Sáng kiến IPEF: Xu hướng liên kết kinh tế mới

PGS. TS. Nguyễn Anh Tuấn
Học viện Ngoại giao
Sáng kiến IPEF cho thấy nỗ lực của chính quyền Tổng thống Mỹ Joe Biden trong mở rộng vai trò hợp tác kinh tế tại khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.
Theo dõi Baoquocte.vn trên
Lễ khởi động quá trình tham gia thảo luận về IPEF tháng 5/2022 tại Tokyo, Nhật Bản. (Nguồn: USTR)
Lễ khởi động quá trình tham gia thảo luận về IPEF tháng 5/2022 tại Tokyo, Nhật Bản. (Nguồn: USTR)

Trong bối cảnh tình hình thế giới biến động, xung đột bùng phát, cạnh tranh nước lớn ảnh hưởng đáng kể tới tốc độ phục hồi, tăng trưởng kinh tế toàn cầu, Sáng kiến Khuôn khổ kinh tế Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương vì Thịnh vượng (IPEF) đã thu hút được 13 nước trong khu vực tham gia thảo luận cùng Mỹ. Đâu là điểm nhấn trong sáng kiến này?

Bối cảnh ra đời

Ngày 11/2/2022, nhằm khôi phục “vị thế lãnh đạo” và tái cấu trúc trật tự châu Á-Thái Bình Dương, chính quyền Mỹ của Tổng thống Joe Biden đã công bố Chiến lược Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương mới (IPS), trong đó nêu rõ: “Dưới thời Tổng thống Biden, Mỹ quyết tâm tăng cường vị thế và những cam kết lâu dài với Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương, bao gồm mọi khu vực, từ Đông Bắc Á tới Đông Nam Á, từ Nam Á tới châu Đại Dương, kể cả các hòn đảo tại Thái Bình Dương”.

Các đồng minh, đối tác châu Á của Mỹ phản ứng ra sao? Một mặt, họ hoan nghênh các khía cạnh chính của IPS và thừa nhận rằng, an ninh và thịnh vượng khu vực rất quan trọng đối với Mỹ. Mặt khác, họ nhận thấy sự tham gia của Mỹ trong lĩnh vực phi quân sự tại khu vực, nhất là về kinh tế chưa thực sự rõ ràng, sau khi ông Donald Trump rút Mỹ khỏi Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) và ông Joe Biden vẫn không sẵn sàng để tham gia Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP).

Trong khi đó, tại khu vực, Trung Quốc đã thành công với Sáng kiến vàng đai con đường (BRI), thúc đẩy ký kết và triển khai Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP), cũng như đã nộp đơn xin gia nhập CPTPP. Đặc biệt, Sáng kiến Phát triển toàn cầu (GDI) của Trung Quốc đã được Ngoại trưởng Vương Nghị trình lên Liên hợp quốc vào tháng 4/2022 và hiện đã có tới hơn 50 quốc gia tham gia.

Trong bối cảnh đó, nhân dịp dự Hội nghị thượng đỉnh Bộ tứ ngày 24/5/2022 tại Tokyo, Nhật Bản, Tổng thống Joe Biden đã tuyên bố khởi động tiến trình thảo luận về Khung kinh tế Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương (IPEF) vì sự thịnh vượng. IPEF là cơ hội để Mỹ thúc đẩy vai trò lãnh đạo và làm sâu sắc hơn mối quan hệ với các nước Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương tại thời điểm địa-chính trị quan trọng này. Song nó cũng đòi hỏi Mỹ cần tìm ra con đường để đạt được một thỏa thuận tiêu chuẩn cao, phù hợp với nền kinh tế trong nước, đồng thời vẫn đủ sức hấp dẫn để thu hút các đối tác tại Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.

Những điểm nhấn

Với những mục tiêu đó, IPEF sẽ không đi theo hướng tạo ra khuôn khổ của hiệp định thương mại đa phương truyền thống cho khu vực. Thay vào đó, đây là một quá trình thiết lập các quy tắc bao trùm cho các hoạt động kinh tế và thương mại ở Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương. Các quốc gia có thể lựa chọn những điều khoản đồng ý hoặc không. Những vấn đề mà IPEF dự kiến bao gồm khả năng phục hồi chuỗi cung ứng, tiêu chuẩn kỹ thuật số, tạo thuận lợi thương mại, tiêu chuẩn lao động, phát thải carbon, cơ sở hạ tầng và chuyển đổi năng lượng sạch.

