẽ khai mạc trọng thể tại Nhà Quốc hội, Thủ đô Hà Nội.
Kỳ họp thứ 2 Quốc hội khóa XV: Thông qua 2 dự án luật, 5 dự thảo Nghị quyết; Sẽ kết thúc sớm nếu dịch diễn biến phức tạp

Kỳ họp thứ 2 Quốc hội khóa XV: Thông qua 2 dự án luật, 5 dự thảo Nghị quyết; Sẽ kết thúc sớm nếu dịch diễn biến phức tạp

Baoquocte.vn. Văn phòng Quốc hội cho biết, Kỳ họp thứ 2 Quốc hội khóa XV sẽ xem xét, thông qua 2 dự án luật, 5 dự thảo Nghị quyết; cho ý ...
Chuyên gia: Xung đột Nga-NATO tiềm ẩn những hậu quả khó lường

Chuyên gia: Xung đột Nga-NATO tiềm ẩn những hậu quả khó lường

Baoquocte.vn. Giám đốc điều hành Hội đồng Nga về các vấn đề quốc tế nhận định, xung đột ngoại giao giữa Nga và NATO đang tiềm ẩn những hậu quả khó ...
Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai (19-20/10): Bắc Bộ trời nhiều mây, đêm và sáng sớm trời lạnh, ngày nắng; Nam Bộ chiều tối mưa dông rải rác

Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai (19-20/10): Bắc Bộ trời nhiều mây, đêm và sáng sớm trời lạnh, ngày nắng; Nam Bộ chiều tối mưa dông rải rác

Baoquocte.vn. Dự báo thời tiết Nam Trung Bộ, Tây Nguyên, Nam Bộ chiều tối mưa rào và rải rác có dông; đề phòng lốc, sét, gió giật mạnh; Bắc Bộ ngày ...
XSMN 20/10/2021, kết quả xổ số miền Nam hôm nay 20/10/2021. xổ số hôm nay

XSMN 20/10/2021, kết quả xổ số miền Nam hôm nay 20/10/2021. xổ số hôm nay

Baoquocte.vn. XSMN 20/10, xổ số miền Nam hôm nay 20/10/2021 có quay không? XSMN khi nào quay trở lại?
Hà Nội: Học sinh trở lại trường từ ngày nào?

Hà Nội: Học sinh trở lại trường từ ngày nào?

Baoquocte.vn. Ngay sau khi Sở GD&ĐT Hà Nội có văn bản đề xuất 4 phương án cho học sinh trở lại trường học trực tiếp, Giám đốc Sở đã phủ nhận ...
Bị 10 nước gồm cả Mỹ 'vỗ thẳng mặt', Thổ Nhĩ Kỳ tức tốc triệu tập hàng loạt đại sứ

Bị 10 nước gồm cả Mỹ 'vỗ thẳng mặt', Thổ Nhĩ Kỳ tức tốc triệu tập hàng loạt đại sứ

Baoquocte.vn. Thổ Nhĩ Kỳ triệu tập các đại sứ của 10 nước, gồm cả Đức và Mỹ, sau khi họ kêu gọi trả tự do cho nhà hoạt động Osman Kavala.
Bộ trưởng Ngoại giao Bùi Thanh Sơn tiếp Đại sứ Algeria Mohamed Berrah chào từ biệt

Bộ trưởng Ngoại giao Bùi Thanh Sơn tiếp Đại sứ Algeria Mohamed Berrah chào từ biệt

Baoquocte.vn. Ngày 19/10, Bộ trưởng Ngoại giao Bùi Thanh Sơn đã tiếp Đại sứ Algeria Mohamed Berrah đến chào nhân dịp kết thúc nhiệm kỳ tại Việt Nam.
Sau lùm xùm Polexit, lãnh đạo Ba Lan và EU xung đột trực diện, đáp nhau gay gắt

