Địa chính trị tác động đến cách tiếp cận vaccine Covid-19 của khu vực châu Á

Gia Kỳ
Theo dõi TGVN trên
Baoquocte.vn. Trong bài viết đăng trên tờ East Asia Forum, tác giả David P Fidler cho rằng cách tiếp cận vaccine Covid-19 của châu Á có sự khác biệt so với các nước Bắc bán cầu vì lý do địa chính trị.

Kể từ khi Covid-19 bùng phát và trở thành đại dịch toàn cầu, vaccine được xem là phương pháp duy nhất để ngăn chặn làn sóng dịch bệnh có thể trầm trọng hơn. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và các bên liên quan đã thành lập COVAX, sáng kiến toàn cầu nhằm phân bổ các loại vaccine Covid-19 công bằng cho các nước.

Tuy nhiên, các nước có đủ năng lực tài chính để mua hay sản xuất vaccine vẫn chi phối việc sản xuất và nguồn cung toàn cầu, đặt ra câu hỏi khi nào các nước có thu nhập thấp sẽ có được vaccine.

Ở châu Á, địa chính trị là thứ quyết định khả năng tiếp cận vaccine, chứ không phải sự công bằng, như COVAX và các nước từng tuyên bố.

Các công nhân dỡ những thùng đựng vaccine của Oxford/AstraZeneca theo khuôn khổ COVAX tại sân bay quốc tế Phnom Penh, Campuchia, ngày 2/3/2021. (Nguồn: Reuters)
Các công nhân dỡ những thùng đựng vaccine của Oxford/AstraZeneca theo khuôn khổ COVAX tại sân bay quốc tế Phnom Penh, Campuchia, ngày 2/3/2021. (Nguồn: Reuters)

Ngoại giao vaccine

Diễn biến phức tạp của dịch Covid-19 khiến vaccine trở thành một cứu cánh, và các nước sử dụng vaccine theo các cách tiếp cận khác nhau.

Trong khi Mỹ và các nước phương Tây theo đuổi chủ nghĩa dân tộc vaccine, Trung Quốc khai thác cuộc khủng hoảng toàn cầu bằng cách bán và tài trợ vaccine Covid-19 cho châu Á để thúc đẩy lợi ích chính sách đối ngoại với sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI). Với con mắt dè chừng Trung Quốc, Ấn Độ đã tài trợ vaccine cho các nước trong khu vực. Nga cũng đã bán và tặng vaccine cho các nước châu Á.

Mặc dù vậy, ngoại giao vaccine song phương chỉ có tác động hạn chế đến nhu cầu vaccine và việc tặng và bán liều lượng vaccine có thành hiện thực như cam kết vẫn còn bỏ ngỏ. Trung Quốc, Ấn Độ và Nga phải đối mặt với nhu cầu tiêm chủng trong nước do số ca đang tăng trở lại có thể làm trì hoãn các thỏa thuận cũng như việc tặng vaccine.

Các câu hỏi về tính an toàn và hiệu quả của vaccine do Trung Quốc điều chế cùng với lời đánh giá của người đứng đầu Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Trung Quốc về hiệu quả thấp của vaccine cũng đang đe dọa làm sụp đổ chính sách ngoại giao vaccine của Bắc Kinh.

Ngoại giao vaccine đã tạo ra sự chú ý chính trị không tương xứng với hậu quả về sức khỏe do Covid-19 gây ra. Thay vì bác bỏ chủ nghĩa dân tộc vaccine tại hội nghị thượng đỉnh tháng 2/2021, các nước G7 đã thảo luận về vấn đề địa chính trị khi Bắc Kinh và Moscow tạo ra ảnh hưởng lớn thông qua ngoại giao vaccine.

Ông Thomas J. Bollyky, giám đốc chương trình Sức khỏe toàn cầu thuộc tổ chức tư vấn Hội đồng Quan hệ đối ngoại (Mỹ), nhận thấy các nước đã sử dụng ngoại giao vaccine dựa trên cơ sở địa chính trị chứ không phải là cơ sở dịch tễ học.

