Học giả Ấn Độ: Việt Nam điều chỉnh chính sách sinh con trước sức ép nhân khẩu học

Phan Trường
Trong bối cảnh tỷ lệ sinh liên tục giảm và dân số già hóa nhanh, Quốc hội Việt Nam đã chính thức bỏ quy định giới hạn số con trong mỗi gia đình – một bước chuyển quan trọng trong chính sách dân số.
Theo dõi Baoquocte.vn trên

Nhận định trên là của Tiến sĩ Rajaram Panda (*) trong bài viết “Vietnam Abandons Two-Child Policy Amid Demographic Challenge – Analysis” (tạm dịch: Việt Nam chấm dứt chính sách hai con trong bối cảnh dân số già hóa), đăng tải trên Eurasia Review ngày 11/6.

Bài viết “Vietnam Abandons Two-Child Policy Amid Demographic Challenge – Analysis” (tạm dịch: Việt Nam chấm dứt chính sách hai con trong bối cảnh dân số già hóa) của Tiến sĩ Rajaram Panda (Ấn Độ) đăng tải trên Eurasia Review ngày 11/6. (Ảnh chụp màn hình)
Bài viết của Tiến sĩ Rajaram Panda (Ấn Độ) đăng tải trên Eurasia Review ngày 11/6. (Ảnh chụp màn hình)

Từ “kiểm soát” sang “khuyến khích”

Theo Tiến sĩ Rajaram Panda, đầu tháng 6/2025, Quốc hội Việt Nam đã thông qua việc sửa đổi Luật Dân số, chính thức chấm dứt chính sách hai con từng được áp dụng từ năm 1988. Từ nay, các gia đình Việt Nam có toàn quyền quyết định số con, không còn rào cản pháp lý nào trong việc sinh thêm con thứ ba trở lên.

Vị học giả Ấn Độ cho biết, trong nhiều năm qua, Việt Nam nỗ lực duy trì mức sinh thay thế là 2,1 con/phụ nữ nhằm cân bằng giữa kiểm soát dân số và đảm bảo lực lượng lao động trong tương lai. Tuy nhiên, những con số gần đây cho thấy nỗ lực này đang đứng trước thách thức lớn. Tỷ lệ sinh toàn quốc năm 2024 giảm xuống còn 1,91 - thấp nhất từ trước đến nay. Riêng tại TP. Hồ Chí Minh, nơi chịu áp lực lớn về chi phí sinh hoạt, tỷ lệ này chỉ còn 1,39.

Trước đây, Việt Nam quy định chính sách dân số - kế hoạch hóa gia đình chặt chẽ; trong đội ngũ cán bộ, Đảng viên nếu sinh con thứ ba thường bị xem xét kỷ luật, mất cơ hội thi đua hoặc không được bổ nhiệm để thăng tiến. Giờ đây, những quy định đó không còn hiệu lực.

Tác giả bài viết cũng lưu ý rằng, song song với việc loại bỏ rào cản, nhiều địa phương đã triển khai chính sách khuyến khích sinh đủ hai con. TP. Hồ Chí Minh đưa ra gói hỗ trợ tài chính khoảng 3 triệu đồng cho phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi. Một số tỉnh phía Nam cũng đang thí điểm hỗ trợ bằng tiền mặt hoặc miễn giảm chi phí y tế, giáo dục. Tuy nhiên, các chuyên gia đánh giá những biện pháp này vẫn chưa đủ sức thuyết phục trong bối cảnh áp lực kinh tế và xã hội ngày càng đè nặng lên các gia đình trẻ.

Nhiều gia đình cho biết họ phải đặt riêng những bộ áo dài được may từ tận Thành phố Hồ Chí Minh trước đó 1 tháng để có những bức ảnh tuyệt đẹp tại Quảng trường Ba Đình. (Ảnh: Thành Long)
Theo học giả Ấn Độ, bài toán nhân khẩu học hiện nay đặt ra thách thức không nhỏ cho tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững của Việt Nam. (Ảnh: Thành Long)

Thách thức kép về dân số

Bài viết trích nguồn từ Quỹ Dân số Liên hợp quốc (UNFPA), Việt Nam hiện nằm trong nhóm các nước có tốc độ già hóa dân số nhanh hàng đầu châu Á. Giai đoạn “dân số vàng” - khi tỷ lệ người trong độ tuổi lao động đạt đỉnh - chỉ kéo dài đến khoảng năm 2039. Sau đó, lực lượng lao động sẽ dần thu hẹp, trong khi nhu cầu chi cho an sinh xã hội, y tế và hưu trí ngày càng lớn.