Sau lùm xùm Polexit, lãnh đạo Ba Lan và EU xung đột trực diện, đáp nhau gay gắt

Baoquocte.vn. Chủ tịch EC và Thủ tướng Ba Lan đã có màn đáp trả nhau về những căng thẳng suốt thời gian qua giữa EU và Warsaw liên quan hệ thống tư pháp.
Chuyên gia: Xung đột Nga-NATO tiềm ẩn những hậu quả khó lường

Chuyên gia: Xung đột Nga-NATO tiềm ẩn những hậu quả khó lường

Baoquocte.vn. Giám đốc điều hành Hội đồng Nga về các vấn đề quốc tế nhận định, xung đột ngoại giao giữa Nga và NATO đang tiềm ẩn những hậu quả khó lường.
Bị 10 nước gồm cả Mỹ 'vỗ thẳng mặt', Thổ Nhĩ Kỳ tức tốc triệu tập hàng loạt đại sứ

Bị 10 nước gồm cả Mỹ 'vỗ thẳng mặt', Thổ Nhĩ Kỳ tức tốc triệu tập hàng loạt đại sứ

Baoquocte.vn. Thổ Nhĩ Kỳ triệu tập các đại sứ của 10 nước, gồm cả Đức và Mỹ, sau khi họ kêu gọi trả tự do cho nhà hoạt động Osman Kavala.
Nhật Bản cảnh giác hàng loạt tàu Nga, Trung Quốc kéo nhau đi qua eo biển Tsugaru

Nhật Bản cảnh giác hàng loạt tàu Nga, Trung Quốc kéo nhau đi qua eo biển Tsugaru

Baoquocte.vn. Các tàu hải quân Trung Quốc và Nga cùng đi qua eo biển Tsugaru, nằm ở giữa đảo chính Honshu của Nhật Bản và Hokkaido về hướng Bắc.
Covid-19: Thủ tướng Campuchia nói vaccine là ‘pháo đài’, đã tìm ra nguyên nhân ca mắc mới ở Nga tăng chóng mặt

Covid-19: Thủ tướng Campuchia nói vaccine là ‘pháo đài’, đã tìm ra nguyên nhân ca mắc mới ở Nga tăng chóng mặt

Baoquocte.vn. Thủ tướng Campuchia khẳng định, số ca lây nhiễm mới và tử vong do Covid-19 ở mức ổn định, thậm chí thấp hơn so với trước kỳ nghỉ lễ Pchum Ben.
Covid-19 thế giới 19/10: Số ca mắc ở Nga cán mốc 8 triệu; Đức chuẩn bị dỡ bỏ phong tỏa; nóng chuyện tiêm vaccine cho trẻ em

Covid-19 thế giới 19/10: Số ca mắc ở Nga cán mốc 8 triệu; Đức chuẩn bị dỡ bỏ phong tỏa; nóng chuyện tiêm vaccine cho trẻ em

Baoquocte.vn. Theo Worldometers, đến nay, toàn cầu có gần 241,9 triệu ca nhiễm Covid-19, xấp xỉ 4,92 triệu ca tử vong và hơn 219,2 triệu bệnh nhân bình phục.
Giông tố trong ngoài, ngôi nhà chung châu Âu chằng chéo ra sao?

Giông tố trong ngoài, ngôi nhà chung châu Âu chằng chéo ra sao?

Baoquocte.vn. Liên minh châu Âu (EU) đang đứng trước nhiều thách thức, từ nguy cơ Polexit, quan hệ trắc trở với Mỹ tới bài toán tìm người lãnh đạo châu Âu.
Cuộc gặp cấp cao về Ukraine: Ba cần, một không vội

Cuộc gặp cấp cao về Ukraine: Ba cần, một không vội

Baoquocte.vn. Đức, Pháp và Ukraine hy vọng sớm có cuộc gặp cấp cao về Ukraine. Cuộc gặp diễn ra theo điều kiện và kịch bản nào thì phải chờ Nga. Báo TG&VN bình luận.
Mỹ-EU: Hợp tác gần, hợp sức xa