Kết quả là, khu vực châu Á-Thái Bình Dương đã được nhận nhận hơn một nửa số vaccine trên toàn cầu mặc dù theo các báo cáo khu vực này chỉ có dưới 10% số ca Covid-19 của thế giới, tính từ tháng 11/2020.

Thay đổi cách thức cạnh tranh

Ban đầu, cuộc cạnh tranh Mỹ-Trung chỉ tập trung vào khoa học-công nghệ và các vấn đề kinh tế-thương mại, song nay đã “lấn sân” sang lĩnh vực điều chế vaccine.

Phản ứng đầu tiên với chính sách ngoại giao vaccine của Trung Quốc đến từ nhóm Bộ tứ (bao gồm Australia, Ấn Độ, Nhật Bản và Mỹ).

Tại hội nghị thượng đỉnh tháng 3/2021, Bộ tứ đã cam kết sản xuất ít nhất 1 tỷ liều vaccine phòng Covid-19 cho khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương đến trước năm 2022 – một cam kế mà nếu được thực hiện sẽ tăng thêm khả năng tiếp cận vaccine với châu Á.

Sáng kiến trên sẽ góp phần triển khai chiến lược của Mỹ nhằm cạnh tranh với Trung Quốc bằng cách tăng cường phối hợp với đồng minh, phù hợp với tâm trạng lo lắng của Australia, Ấn Độ và Nhật Bản về các động thái của Bắc Kinh.

Trung Quốc vẫn chỉ trích các nước Bộ tứ vì nỗ lực ngăn chặn sự trỗi dậy của nước này, vì vậy việc Bộ tứ sử dụng ngoại giao vaccine là thông điệp cân bằng quyền lực gửi đến trực tiếp Bắc Kinh.

Khả năng tiếp cận vaccine bình đẳng, mang tính toàn cầu đang phụ thuộc vào cam kết của COVAX trong việc sử dụng hỗ trợ tài chính từ các nước thu nhập cao để cung cấp cho hơn 90 quốc gia đang phát triển.

Bất chấp sự phủ bóng của chủ nghĩa dân tộc vaccine, COVAX vẫn tiếp tục phân phối và cung cấp vaccine cho các nước châu Á. COVAX dự báo họ sẽ cung cấp khoảng 1 tỷ liều vaccine cho khu vực trong năm 2021. Số lượng được COVAX đưa ra vượt quá số lượng mà chính sách ngoại giao vaccine song phương và sáng kiến QUAD cam kết cung cấp trong năm nay.

Tuy nhiên, COVAX cũng không thoát khỏi yếu tố địa chính trị. Việc chính quyền Tổng thổng Trump không tham gia sáng kiến COVAX đã cho Trung Quốc cơ hội để củng cố ngoại giao vaccine và ảnh hưởng toàn cầu.

Để cạnh tranh hiệu quả hơn với Trung Quốc, chính quyền ông Biden đã tái khẳng định vai trò lãnh đạo của Mỹ bằng cam kết cung cấp 4 tỷ USD cho COVAX và tổ chức sự kiện tài trợ cho COVAX vào tháng 4/2021. Những lo ngại về địa chính trị cũng đã thúc đẩy cam kết của các nước G7 với COVAX trong năm 2021.

Thông qua ngoại giao vaccine, sáng kiến của Bộ tứ và COVAX, cạnh tranh địa chính trị đã thúc đẩy khả năng tiếp cận vaccine ở châu Á nhưng sự phủ sóng của chủ nghĩa dân tộc vaccine còn rất lớn và khả năng tiếp cận vaccine công bằng ở ngoài tầm tay.

Vào ngày 9/4, Tổng Giám đốc WHO nhấn mạnh rằng trong số 700 triệu liều vaccine được quản lý trên toàn cầu, “hơn 87% đã được chuyển đến các nước có thu nhập cao và trung bình, trong khi các nước thu nhập thấp chỉ nhận được 0,2%”.

