Chuyên gia chỉ ra 'điểm trừ' Mỹ 'vô tình' phạm phải ở Afghanistan

Phạm Hằng
Chuyên gia chính trị học và quan hệ quốc tế, GS.TS. Phạm Quang Minh (Đại học KHXHNV, ĐHQG Hà Nội) cho rằng, tương lai của Afghanistan khá bất định và Mỹ dường như đã có những tính toán chưa chắc chắn tại đây.
Theo dõi Baoquocte.vn trên
Chuyên gia chỉ ra 'điểm trừ' Mỹ 'vô tình' phạm phải ở Afghanistan
Người dân Afghanistan chờ đợi ở sân bay Kabul. (Nguồn: AP)

Việc lực lượng Taliban tuyên bố kết thúc chiến tranh ở Afghanistan đang làm thế giới sững sờ. Tiếp theo sẽ là cảm giác gì và tình hình Afghanistan sẽ diễn biến như thế nào, theo dự báo của ông?

Việc lực lượng Taliban chiếm giữ được thủ đô Kabul, Tổng thống Afghanistan Ashraf Ghani phải rời khỏi đất nước là một sự kiện đã gây bất ngờ cho cả thế giới bởi nó diễn ra quá nhanh so với dự báo. Lo ngại về một tương lai đen tối có lẽ là tâm lý chung, bao trùm thế giới và đất nước này hiện nay.

Chuyên gia chỉ ra ‘điều tối kỵ’ Mỹ phạm phải, nguyên nhân ‘cái kết đắng’ ở Afghanistan
Chuyên gia chính trị học và quan hệ quốc tế, GS.TS. Phạm Quang Minh. (Ảnh: PH)

Người dân tìm cách tháo chạy khỏi đất nước bởi họ lo lắng Taliban sẽ thiết lập một chế độ Hồi giáo toàn trị.

Taliban đã cầm quyền ở Afghanistan giai đoạn 1995-2001, thực hiện chế độ vô cùng hà khắc đối với phụ nữ, các quyền cơ bản của người dân bị vi phạm. Đặc biệt, điều đáng lo ngại là Taliban đã chứa chấp những thành phần khủng bố, trong đó có Al-Qaeda, vốn là thủ phạm gây ra vụ khủng bố 11/9 tại Mỹ.

Việc Taliban quay trở lại nắm quyền ở Aghanistan khiến các nước, nhất là các nước khu vực Trung Á vô cùng lo ngại.

Suốt 20 năm qua, mặc dù không nắm quyền thực tế tại Afghanistan nhưng Taliban vẫn len lỏi để tồn tại, duy trì bộ máy của mình - có lá cờ riêng, chính phủ ngầm, tồn tại song song với chính phủ Aghanistan.

Bây giờ, khi trở lại nắm quyền, Taliban có thể sẽ tiếp tục chính sách mà họ theo đuổi trong hai thập niên qua: cực đoan, bảo thủ và hà khắc.

Người phát ngôn của Taliban Mohammad Naeem đã tuyên bố bày tỏ mong muốn thiết lập quan hệ với các quốc gia và không muốn bị cô lập. Thế nhưng, với những gì quốc tế đã biết về lực lượng này, những tuyên bố đó khó có thể đem lại lòng tin trong một sớm một chiều.

Thêm nữa, Afghanistan không có bất kỳ một nền tảng nào để phát triển. Xung đột, can thiệp, bất ổn triền miên trong suốt 20 năm qua đã phá hủy hầu hết hệ thống cơ sở hạ tầng của đất nước, làm cho Afghanistan trở thành một trong những quốc gia nghèo đói nhất thế giới.

Taliban dù có cố gắng thì cũng khó có thể khôi phục đất nước trong ngắn hạn. Nguồn tài chính của Taliban trong 2 thập niên qua chủ yếu nhờ vào việc buôn bán ma túy, khai thác và buôn bán khoáng sản…

Như vậy, bức tranh Afghanistan hiện nay bao phủ chủ đạo một gam màu tối. Ngay trong nội bộ Taliban tới đây nhiều khả năng cũng sẽ có sự tranh giành quyền lực, bởi lẽ Taliban là tập hợp các nhóm sắc tộc khác nhau, nếu một nhóm sắc tộc nào đó có mong muốn thâu tóm quyền lực thì chắc chắn nội bộ Taliban sẽ có xung đột.