Hiện có 13 nước đang tham gia thảo luận về IPEF. Trong số đó, Nhật Bản và Hàn Quốc thuộc Đông Á là đồng minh, thuộc “phạm vi ảnh hưởng” quan trọng của Mỹ. Ấn Độ, cường quốc Nam Á với tiềm lực và mong muốn trở thành cường quốc toàn cầu, là một trong những trụ cột quan trọng nhất trong Chiến lược Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương của Mỹ. Australia và New Zealand là đồng minh truyền thống và quan trọng của xứ cờ hoa ở Nam Thái Bình Dương, trong khi Fiji là đại diện quốc đảo Nam Thái Bình Dương với vị trí quan trọng. Cuối cùng, đó là bảy nước thuộc Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), ngoại trừ Campuchia, Lào và Myanmar.

Bằng cách này, Mỹ hy vọng sẽ đoàn kết các đồng minh, mở rộng và củng cố mạng lưới đối tác ở Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương, đồng thời hỗ trợ công ăn việc làm cho nền kinh tế xứ cờ hoa, duy trì sức cạnh tranh với Trung Quốc.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất ở đây là thuyết phục các nước về tầm quan trọng của IPEF. Hiện trừ Mỹ và Ấn Độ, tất cả các quốc gia tham gia thảo luận về IPEF đều đã tham gia RCEP. Đối với họ, RCEP là một cam kết vững chắc hơn nhiều so với IPEF. Hơn nữa, khi cố gắng thiết lập các tiêu chuẩn và nguyên tắc, chắc chắn IPEF sẽ tạo ra các nghĩa vụ, nhưng cần cho thấy rõ lợi ích mà nó mang lại cho các nước thành viên.

Bốn trụ cột

Sau tuyên bố tháng 5/2022, các quan chức cấp cao từ những nước tham gia thảo luận về IPEF đã nhóm họp vào tháng 7/2022 tại Singapore, với một sự kiện cấp Bộ trưởng diễn ra trong hai ngày 8-9/9 để bàn sâu hơn về nội dung của sáng kiến này. Theo đó, IPEF có bốn trụ cột chính gồm trụ cột thương mại, chuỗi cung ứng, kinh tế sạch (kinh tế phi Carbon) và kinh tế công bằng. Sau đó, Hội nghị đã ra tuyên bố chung về nội dung bốn trụ cột nêu trên như sau:

Trụ cột đầu tiên về thương mại sẽ bao gồm chín cấu phần liên quan đến: lao động, môi trường, kinh tế số, nông nghiệp, minh bạch hóa và thực hành tốt các quy định, chính sách cạnh tranh, thuận lợi hóa thương mại, tính bao trùm, hỗ trợ kỹ thuật và hợp tác kinh tế.

Trụ cột thứ hai về chuỗi cung ứng bao gồm sáu nội dung: thiết lập các tiêu chí cho các lĩnh vực và hàng hóa quan trọng, tăng sức chống chịu và tăng đầu tư vào các lĩnh vực và hàng hóa quan trọng, thiết lập cơ chế chia sẻ thông tin và ứng phó đối với khủng hoảng, tăng cường hậu cần chuỗi cung ứng, nâng cao vai trò của người lao động và cải thiện tính minh bạch của chuỗi cung ứng.

Trụ cột thứ ba về kinh tế sạch (kinh tế phi carbon) gồm năm cấu phần chính: an ninh năng lượng và chuyển đổi năng lượng, giảm phát khí nhà kính trong một số ngành ưu tiên, các giải pháp phát triển bền vững cho đất, nước và đại dương, công nghệ tiên tiến cho giảm thiểu khí nhà kính và các biện pháp khuyến khích chuyển đổi năng lượng sạch.

Trụ cột thứ tư về kinh tế công bằng sẽ bao gồm bốn vấn đề chính: chống tham nhũng, thuế, xây dựng năng lực và đổi mới sáng tạo và hợp tác, phối hợp toàn diện và minh bạch hóa.