Tuy nhiên, việc tiếp cận vaccine ở châu Á có công bằng hơn không nếu không có yếu tố địa chính trị, vẫn còn là điều đáng nghi ngờ. Trong thời kỳ diễn ra dịch cúm gia cầm H1N1 năm 2009, các nước có thu nhập cao đã khống chế nguồn cung vaccine lớn và ngăn cản sự tiếp cận công bằng và mang tính toàn cầu về vaccine mà chính trị cân bằng quyền lực không có vai trò gì.

Cạnh tranh địa chính trị về khả năng tiếp cận vaccine có thể biến mất. Tiến triển trong các chiến dịch tiêm chủng vaccine ở Mỹ và châu Âu sẽ xoa dịu chủ nghĩa dân tộc vaccine, tăng nguồn cung toàn cầu và giảm đòn bẩy ngoại giao để kiểm soát tình hình do tình trạng khan hiếm như hiện nay.

Những điều kiện trên sẽ khuyến khích Washington chuyển từ địa chính trị ngoại giao vaccine sang việc tiêm chủng cho người dân trên khắp thế giới càng nhanh càng tốt.

Tuy nhiên, sự lây lan do các chủng Covid-19 biến thể làm suy yếu các vaccine hiện có và gây ra làn sóng mới của chủ nghĩa dân tộc vaccine cũng như các cuộc cạnh tranh địa chính trị về khả năng tiếp cận vaccine dành cho biến thể mới.

Nếu điều này xảy ra, câu chuyện về việc tiếp cận vaccine Covid-19 sẽ một lần nữa chứng minh việc các quốc gia tư duy và hành động liên quan đến vaccine và xem vaccine như là một hình thức quyền lực.

TIN LIÊN QUAN
Vaccine Covid-19: Johnson & Johnson gặp khó
Triển vọng thế giới hậu Covid-19: Rối loạn và bất ổn sẽ gia tăng?
Việt Nam và Hội đồng Bảo an: Tiếp tục góp tiếng nói có trách nhiệm với các vấn đề thuộc quan tâm chung
Cập nhật Covid-19 ngày 22/4: Mỹ vượt mục tiêu tiêm chủng; Iraq vượt ngưỡng 1 triệu ca; Dư vaccine, Israel 'nhường suất' mua cho các nước khác
Covid-19 ở Việt Nam sáng 22/4: Thêm 6 ca mắc mới được cách ly sau khi nhập cảnh tại Thái Bình, Yên Bái; hơn 108.000 người đã tiêm vaccine
Trung Quốc đang 'hụt hơi' trong chiến lược ngoại giao vaccine
Cạnh tranh với Trung Quốc, Ấn Độ cũng đang vận dụng hiệu quả 'vaccine hữu nghị'
(theo East Asia Forum)

Có thể bạn quan tâm

Bài viết cùng chủ đề

Covid-19

Đọc thêm

Quân đội Israel tấn công liên hoàn 130 mục tiêu ở Dải Gaza, nã cả tên lửa tới tấp?

Quân đội Israel tấn công liên hoàn 130 mục tiêu ở Dải Gaza, nã cả tên lửa tới tấp?

Baoquocte.vn. Quân đội Israel cho biết, đã tấn công 130 'mục tiêu quân sự' ở Dải Gaza trong các vụ không kích.
Đàm phán Mỹ-Iran về JCPOA: Tuyết rơi mùa hè

Đàm phán Mỹ-Iran về JCPOA: Tuyết rơi mùa hè

Baoquocte.vn. Kế hoạch Hành động Toàn diện Chung (JCPOA) giờ chỉ còn là bước đệm để Mỹ-Iran hướng tới một thỏa thuận khác đáp ứng tốt hơn lợi ích song phương.
Cạnh tranh công nghệ Mỹ-Trung Quốc: Sự trỗi dậy của doanh nghiệp sản xuất chip Bắc Kinh và tham vọng tự cường bán dẫn