Từ trước đến nay và bây giờ vẫn vậy, đấu tranh giành, giữ và kiểm soát quyền lực vẫn là vấn đề muôn thủa, cốt lõi và bản chất của chính trị. Nhà khoa học chính trị nổi tiếng của Mỹ là Harold Lasswell (1902-1978) đã định nghĩa, chính trị là “Ai được gì, bao giờ và như thế nào?”. Câu hỏi này đã được trả lời một phần trong câu chuyện Afghanistan.

Mỹ cho rằng so với mục tiêu ban đầu đề ra khi vào Afghanistan thì điều đó đã đạt được. Theo ông, liệu rằng Mỹ đã thực sự vấp phải những sai lầm để Afghanistan đi đến một "cái kết” như hiện nay?

Mục tiêu của Mỹ khi đưa quân vào Afghanistan là để tiêu diệt lực lượng khủng bố Al-Qaeda, nếu xét về mục tiêu này thì có thể nói Washington đã hoàn thành, thế nhưng cuối cùng lại bị sa lầy tại đây đến 20 năm.

Có lẽ Mỹ đã không quan tâm tới những vấn đề mang tính chất cốt yếu, đó là xây dựng một nền tảng chính trị, kinh tế, văn hóa, tạo ra một sự đồng thuận trong xã hội ở Afghanistan. Washington dường như không chú trọng vào việc này, mà chỉ đổ tiền vào trang bị những vũ khí hiện đại nhất cho quân đôi Afghanistan.

Ngay cả khi Mỹ ký một thỏa thuận với Taliban năm ngoái và đưa ra quyết định rút quân khỏi Afghanistan thì đã không có bất cứ một sự ràng buộc pháp lý hay một điều kiện chính trị nào kèm theo.

Hơn nữa, khi thỏa thuận với Taliban, Washington vô hình trung đã thừa nhận sự tồn tại của lực lượng này, ít nhất là về mặt chính trị. Việc đàm phán với Taliban phải chăng là nhiệm vụ của chính phủ Kabul chứ không phải của Washington.

Một chiến thuật gia Mỹ đã nói về việc này: “Việc kết thúc một cuộc chiến đòi hỏi sự khôn khéo và nỗ lực tương tự như cố gắng giành chiến thắng trong cuộc chiến đó”.

Lần này, Mỹ chưa thực sự khôn khéo khi rút quân khỏi Afghanistan.

Chuyên gia chỉ ra ‘điều tối kỵ’ Mỹ phạm phải, nguyên nhân ‘cái kết đắng’ ở Afghanistan
Tổng thống Mỹ Joe Biden phát biểu về vấn đề Afghanistan tại Nhà Trắng ngày 16/8. (Nguồn: AP)

Ông đánh giá như thế nào về câu chuyện cạnh tranh nước lớn, can dự nước lớn tới đây sẽ có những khả năng như thế nào?

Khi Taliban giành được chính quyền tại Afghanistan, khu vực Trung Á vốn đã nóng lại càng nóng hơn. Tình hình ở Afghanistan sẽ ảnh hưởng tới các nước láng giềng Trung Á, trong đó có Turkmenistan, Uzbekistan, Tajikistan, Kazakhstan và Kyrgyzstan (không gian hậu Xô Viết).

Dòng người tị nạn từ Afghanistan sẽ chạy qua biên giới tới các quốc gia láng giềng, tạo ra một cuộc khủng hoảng tị nạn. Những thành phần khủng bố, như Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng cũng có thêm không gian là Afghanistan để mở rộng căn cứ.

Do vậy, Afghanistan có khả năng sẽ trở thành một “lò lửa” gây bất ổn trong khu vực, làm nổi lên một loạt vấn đề như di cư, buôn lậu, ma túy và kể cả vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Vấn đề Afghanistan đã trở thành vấn đề quốc tế từ lâu và là nơi diễn ra cạnh tranh nước lớn. Hiện nay, thái độ của các nước lớn sẽ phụ thuộc vào cách ứng xử của chính quyền Taliban, liệu họ có thực sự muốn xây dựng một đất nước Afghanistan hòa bình và ổn định hay không.

Thủ tướng Anh Boris Johnson kêu gọi các nước chưa công nhận chính quyền Taliban cho đến khi cộng đồng quốc tế đạt được một quan điểm thống nhất. Nhìn chung, thế giới vẫn đang theo dõi sát tình hình, trước mắt vẫn là kêu gọi Taliban kiềm chế, tránh các cuộc tàn sát. Phía NATO cho biết sẽ sẵn sàng hỗ trợ người dân Afghanistan tìm một giải pháp chính trị.