Như vậy, tuyên bố của Hội nghị Bộ trưởng các nước tham gia thảo luận IPEF cho thấy nỗ lực tôn trọng sự đa dạng và khác biệt, vì hòa bình, hợp tác, phát triển và cùng có lợi cho các nước, cũng như tôn trọng trình độ phát triển của các nước muốn tham gia. Trên cơ sở đó, các nước tham gia thảo luận sẽ tích cực tham vấn nội bộ về từng vấn đề cụ thể, từ đó cân nhắc cam kết của mình theo từng lĩnh vực, trụ cột cụ thể.

Bên cạnh đó, các nước tham gia thảo luận IPEF sẽ tiếp tục duy trì cách tiếp cận linh hoạt và hiệu quả, làm rõ kết quả và lợi ích cụ thể có thể đạt được khi tham gia IPEF, hiện thực hóa các chương trình hỗ trợ kỹ thuật và nâng cao năng lực cũng như làm rõ cơ chế linh hoạt cho các nước có trình độ phát triển khác nhau và đảm bảo tính thống nhất trong đa dạng để tạo thuận lợi cho việc thảo luận về nội dung và lộ trình.

Để triển khai tuyên bố của Hội nghị Bộ trưởng IPEF, từ ngày 10-15/12, các nhà đàm phán thương mại đại diện cho 14 nước tham gia thảo luận đã gặp nhau trong vòng đàm phán trực tiếp đầu tiên ở Brisbane, Australia. Kết thúc vòng đàm phán, phía Mỹ đã đưa ra tuyên bố chung nêu chi tiết tiến độ đã đạt được. Dù chưa có kết quả cụ thể nào được công bố, nhưng tuyên bố đã đề cập quá trình đàm phán các khái niệm chi tiết. Đồng thời, văn bản giữa các bên cho thấy trụ cột chuỗi cung ứng, nền kinh tế công bằng và thương mại đang được đàm phán nhanh hơn trụ cột kinh tế sạch, với trụ cột chuỗi cung ứng thu hút được nhiều sự quan tâm nhất.

Điều này cho thấy các nước tham gia thảo luận về IPEF sẵn sàng đóng vai trò lớn hơn trong các chuỗi cung ứng này. Do đó, nhiều người kỳ vọng IPEF sẽ mang lại một cơ chế chia sẻ thông tin, thúc đẩy chuỗi cung ứng an toàn và bền vững hơn.

Công bố sáng kiến mới thúc đẩy khối kinh tế tư nhân tăng trưởng bền vững

Công bố sáng kiến mới thúc đẩy khối kinh tế tư nhân tăng trưởng bền vững

Ngày 22/11, Phái đoàn ngoại giao Hoa Kỳ tại Việt Nam, thông qua Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID), và Bộ Kế ...

Quốc tế đánh giá kinh tế Việt Nam là điểm sáng trong 'bức tranh màu xám'

Quốc tế đánh giá kinh tế Việt Nam là điểm sáng trong 'bức tranh màu xám'

Chiều 1/12, tại Hà Nội, Bộ trưởng, Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ, Người phát ngôn của Chính phủ Trần Văn Sơn chủ trì họp ...

Nhiều điểm sáng về phục hồi kinh tế, dự kiến tăng trưởng GDP trên 8%

Nhiều điểm sáng về phục hồi kinh tế, dự kiến tăng trưởng GDP trên 8%

Ông Trần Tuấn Anh, Trưởng ban Kinh tế Trung ương, cho biết, kinh tế Việt Nam có sự phục hồi mạnh mẽ, đã vượt qua ...

Nga: Sáng kiến áp trần giá khí đốt của EU là công cụ phi thị trường

Nga: Sáng kiến áp trần giá khí đốt của EU là công cụ phi thị trường

Đại sứ lưu động của Bộ Ngoại giao Nga Yury Sentyurin cho rằng, sáng kiến của Liên minh châu Âu (EU) về giá trần khí ...

Ba Lan kiểm soát việc tham gia sáng kiến 'Ngũ cốc từ Ukraine', lưu ý một điều

Ba Lan kiểm soát việc tham gia sáng kiến 'Ngũ cốc từ Ukraine', lưu ý một điều

Ba Lan có kế hoạch tham gia sáng kiến “Ngũ cốc từ Ukraine” và Kiev dự kiến xuất khẩu không dưới 60 tàu chở ngũ ...

Đọc thêm

Giá vàng hôm nay 19/11/2026 rớt thảm, thủng đáy hơn một năm, cơ hội gom hàng hay nên thận trọng?