Cạnh tranh công nghệ Mỹ-Trung Quốc: Sự trỗi dậy của doanh nghiệp sản xuất chip Bắc Kinh và tham vọng tự cường bán dẫn

Baoquocte.vn. Cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung Quốc đã mang lại cho chính phủ Trung Quốc cơ hội giảm bớt sự phụ thuộc vào Mỹ về lĩnh vực công nghệ.
Doanh nghiệp liên kết 'chạy đua' giữ thương hiệu gạo ST25

Doanh nghiệp liên kết 'chạy đua' giữ thương hiệu gạo ST25

Baoquocte.vn. Trong những ngày gần đây, gạo ST25 của Việt Nam, sản phẩm được công nhận là 'Gạo ngon nhất thế giới' năm 2019, liên tiếp bị đăng ký nhãn hiệu ...
Chuyển nhượng cầu thủ hôm nay: Chelsea tranh ký Jadon Sancho; lộ diện tân binh của AS Roma thời Jose Mourinho; bí mật hợp đồng hợp đồng Neymar với PSG

Chuyển nhượng cầu thủ hôm nay: Chelsea tranh ký Jadon Sancho; lộ diện tân binh của AS Roma thời Jose Mourinho; bí mật hợp đồng hợp đồng Neymar với PSG

Baoquocte.vn. Những tin tức về chuyển nhượng cầu thủ của bóng đá quốc tế được cập nhật liên tục trên báo Thế giới & Việt Nam.
LẠ! Loài gà 'lực sĩ' thích mát xa, uống rượu để 'giữ dáng', giá tiền triệu mỗi con

LẠ! Loài gà 'lực sĩ' thích mát xa, uống rượu để 'giữ dáng', giá tiền triệu mỗi con

Baoquocte.vn. Giống gà lực sĩ có dáng đứng oai phong, thích masage, uống rượu tỏi, có giá cả chục triệu đồng/con đang được nhiều người ở miền Tây săn lùng.
NÓNG! Xả súng tại trường học ở Nga, ít nhất 7 người tử vong

NÓNG! Xả súng tại trường học ở Nga, ít nhất 7 người tử vong

Baoquocte.vn. Một vụ xả súng đã diễn ra tại trường học ở thủ đô Kaza, Cộng hòa Tatarstan thuộc Nga, khiến ít nhất 7 người tử vong.
New Zealand tài trợ 800 triệu đồng cho dự án 'Giao hưởng rừng xanh' tại Ninh Thuận

New Zealand tài trợ 800 triệu đồng cho dự án 'Giao hưởng rừng xanh' tại Ninh Thuận

Baoquocte.vn. Đại sứ quán New Zealand đã công bố khoản đóng góp trị giá 800 triệu đồng (48.000 NZD) từ New Zealand cho dự án 'Giao hưởng rừng xanh' tại Ninh ...
Hội hữu nghị Việt Nam - Ấn Độ chia sẻ khó khăn với người dân Ấn Độ

Hội hữu nghị Việt Nam - Ấn Độ chia sẻ khó khăn với người dân Ấn Độ

Baoquocte.vn. Hội hữu nghị Việt Nam - Ấn Độ tổ chức lễ trao tặng người dân Ấn Độ 100 máy thở nhằm chia sẻ và hỗ trợ nhân dân Ấn Độ ...
Trong điều kiện xảy ra dịch Covid-19 cần chủ động xây dựng kịch bản triển khai công tác bầu cử

Trong điều kiện xảy ra dịch Covid-19 cần chủ động xây dựng kịch bản triển khai công tác bầu cử

Baoquocte.vn. Các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ chủ động xây dựng kịch bản, triển khai công tác bầu cử trong điều kiện xảy ra dịch Covid-19.
Quân đội Israel tấn công liên hoàn 130 mục tiêu ở Dải Gaza, nã cả tên lửa tới tấp?

Quân đội Israel tấn công liên hoàn 130 mục tiêu ở Dải Gaza, nã cả tên lửa tới tấp?