Mỹ-EU: Hợp tác gần, hợp sức xa

Baoquocte.vn. Hội đồng thương mại và công nghệ Mỹ-EU họp bất chấp sự giận dỗi của EU và NATO. Phải chăng một liên minh về công nghệ cao hình thành? TG&VN bình luận
Nhận diện chính sách đối ngoại của Thủ tướng Nhật Bản Kishida

Nhận diện chính sách đối ngoại của Thủ tướng Nhật Bản Kishida

Baoquocte.vn. Là người có nhiều kinh nghiệm về đối ngoại, tân Thủ tướng Nhật Bản Kishida Fumio có thể kế thừa đường hướng đối ngoại của người tiền nhiệm với dấu ấn riêng.
Buổi điều trần khiến nước Mỹ dậy sóng

Buổi điều trần khiến nước Mỹ dậy sóng

Baoquocte.vn. Cuộc điều trần của Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Quân đội Mỹ trước Ủy ban Quân vụ Thượng viện Mỹ ngày 28/9 hé lộ nhiều chi tiết đáng chú ý.
Triều Tiên phóng tên lửa: Chút mới trong mô thức cũ

Triều Tiên phóng tên lửa: Chút mới trong mô thức cũ

Baoquocte.vn. Triều Tiên phóng tên lửa mới, sau một loạt các diễn biến gần đây liên quan Bán đảo Triều Tiên. Động thái này nên được giải mã thế nào? Báo TG&VN bình luận.
Tam giác chiến lược và tương tác đa chiều trong quan hệ quốc tế

Tam giác chiến lược và tương tác đa chiều trong quan hệ quốc tế

Baoquocte.vn. Mối quan hệ bên trong tam giác chiến lược Mỹ-Trung-Nga và tương tác với các quốc gia khác là một thực thể của thế giới đương đại.
Mô hình hợp tác 3-4 bên: Thực tiễn quốc tế và hàm ý chính sách đối với đối ngoại đa phương Việt Nam (Kỳ cuối)

Mô hình hợp tác 3-4 bên: Thực tiễn quốc tế và hàm ý chính sách đối với đối ngoại đa phương Việt Nam (Kỳ cuối)

Baoquocte.vn. Trong bối cảnh cạnh tranh nước lớn, hợp tác đa phương gặp nhiều thách thức, hợp tác nhóm 3-4 bên là lựa chọn phổ biến của nhiều nước, trong đó có Việt Nam.
Mô hình hợp tác 3-4 bên: Thực tiễn quốc tế và hàm ý chính sách đối với đối ngoại đa phương Việt Nam (Kỳ I)

Mô hình hợp tác 3-4 bên: Thực tiễn quốc tế và hàm ý chính sách đối với đối ngoại đa phương Việt Nam (Kỳ I)

Baoquocte.vn. Trong bối cảnh cạnh tranh nước lớn, hợp tác đa phương gặp nhiều thách thức, hợp tác nhóm 3-4 bên là lựa chọn phổ biến của nhiều nước, trong đó có Việt Nam.
Tầng lớp trung lưu - 'Đốm lửa' mới giúp 'sưởi ấm' quan hệ Mỹ-Trung?

Tầng lớp trung lưu - 'Đốm lửa' mới giúp 'sưởi ấm' quan hệ Mỹ-Trung?

Baoquocte.vn. Việc tìm ra động lực hàn gắn quan hệ Mỹ-Trung đang trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.
'Điểm mặt' các vụ rò rỉ hồ sơ tài chính

'Điểm mặt' các vụ rò rỉ hồ sơ tài chính

Baoquocte.vn. Những năm qua, Hiệp hội báo chí điều tra quốc tế đã công bố một lượng tài liệu khổng lồ, phơi bày những bí mật mà giới tinh hoa muốn che giấu.
Thị trường vũ khí phức tạp, chỉ dấu của chạy đua vũ trang, bất ổn

Thị trường vũ khí phức tạp, chỉ dấu của chạy đua vũ trang, bất ổn

Baoquocte.vn. Mua bán vũ khí là một tiêu chí quan trọng thể hiện vị thế trong quan hệ đồng minh, đối tác.
Phiên bản di động