Giá vàng hôm nay 19/11/2026 rớt thảm, thủng đáy hơn một năm, cơ hội gom hàng hay nên thận trọng?

Giá vàng hôm nay 19/11/2026 trên thị trường thế giới ghi nhận chạm mức thấp nhất trong hơn một năm.
Việt Nam mở rộng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực pháp luật và hòa giải

Việt Nam mở rộng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực pháp luật và hòa giải

Việt Nam ký Công ước thành lập Tổ chức quốc tế về trung gian (IOMed), mở rộng cơ hội hợp tác trong lĩnh vực pháp lý và giải quyết tranh ...
Mỗi năm Việt Nam có khoảng 103.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến sử dụng thuốc lá

Mỗi năm Việt Nam có khoảng 103.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến sử dụng thuốc lá

Thông tin được đưa ra tại Hội thảo cung cấp thông tin về phòng, chống tác hại thuốc lá ngày 17/11 tại Hà Nội.
Vinh danh 30 tài năng trẻ trong cuộc đua làm chủ công nghệ chiến lược

Vinh danh 30 tài năng trẻ trong cuộc đua làm chủ công nghệ chiến lược

Các gương mặt được trao Giải thưởng Khoa học công nghệ Quả Cầu Vàng và Giải thưởng Nữ sinh Khoa học công nghệ Việt Nam năm 2026 hoạt động trong ...
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin

Bên lề Tuần lễ cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (APEC) năm 2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có cuộc ...
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dự và phát biểu tại
Phiên toàn thể AIPA-47

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dự và phát biểu tại Phiên toàn thể AIPA-47

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã dự và có bài phát biểu quan trọng tại Phiên toàn thể thứ nhất trong khuôn khổ Đại hội đồng liên Nghị ...
Iran tấn công căn cứ quân sự Mỹ tại Kuwait, dọa đáp trả mạnh nếu Washington tiếp tục không kích

Iran tấn công căn cứ quân sự Mỹ tại Kuwait, dọa đáp trả mạnh nếu Washington tiếp tục không kích

Các UAV chiến đấu của Iran đã tấn công vào các hệ thống phòng không, bệ phóng UAV và tên lửa của Mỹ tại căn cứ không quân Ali Al-Salem ở Kuwait.
Tổng thống Nga hội đàm với Chủ tịch Trung Quốc: Khẳng định quan hệ 'vững chắc như núi' và mục tiêu chung về hòa bình, thịnh vượng khu vực

Tổng thống Nga hội đàm với Chủ tịch Trung Quốc: Khẳng định quan hệ 'vững chắc như núi' và mục tiêu chung về hòa bình, thịnh vượng khu vực

Ngày 18/11, Tổng thống Nga Vladimir Putin có cuộc hội đàm với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình bên lề Hội nghị các nhà lãnh đạo kinh tế APEC.
Tổng thống Hàn Quốc gắn tiến triển trong quan hệ với Trung Quốc với hòa bình, ổn định trên bán đảo Triều Tiên

Tổng thống Hàn Quốc gắn tiến triển trong quan hệ với Trung Quốc với hòa bình, ổn định trên bán đảo Triều Tiên

Tổng thống Hàn Quốc cho rằng, việc đảm bảo hòa bình và ổn định trên bán đảo Triều Tiên phục vụ lợi ích chung của nước này và Trung Quốc.
Tổng thống Trump tuyên bố, liên minh giữa Mỹ và một quốc gia Đông Nam Á đang mạnh mẽ hơn bao giờ hết

Tổng thống Trump tuyên bố, liên minh giữa Mỹ và một quốc gia Đông Nam Á đang mạnh mẽ hơn bao giờ hết

Mỹ-Philippines đang mở rộng hợp tác quốc phòng, đồng thời khẳng định quan hệ đồng minh giữa hai nước hiện ở mức tốt đẹp nhất từ trước đến nay.
Anh trừng phạt 8 công ty Israel, chính phủ của Thủ tướng Netanyahu tuyên bố đáp trả

Anh trừng phạt 8 công ty Israel, chính phủ của Thủ tướng Netanyahu tuyên bố đáp trả

Anh thông báo áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với 8 công ty xây dựng của Israel có liên quan hoạt động mở rộng các khu định cư ở Bờ Tây.
Mỹ chỉ trích, Đức bảo vệ việc Ukraine tấn công vào Nga; Kiev chuẩn bị nhận hỗ trợ lớn