Baoquocte.vn. Quân đội Israel cho biết, đã tấn công 130 'mục tiêu quân sự' ở Dải Gaza trong các vụ không kích.
NÓNG! Xả súng tại trường học ở Nga, ít nhất 7 người tử vong

NÓNG! Xả súng tại trường học ở Nga, ít nhất 7 người tử vong

Baoquocte.vn. Một vụ xả súng đã diễn ra tại trường học ở thủ đô Kaza, Cộng hòa Tatarstan thuộc Nga, khiến ít nhất 7 người tử vong.
Cập nhật Covid-19 ngày 11/5: Châu Á 'ngược nắng' với toàn cầu; EU cấp thẻ thông hành y tế; biến thể mới ở Ấn Độ 'đáng quan ngại'

Cập nhật Covid-19 ngày 11/5: Châu Á 'ngược nắng' với toàn cầu; EU cấp thẻ thông hành y tế; biến thể mới ở Ấn Độ 'đáng quan ngại'

Baoquocte.vn. Theo Worldometers, đến nay, toàn cầu có xấp xỉ 159,6 triệu ca nhiễm Covid-19, gần 3,32 triệu ca tử vong và hơn 137,26 triệu bệnh nhân bình phục.
Cập nhật căng thẳng Đông Jerusalem: Đụng độ tiếp diễn, Thủ tướng Israel tuyên bố ủng hộ cảnh sát, Nga-Trung và quốc tế quan ngại

Cập nhật căng thẳng Đông Jerusalem: Đụng độ tiếp diễn, Thủ tướng Israel tuyên bố ủng hộ cảnh sát, Nga-Trung và quốc tế quan ngại

Baoquocte.vn. Đụng độ giữa người Palestine và cảnh sát Israel vẫn tiếp diễn ở khu vực Đền thờ Al-Aqsa, phía Đông thành phố Jerusalem.
Covid-19: Biển thể SARS-CoV-2 ở Ấn Độ gây quan ngại toàn cầu, lây lan nhanh và kháng mọi sự bảo vệ

Covid-19: Biển thể SARS-CoV-2 ở Ấn Độ gây quan ngại toàn cầu, lây lan nhanh và kháng mọi sự bảo vệ

Baoquocte.vn. Biến thể gây bệnh Covid-19 được phát hiện tại Ấn Độ, hay còn gọi là B.1.617, đã được phân loại ở mức 'biến thể đáng quan ngại' cấp độ toàn cầu.
Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ bắt đầu 'chuyến thăm hàn gắn' tới Saudi Arabia

Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ bắt đầu 'chuyến thăm hàn gắn' tới Saudi Arabia

Baoquocte.vn. Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Mevlut Cavusoglu đã tới Saudi Arabia hội đàm với các quan chức nước chủ nhà.
Triển vọng Ukraine gia nhập khối NATO: Nói dễ, làm khó

Triển vọng Ukraine gia nhập khối NATO: Nói dễ, làm khó

Baoquocte.vn. Đề xuất gia nhập tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) của Ukraine được hưởng ứng, liệu đã đủ để Kiev trở thành một phần của khối? TG&VN bình luận.
Thổ Nhĩ Kỳ-Ai Cập: Gác chuyện cũ, nối tình xưa

Thổ Nhĩ Kỳ-Ai Cập: Gác chuyện cũ, nối tình xưa

Baoquocte.vn. Tại sao Thổ Nhĩ Kỳ lại mong muốn cải thiện quan hệ với Ai Cập? Câu trả lời là lợi ích về chính trị, kinh tế và vị thế. TG&VN bình luận.
Quan hệ Nga-Ukraine-Mỹ: Lời mời giăng bẫy

Quan hệ Nga-Ukraine-Mỹ: Lời mời giăng bẫy 1

Baoquocte.vn. Quan hệ giữa Nga-Ukraine-Mỹ hiện không được hữu hảo, với việc các bên đề nghị gặp gỡ trực tiếp thực chất lại là chuyện gài bẫy nhau. TG&VN bình luận.
Quan hệ Thổ Nhĩ Kỳ-Mỹ: Khi tình sắp cạn và lợi dần vơi

