 |
| Việt Nam là một trong những quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất châu Á. (Nguồn: Cafebiz) |
Nhìn ở góc độ tích cực, già hóa dân số là kết quả tất yếu của những tiến bộ về y tế, dinh dưỡng, giáo dục và chất lượng cuộc sống. Tuổi thọ bình quân tăng lên là điều mà bất kỳ quốc gia nào cũng hướng tới. Không ai coi việc người dân sống lâu hơn là một thất bại của phát triển. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ, xã hội đang già đi nhanh hơn tốc độ chuẩn bị.
Theo kết quả điều tra dân số và nhà ở giữa kỳ năm 2024, Việt Nam hiện có khoảng 14,2 triệu người từ 60 tuổi trở lên, tăng 2,8 triệu người so với năm 2019 và tăng 4,7 triệu người so với năm 2014. Dự báo đến năm 2030, con số này sẽ xấp xỉ 18 triệu người, phản ánh tốc độ già hóa dân số đang nhanh hơn dự báo. Đằng sau những con số ấy là một thực tế đáng suy ngẫm: Việt Nam chỉ mất vài thập kỷ để chuyển từ một quốc gia có cơ cấu dân số trẻ sang một xã hội già hóa, nhanh hơn nhiều quốc gia phát triển trước đây.
Quá trình chuyển đổi đó càng trở nên thách thức khi diễn ra đồng thời với xu hướng mức sinh giảm kéo dài. Ở nhiều địa phương, mức sinh đã dưới mức thay thế trong nhiều năm, ngày càng nhiều người trẻ kết hôn muộn, sinh ít con hoặc lựa chọn không sinh con. Đằng sau những quyết định ấy là áp lực về việc làm, thu nhập, nhà ở, giáo dục, chi phí nuôi dạy con cái…
| More from WVR |
 Về hưu ở tuổi 60: Nghỉ mà không nghỉ |
Khi số người cao tuổi tăng nhanh trong khi số trẻ em được sinh ra ngày càng ít, Việt Nam sẽ phải đối mặt với một thực tế mới: lực lượng lao động thu hẹp, tỷ lệ phụ thuộc tăng lên và sức ép đối với hệ thống an sinh ngày càng lớn. Điều đáng lo không phải là tuổi thọ tăng, mà là khả năng thích ứng của nền kinh tế, thị trường lao động và các chính sách công trước sự thay đổi rất nhanh của cơ cấu dân số.
Nhật Bản, Hàn Quốc hay Singapore đều đang đối mặt với già hóa dân số và sự suy giảm của lực lượng lao động. Tuy nhiên, những quốc gia này bước vào xã hội già khi đã tích lũy được nền tảng kinh tế vững chắc, năng suất lao động cao và hệ thống an sinh tương đối hoàn thiện.
Việt Nam bước vào giai đoạn này khi quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa vẫn đang tiếp diễn và mục tiêu trở thành quốc gia có thu nhập cao vẫn còn ở phía trước. Điều đó đồng nghĩa với việc chúng ta không chỉ đối mặt với áp lực già hóa, mà còn phải chạy đua với thời gian để hoàn thiện các nền tảng cho tăng trưởng bền vững.
Già hóa dân số cũng đòi hỏi phải thay đổi cách nhìn về người cao tuổi. Họ không chỉ là đối tượng cần được chăm sóc mà còn là nguồn lực phát triển. Với kinh nghiệm, tri thức và kỹ năng tích lũy, nhiều người sau tuổi nghỉ hưu vẫn có thể tiếp tục lao động, truyền nghề và tham gia các hoạt động xã hội.
Cùng với đó, chính sách dân số cũng cần chuyển từ tư duy khuyến khích sinh con sang tạo điều kiện để người dân có thể sinh con. Những lời kêu gọi sinh đủ hai con sẽ khó tạo chuyển biến nếu người trẻ vẫn phải đối mặt với gánh nặng về việc làm, thu nhập, nhà ở, giáo dục và chi phí nuôi dạy con cái. Một chính sách dân số bền vững phải bắt đầu từ việc giúp các gia đình trẻ yên tâm xây dựng cuộc sống.
Việt Nam vẫn còn một quãng thời gian quý giá trước khi chính thức bước vào thời kỳ dân số già. Quỹ thời gian ấy không dài, nhưng đủ để thực hiện những cải cách căn bản về giáo dục, thị trường lao động, khoa học - công nghệ và hệ thống an sinh.
Điều quan trọng là phải nhìn nhận già hóa dân số không chỉ như một biến động nhân khẩu học, mà là một phép thử đối với năng lực phát triển của quốc gia. Khi lợi thế về số lượng lao động dần thu hẹp, chất lượng nguồn nhân lực và năng suất lao động sẽ quyết định sức cạnh tranh của nền kinh tế. Nếu chuẩn bị từ hôm nay, Việt Nam hoàn toàn có thể biến thách thức của già hóa thành động lực cho một giai đoạn phát triển mới.
| Một quốc gia châu Á lập kỷ lục gần 100.000 người trên 100 tuổi Số người trên trăm tuổi ở Nhật Bản đã đạt mức kỷ lục mới, trong bối cảnh quốc gia này tiếp tục giữ vững danh ... |
| Đức đối mặt 'cơn sóng bạc': Già hóa nhanh, dân số giảm sâu Với tỷ suất sinh xuống mức thấp kỷ lục và thế hệ “baby boomer” đồng loạt bước vào tuổi nghỉ hưu, Đức đang chịu sức ... |
| Việt Nam biến già hóa dân số thành cơ hội phát triển kinh tế bạc TS. Nguyễn Sĩ Dũng đã có bài phân tích về cơ hội và tiềm năng của nền kinh tế bạc Việt Nam. Nội dung chính ... |
| Trưởng đại diện UNFPA: Chính sách dân số cần bắt đầu từ việc lắng nghe người trẻ Ông Matt Jackson, Trưởng đại diện UNFPA tại Việt Nam khẳng định, các chính sách dân số trong giai đoạn mới cần lấy người trẻ ... |
| Hong Kong (Trung Quốc) đón cơ hội từ làn sóng già hóa dân số Trong bối cảnh dân số châu Á già hóa nhanh chóng, Hong Kong (Trung Quốc) tận dụng cơ hội này để biến nhu cầu chăm ... |
