Quan hệ quân sự Trung-Mỹ đã chứng kiến nhiều chuyển biến tích cực kể từ khi ông Tập Cận Bình, khi đó là Phó Chủ tịch nước kiêm Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương Trung Quốc, thăm Mỹ vào tháng 1/2012. Tháng 9/2012, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ khi đó là ông Leon Panetta đã đón người đồng cấp Trung Quốc, Đại tướng Lương Quang Liệt. Vào tháng 4 vừa qua, Bộ trưởng quốc phòng hai nước đã có cuộc điện đàm và Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng liên quân Mỹ, Đại tướng Martin Dempsey đã tới thăm Trung Quốc. Phát ngôn viên của quân đội Mỹ, Steve Warren, cho rằng chuyến thăm Mỹ lần này của Bộ trưởng QP Trung Quốc là nhằm duy trì "động lực tích cực" đã đạt được trong quan hệ quân sự Mỹ - Trung trong 18 tháng qua.
Ngay trong ngày đầu tiên trên đất Mỹ, ông Thường đã có các cuộc gặp với Tư lệnh Bộ chỉ huy Thái Bình Dương Mỹ, Đô đốc Samuel Locklear tại Hawaii và Tư lệnh Bộ Chỉ huy Bắc Mỹ, Tướng Charles Jacoby tại bang Colorado. Tại hai cuộc gặp, hai bên thảo luận về mở rộng hợp tác cứu trợ nhân đạo và khắc phục hậu quả thiên tai.
Điểm nhấn của chuyến thăm chính là cuộc hội đàm giữa hai Bộ trưởng Quốc phòng Trung - Mỹ tại Lầu Năm Góc kéo dài hơn 3 giờ liền ngày 19/8. Đây là cuộc gặp đầu tiên giữa người đứng đầu quân đội hai nước kể từ khi Trung Quốc và Mỹ có Bộ trưởng Quốc phòng mới. Do đó, cả hai bên đều tận dụng cơ hội này để vừa thăm dò đối phương, vừa thảo luận một loạt vấn đề từ quan hệ Trung - Mỹ, quan hệ quốc phòng song phương đến các vấn đề khu vực như chương trình hạt nhân và tên lửa của CHDCND Triều Tiên, tranh chấp lãnh thổ giữa Trung Quốc và các nước láng giềng ở biển Đông và biển Hoa Đông. Tuy nhiên, cả hai ông Thường Vạn Toàn và Chuch Hagel đều không tránh khỏi việc phải đối mặt với một loạt vấn đề còn tồn tại lâu nay trong quan hệ quốc phòng Mỹ - Trung như vấn đề an ninh mạng, việc Mỹ bán vũ khí cho Đài Loan, chiến hạm Mỹ trinh sát Trung Quốc ở cự ly gần, pháp luật Mỹ hạn chế giao lưu hợp tác quân sự với Trung Quốc... Bên cạnh việc Trung Quốc nhận lời tham gia cuộc tập trận hải quân đa quốc gia Rimpac và ông Hagel sẽ thăm Trung Quốc năm tới, cũng như các cuộc gặp trước đó giữa Bộ trưởng QP hai nước, hầu hết các vấn đề này chỉ dừng lại ở mức "trao đi, đổi lại" để hiểu rõ thêm lập trường của nhau.
Giới phân tích Trung Quốc cho rằng, chuyến thăm Mỹ lần này của ông Thường Vạn Toàn chỉ là trao đổi quân sự mang tính thông lệ giữa Bắc Kinh và Washington và khó có thể giải quyết một cách thực chất các khác biệt vốn đã tồn tại hàng thập kỷ qua trong quan hệ hai nước. Tuy nhiên, điều quan trọng hơn cả là các quan hệ và đối thoại quốc phòng cấp cao giữa Trung - Mỹ tiếp tục được duy trì và giúp hai bên tìm kiếm khả năng mở rộng lĩnh vực hợp tác. Lịch sử quan hệ Trung - Mỹ từ năm 1979 đến nay cho thấy quan hệ quốc phòng luôn là mắt xích yếu nhất trong quan hệ chung giữa hai nước. Chắc chắn "quan hệ kiểu mới" Trung - Mỹ mà ông Obama và ông Tập Cận Bình đang tìm cách xây dựng sẽ khó trở thành hiện thực nếu hai bên không tìm ra mô thức hợp tác quốc phòng kiểu mới. Tuy nhiên, với kết quả khiêm tốn của chuyến đi, xem ra việc hình thành mô thức quốc phòng mới vẫn còn là viễn cảnh xa vời.
Quách Thị Huyền