Tác giả bài viết nêu tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh - vốn đã tồn tại nhiều năm, tiếp tục là mối lo ngại lớn. Tỷ lệ bé trai trên bé gái hiện đạt 111,8/100 – cao hơn nhiều so với mức cân bằng sinh học tự nhiên. Mặc dù pháp luật cấm lựa chọn giới tính thai nhi, thực tế vẫn ghi nhận các hành vi trái pháp luật trong khám thai và nạo phá thai vì lý do giới tính. Bộ Y tế đang đề xuất nâng mức phạt lên tối đa 100 triệu đồng, nhưng nhiều nhà quan sát cho rằng cần thúc đẩy các giải pháp căn cơ về nhận thức và bình đẳng giới để giải quyết triệt để vấn đề.

Học giả người Ấn Độ nhận định, bài toán nhân khẩu học hiện nay đặt ra thách thức không nhỏ cho tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững của nước ta. Nếu không có chiến lược dài hạn và hiệu quả, Việt Nam có thể rơi vào tình trạng già hóa – kịch bản mà nhiều quốc gia châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc đã và đang đối mặt.

Bài viết dẫn chứng rằng, chính sách dân số không còn là câu chuyện của riêng Việt Nam. Trung Quốc, từng áp dụng chính sách một con kéo dài hàng thập kỷ, phải chuyển sang chính sách ba con từ năm 2021 sau khi dân số chính thức suy giảm. Một số địa phương tại Trung Quốc như Thiên Môn đã đưa ra gói hỗ trợ lên tới 49.000 USD cho gia đình sinh con thứ ba, nhưng hiệu quả vẫn chưa rõ rệt.

Ở chiều ngược lại, dù không áp dụng chính sách hạn chế sinh đẻ, các nước phát triển như Hàn Quốc hay Italy vẫn ghi nhận tỷ lệ sinh cực thấp, lần lượt là 0,75 và 1,2 trẻ/phụ nữ. Điều này cho thấy quyết định sinh con ngày càng mang tính cá nhân, chịu tác động lớn từ chi phí sinh hoạt, sự ổn định công việc, áp lực chăm sóc con cái và chất lượng cuộc sống.

Tác giả cũng chỉ ra, chi phí nuôi một đứa trẻ từ sơ sinh đến tuổi trưởng thành tại Việt Nam được ước tính dao động từ 10 đến 20 triệu/tháng, tùy điều kiện sống và mức đầu tư của cha mẹ. Đây là lý do khiến nhiều cặp vợ chồng trẻ lựa chọn sinh ít con, hoặc trì hoãn sinh con.

Tiến sĩ Rajaram Panda kết luận, bài toán dân số đang đặt Việt Nam trước ngã rẽ lớn. Một mặt, nới lỏng chính sách sinh đẻ là cần thiết để đảm bảo lực lượng lao động và cơ cấu dân số cân bằng. Mặt khác, nếu thiếu các giải pháp đồng bộ về phúc lợi, nhà ở, giáo dục và chăm sóc trẻ nhỏ, chính sách “sinh bao nhiêu cũng được” có thể không đủ sức xoay chuyển tình hình.


(*) Tiến sĩ Rajaram Panda là cựu nghiên cứu viên cao cấp tại Bảo tàng và Thư viện tưởng niệm Nehru (PMML), từng công tác tại Viện Nghiên cứu và phân tích quốc phòng Manohar Parrikar (MP-IDSA), đảm nhiệm vị trí ICCR Chair tại Đại học Reitaku, Nhật Bản.

Sửa Pháp lệnh Dân số: Từ hôm nay (3/6), vợ chồng được tự quyết định số con

Sửa Pháp lệnh Dân số: Từ hôm nay (3/6), vợ chồng được tự quyết định số con

Chiều 3/6, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã biểu quyết thông qua dự án Pháp lệnh sửa đổi Điều 10 của Pháp lệnh Dân ...

Để không vuột mất cơ hội dân số vàng...

Để không vuột mất cơ hội dân số vàng...

Cơ cấu dân số vàng ở nước ta mới “vàng” về mặt số lượng, là thách thức lớn đối với xã hội. Vì vậy, cần ...

Lo ngại xu hướng suy giảm tỷ lệ kết hôn và sinh con ở đất nước tỷ dân

Lo ngại xu hướng suy giảm tỷ lệ kết hôn và sinh con ở đất nước tỷ dân

Các chuyên gia Trung Quốc cho rằng, xu hướng suy giảm tỷ lệ hôn nhân ở nước này bắt nguồn từ nhiều yếu tố, bao ...

Đảng ta - Dân là gốc, vì hạnh phúc mà hy sinh

Đảng ta - Dân là gốc, vì hạnh phúc mà hy sinh

PGS. TS Lê Hải Bình, Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản khẳng định, Đảng ta có đầy ...