Mỹ chỉ trích, Đức bảo vệ việc Ukraine tấn công vào Nga; Kiev chuẩn bị nhận hỗ trợ lớn

Các quan chức quốc phòng của Đức và Mỹ đã có những phát biểu phản bác quan điểm của nhau về các cuộc tấn công tầm xa của Ukraine vào lãnh thổ Nga.
Chính sách đối ngoại của Tổng thống Trump đối mặt ‘tay phanh’ mới

Chính sách đối ngoại của Tổng thống Trump đối mặt ‘tay phanh’ mới

Chiến thắng của đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026 đã tạo ra sự thay đổi đáng chú ý trong cán cân quyền lực tại Mỹ.
Hội nghị Ngoại trưởng G7: Phép thử hợp tác

Hội nghị Ngoại trưởng G7: Phép thử hợp tác

Nhóm 7 nước công nghiệp phát triển (G7) đang đối mặt với thách thức về đoàn kết.
Bước ngoặt chính trị tại Israel

Bước ngoặt chính trị tại Israel

Việc Tổng thống Israel Isaac Herzog giao lãnh đạo đảng Yashar nhiệm vụ thành lập chính phủ mới đánh dấu bước ngoặt chính trị.
Bầu cử New Zealand: Bài toán khó giải

Bầu cử New Zealand: Bài toán khó giải

Đằng sau diễn biến bầu cử sít sao tại New Zealand là những chuyển động sâu hơn trong cục diện chính trị.
Nga - Iran: Phương cách phá thế cô lập

Nga - Iran: Phương cách phá thế cô lập

Trong bối cảnh phải đối phó với các lệnh cấm vận và sức ép từ bên ngoài, Nga và Iran ngày càng xích lại gần nhau.
Cục diện mới trong chính trường Mỹ

Cục diện mới trong chính trường Mỹ

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11 tại Mỹ đã tạo ra sự thay đổi quan trọng trong tương quan quyền lực chính trị ở Washington.
Thượng đỉnh Mỹ-Trung Quốc-Nga: Phép thử đối thoại giữa các cường quốc

Thượng đỉnh Mỹ-Trung Quốc-Nga: Phép thử đối thoại giữa các cường quốc

Cuộc gặp ba bên giữa các nhà lãnh đạo Nga, Mỹ và Trung Quốc tại Thâm Quyến ngày 19/11 được đánh giá là dấu mốc ngoại giao đáng chú ý.
Học giả Malaysia đánh giá cao vai trò cầu nối chiến lược của Việt Nam tại tiểu vùng Mekong

Học giả Malaysia đánh giá cao vai trò cầu nối chiến lược của Việt Nam tại tiểu vùng Mekong

Học giả Awang Azman Awang Pawi người Malaysia đã trả lời phỏng vấn về Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 49, diễn ra từ 14-17/11 tại Manila, Philippines.
EU tổ chức hội nghị thượng đỉnh AI đầu tiên, tìm cách thu hẹp khoảng cách với Mỹ và Trung Quốc

EU tổ chức hội nghị thượng đỉnh AI đầu tiên, tìm cách thu hẹp khoảng cách với Mỹ và Trung Quốc

EU tổ chức hội nghị thượng đỉnh AI đầu tiên, tìm cách thu hẹp khoảng cách với Mỹ và Trung Quốc
Siêu El Niño gây biến động bất thường đối với hệ sinh thái biển California

Siêu El Niño gây biến động bất thường đối với hệ sinh thái biển California

Siêu El Niño gây biến động bất thường đối với hệ sinh thái biển California
Tổng Thư ký Liên hợp quốc kêu gọi cắt giảm mạnh khí thải tại COP31

Tổng Thư ký Liên hợp quốc kêu gọi cắt giảm mạnh khí thải tại COP31

Tổng Thư ký Liên hợp quốc kêu gọi cắt giảm mạnh khí thải tại COP31
Na Uy xây dựng hầm đường bộ dưới biển sâu và dài nhất thế giới

Na Uy xây dựng hầm đường bộ dưới biển sâu và dài nhất thế giới

Na Uy đang xây dựng đường hầm Rogfast dài 27 km dưới đáy biển, được kỳ vọng trở thành đường hầm đường bộ dưới biển dài và sâu nhất thế giới.
Phiên bản di động