Quan hệ Thổ Nhĩ Kỳ-Mỹ: Khi tình sắp cạn và lợi dần vơi

Baoquocte.vn. Tuyên bố của Tổng thống Joe Biden về Armenia là ‘giọt nước tràn ly’, khiến quan hệ Thổ Nhĩ Kỳ-Mỹ vốn đã trắc trở nay thêm phần bất định. Bình luận của TG&VN.
Sách xanh Ngoại giao Nhật Bản: Củng cố đồng minh, thận trọng đối tác

Sách xanh Ngoại giao Nhật Bản: Củng cố đồng minh, thận trọng đối tác

Baoquocte.vn. Những điểm nào đáng chú ý trong Sách xanh Ngoại giao mới công bố của Nhật Bản? Bình luận của TG&VN.
Hội nghị Lãnh đạo ASEAN với khủng hoảng Myanmar: Bước khởi đầu cần thiết

Hội nghị Lãnh đạo ASEAN với khủng hoảng Myanmar: Bước khởi đầu cần thiết

Baoquocte.vn. Khủng hoảng Myanmar không còn là chuyện riêng của quốc gia mà là vấn đề của quốc tế, khu vực. Với cách tiếp cận phù hợp, ASEAN đã mở cánh cửa đầu tiên.
Bầu cử thủ tướng Singapore: 3 ứng cử viên nặng ký

Bầu cử thủ tướng Singapore: 3 ứng cử viên nặng ký

Baoquocte.vn. 3 ứng cử viên được gọi tên cho vị trí 'ghế nóng' thủ tướng Singapore là Lawrence Wong, Ong Ye Kung và Chan Chun Sing.
Kho đạn Vrbetice và ‘điểm tối’ trong quan hệ Nga-Czech

Kho đạn Vrbetice và ‘điểm tối’ trong quan hệ Nga-Czech

Baoquocte.vn. Quan hệ Nga-Czech tuột dốc nhanh chóng kể từ khi vụ nổ kho vũ khí gần làng Vbretice 7 năm trước trở thành đề tài bàn tán căng thẳng giữa hai nước.
Vũ khí mới: Thổ Nhĩ Kỳ phát triển bom dẫn đường siêu nhẹ MAM-T

Vũ khí mới: Thổ Nhĩ Kỳ phát triển bom dẫn đường siêu nhẹ MAM-T

Baoquocte.vn. Các UAV trinh sát và tấn công hiện đại do Thổ Nhĩ Kỳ sản xuất có khả năng mang và ném loại bom dẫn đường thuộc họ MAM của hãng Roketsan A.S.
Vì sao cuộc khủng hoảng Covid-19 ở Ấn Độ ngày càng tồi tệ?

Vì sao cuộc khủng hoảng Covid-19 ở Ấn Độ ngày càng tồi tệ?

Baoquocte.vn. Với các ca mắc và tử vong mới do Covid-19 tăng kỷ lục, không khí u ám và tuyệt vọng đang bao trùm từng ngóc ngách của Ấn Độ.
Cộng hòa Chad: Bất ổn và bất định

Cộng hòa Chad: Bất ổn và bất định

Baoquocte.vn. Sau cái chết bất ngờ của cố Tổng thống Chad Idriss Déby trên chiến trường, tình hình ở quốc gia châu Phi này đã rơi vào tình trạng bất ổn kéo dài.
5 cách tàu sân bay Mỹ có thể bị đánh chìm

5 cách tàu sân bay Mỹ có thể bị đánh chìm

Baoquocte.vn. Tàu sân bay có cách tự vệ trước các đòn tấn công như ngư lôi phóng từ tàu ngầm, tên lửa hành trình và tên lửa đạn đạo phóng từ nhiều phương tiện khác nhau…
Phiên bản di động