Ngày Dân số thế giới (11/7): Nỗi lo 'cơn bão' già hóa dân số

Ngày Dân số thế giới (11/7): Nỗi lo 'cơn bão' già hóa dân số

Già hóa dân số đang là một trong những vấn đề trọng tâm của các quốc gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam.

Đọc thêm

Đường đến APEC 2027 - Tự hào, trách nhiệm và thời cơ

Đường đến APEC 2027 - Tự hào, trách nhiệm và thời cơ

Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuẩn bị cao điểm cho Năm APEC 2027, với sự chỉ đạo xuyên suốt từ Trung ương và sự vào cuộc quyết liệt ...
Tổng thống Mỹ bày tỏ không hài lòng về thâm hụt thương mại với Canada

Tổng thống Mỹ bày tỏ không hài lòng về thâm hụt thương mại với Canada

Ngày 21/11, Tổng thống Donald Trump cho biết, Mỹ và Canada sẽ sớm đạt được một thỏa thuận thương mại.
Dự báo thời tiết đêm hôm nay và ngày mai (23/11): Bắc Bộ đêm và sáng sớm trời rét; cả nước ngày nắng

Dự báo thời tiết đêm hôm nay và ngày mai (23/11): Bắc Bộ đêm và sáng sớm trời rét; cả nước ngày nắng

Thông tin dự báo thời tiết các khu vực trong đêm hôm nay và ngày mai (23/11) từ Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia.
Ngoại giao kinh tế Việt Nam tại Malaysia: Từ kết nối đến hợp tác thực chất

Ngoại giao kinh tế Việt Nam tại Malaysia: Từ kết nối đến hợp tác thực chất

Chiều 22/11, Chương trình kết nối doanh nghiệp Việt Nam và Malaysia đã diễn ra với sự tham gia của 41 doanh nghiệp hai nước.
Định vị ngành tôm Việt Nam: Không phải là chuyện vẽ thêm khẩu hiệu mới, mà là làm rõ lợi thế cốt lõi và tháo gỡ điểm nghẽn

Định vị ngành tôm Việt Nam: Không phải là chuyện vẽ thêm khẩu hiệu mới, mà là làm rõ lợi thế cốt lõi và tháo gỡ điểm nghẽn

Trong khuôn khổ Festival Tôm Cà Mau lần thứ 2 năm 2026, ngày 22/11, đã diễn ra Diễn đàn tôm Việt Nam - Giải pháp phát triển bền vững.
Khủng hoảng năng lượng: Người dân Ukraine chuẩn bị cho một mùa Đông nhiều bất định

Khủng hoảng năng lượng: Người dân Ukraine chuẩn bị cho một mùa Đông nhiều bất định

Các cuộc tấn công của Nga vào hệ thống năng lượng Ukraine khiến hàng triệu người dân phải đối mặt với nguy cơ thiếu điện, sưởi ấm.
Mexico bắt giữ trùm ma túy nằm trong danh sách truy nã của FBI

Mexico bắt giữ trùm ma túy nằm trong danh sách truy nã của FBI

Quân đội Mexico đã bắt giữ Fausto Isidro Meza-Flores, thủ lĩnh băng đảng Los Mazatlecos và nằm trong danh sách 10 đối tượng bị FBI truy nã.
Tổng thống Mỹ gọi ông Putin là 'bạn tôi', Đặc phái viên Nga lên tiếng, hé lộ nhiều trao đổi quan trọng

Tổng thống Mỹ gọi ông Putin là 'bạn tôi', Đặc phái viên Nga lên tiếng, hé lộ nhiều trao đổi quan trọng

Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp tục khẳng định mối quan hệ cá nhân tốt đẹp với người đồng cấp Nga Vladimir Putin, gọi nhà lãnh đạo Nga là “bạn tôi”.
Mỹ - Iran đồng loạt phát tín hiệu muốn đạt thỏa thuận, giữa lằn ranh đỏ vẫn có 'giải pháp công bằng'

Mỹ - Iran đồng loạt phát tín hiệu muốn đạt thỏa thuận, giữa lằn ranh đỏ vẫn có 'giải pháp công bằng'

Mỹ và Iran cùng phát đi tín hiệu sẵn sàng hướng tới một thỏa thuận chấm dứt xung đột kéo dài gần 9 tháng qua, dù vẫn còn những bất đồng về các điều kiện ...
Đất hiếm ở một châu lục có tiềm năng thay thế nguồn cung từ Trung Quốc

Đất hiếm ở một châu lục có tiềm năng thay thế nguồn cung từ Trung Quốc

Châu Phi được đánh giá có tiềm năng trở thành một nguồn cung thay thế đáng kể nếu đẩy nhanh khai thác, chế biến và tinh luyện đất hiếm.
Tình hình Mỹ-Iran: Washington trừng phạt các thực thể liên quan đến kinh doanh dầu mỏ, ông Trump chịu một sức ép

Tình hình Mỹ-Iran: Washington trừng phạt các thực thể liên quan đến kinh doanh dầu mỏ, ông Trump chịu một sức ép

Cập nhật những diễn biến mới nhất trong quan hệ Mỹ-Iran ngày hôm nay.
Mỹ nói châu Âu né tránh đối thoại với Tổng thống Putin

Mỹ nói châu Âu né tránh đối thoại với Tổng thống Putin

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent nhận định các quốc gia châu Âu đang muốn ‘thu mình lại’ hòng né tránh việc đối thoại với Tổng thống Nga.
Ukraine 'nóng lòng' muốn phương Tây làm rõ một việc, không phải bằng lời nói mà phải cam kết trên giấy

Ukraine 'nóng lòng' muốn phương Tây làm rõ một việc, không phải bằng lời nói mà phải cam kết trên giấy

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết Kiev vẫn chưa nhận được các cam kết bằng văn bản, làm rõ cách thức bảo đảm an ninh theo mô hình Điều 5 NATO.
Thượng đỉnh Trung-Mỹ-Nga và những vấn đề đặt ra với thế giới

Thượng đỉnh Trung-Mỹ-Nga và những vấn đề đặt ra với thế giới

Thượng đỉnh Trung-Mỹ-Nga bên lề Hội nghị cấp cao APEC tại Thâm Quyến (Trung Quốc) ngày 19/11 khép lại với tuyên bố chung về những vấn đề chiến lược.
Sứ mệnh trung gian của Thổ Nhĩ Kỳ

Sứ mệnh trung gian của Thổ Nhĩ Kỳ

Thổ Nhĩ Kỳ đang đẩy mạnh vai trò trung gian hòa giải nhờ khả năng tiếp xúc với các bên xung đột tại khu vực.
Thượng đỉnh Anh - EU: Gió đổi chiều ở London

Thượng đỉnh Anh - EU: Gió đổi chiều ở London

Mong muốn hội nhập trở lại với châu lục đang chi phối bầu không khí London trước Hội nghị thượng đỉnh EU - Anh vào cuối tuần này.
Quản trị AI trong kỷ nguyên công nghệ không biên giới

Quản trị AI trong kỷ nguyên công nghệ không biên giới

Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) đặt ra yêu cầu cấp thiết về xây dựng một khuôn khổ quản trị toàn cầu bao trùm và có trách nhiệm.
Chính sách đối ngoại của Tổng thống Trump đối mặt ‘tay phanh’ mới

Chính sách đối ngoại của Tổng thống Trump đối mặt ‘tay phanh’ mới

Chiến thắng của đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026 đã tạo ra sự thay đổi đáng chú ý trong cán cân quyền lực tại Mỹ.
Bài toán nhân tài (Kỳ 2): Thu hút, trọng dụng và giữ chân

Bài toán nhân tài (Kỳ 2): Thu hút, trọng dụng và giữ chân

Cạnh tranh nhân tài không chỉ giới hạn ở tài chính, mà mở rộng sang điều kiện làm việc, quyền tự chủ chuyên môn và cơ hội phát triển.
Bài toán nhân tài (Kỳ 1): Đổi mới đào tạo gắn với nhu cầu

Bài toán nhân tài (Kỳ 1): Đổi mới đào tạo gắn với nhu cầu

Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt, nhân tài là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và tự chủ công nghệ của mỗi quốc gia.
Từ Madrid đến Gaza: Những khuôn khổ cho hòa bình Trung Đông

Từ Madrid đến Gaza: Những khuôn khổ cho hòa bình Trung Đông

Các khuôn khổ hòa bình tại Trung Đông cụ thể hơn về cơ chế thực thi, song vẫn vướng những bất đồng cản trở việc triển khai.
Công nghệ lưỡng dụng: Khi ranh giới mờ dần

Công nghệ lưỡng dụng: Khi ranh giới mờ dần

Công nghệ lưỡng dụng là công nghệ có thể phục vụ cả mục đích dân sự lẫn quân sự. Sự chuyển giao giữa hai lĩnh vực có thể diễn ra theo cả hai chiều.
Từ cứu trợ sau thảm họa đến chủ động phòng ngừa

Từ cứu trợ sau thảm họa đến chủ động phòng ngừa

Nhiều quốc gia đang đưa ra nhiều giải pháp chủ động phòng ngừa ngay khi xuất hiện những dấu hiệu rủi ro.
Cuộc đua chiếm lĩnh quỹ đạo Trái đất

Cuộc đua chiếm lĩnh quỹ đạo Trái đất

Cuộc đua đưa vệ tinh lên quỹ đạo Trái đất không còn là chuyện đưa ai lên quỹ đạo, mà còn là ai có thể ở lại, khai thác và định hình luật chơi.
Phiên bản di động