Tin liên quan
Khi các nước đặt Afghanistan lên Khi các nước đặt Afghanistan lên 'bàn cân'

Ba nước lớn có vai trò quan trọng nhất ở Afghanistan là Mỹ, Trung Quốc và Nga. Mỗi quốc gia này đều đang có những toan tính, lập trường riêng của mình.

Với tình hình hiện nay, Trung Quốc có cơ hội nhiều nhất. Tháng 7 vừa qua, Trung Quốc đã tiếp đại diện của Taliban ở Thiên Tân. Rõ ràng, mặc dù rất thận trọng nhưng Bắc Kinh cũng đã có sự chuẩn bị kỹ lưỡng cho các bước đi sắp tới của mình tại Afghanistan.

Bắc Kinh có thể là quốc gia đầu tiên công nhận chính quyền Taliban. Điều kiện của Trung Quốc là Taliban không ủng hộ một lực lượng Hồi giáo gây bất ổn, rối loạn ở khu vực Tân Cương của Trung Quốc.

Bắc Kinh cũng muốn đóng vai trò trung gian hòa giải ở Afghanistan. Vốn có mối quan hệ tốt đẹp với Pakistan, Trung Quốc đã nhiều lần đề xuất cùng với Pakistan tổ chức các cuộc đàm phán nội bộ trong Afghanistan.

Về phía Nga, Moscow chắc chắn sẽ quyết tâm giữ vững vùng “sân sau” - các quốc gia Trung Á xung quanh Afghanistan. Vốn có quan hệ bề dày truyền thống ở các nước Trung Á từ thời Liên Xô, Moscow cũng có nhiều lợi thế cạnh tranh với các nước khác trong "ván bài" Afghanistan.

Tuy nhiên, 10 năm Liên Xô sa lầy tại Afghanistan trước đây đã cho nước Nga ngày nay những bài học lịch sử đắt giá và vì vậy, Nga sẽ cân nhắc kỹ lưỡng, trước khi có quyết định cuối cùng, nhất là trong bối cảnh nước này đang phải đối mặt với lệnh cấm vận của các nước phương Tây sau khủng hoảng Ukraine và đại dịch Covid-19.

Khả năng cao là Mỹ sẽ không tiếp tục can dự sâu vào Afghanistan bởi cái “giá” Washington phải trả cho 20 năm qua không hề nhỏ. Hơn nữa, hiện nay, ưu tiên của Mỹ là Trung Quốc và khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương. Washington không thể “căng mình” cùng một lúc trên hai mặt trận mà độ căng thẳng khó lường hết.

Còn Mỹ, Washington đang ở tình thế lưỡng nan và đang chịu “búa rìu” của dư luận khi để mất Afghanistan một cách chóng vánh sau khi đã đổ hơn 2 nghìn tỷ USD và sinh mệnh của hàng nghìn binh lính trong hai thập niên qua.

Mỹ từng có căn cứ quân sự tại Kyrgyzstan, Uzbekistan để hỗ trợ chống khủng bố, nhưng đều đã đóng cửa. Trước mối đe dọa an ninh hiện nay, Mỹ có khả năng sẽ khôi phục các căn cứ quân sự này.

Nhưng khả năng cao là Mỹ sẽ không tiếp tục can dự sâu vào Afghanistan bởi cái “giá” Washington phải trả cho 20 năm qua không hề nhỏ.

Hơn nữa, hiện nay, ưu tiên của Mỹ là Trung Quốc và khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương. Washington không thể “căng mình” cùng một lúc trên hai mặt trận mà độ căng thẳng khó lường hết. Trọng tâm chiến lược mới của Mỹ ở khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương tự do và rộng mở có thể lại bị ảnh hưởng và sao nhãng.

Tựu trung, sự phát triển bền vững của bất kỳ một quốc gia nào phải xuất phát từ những yếu tố nội tại bên trong.

Một quốc gia muốn phát triển thì trước hết và quyết định là các lực lượng bên trong phải tìm được tiếng nói thống nhất, cùng nhau phấn đấu vì sự độc lập, hòa bình, phồn vinh của nhân dân mình, đất nước mình.

Mọi sự hỗ trợ, áp đặt từ bên ngoài chắc chắn không đem lại sự phát triển ổn định và bền vững của đất nước. Tương lai của Aghanistan trong thời gian tới còn rất mong manh và u ám.

Xin cảm ơn ông!

Tình hình Afghanistan: Mỹ, Taliban... Ai rồi cũng phải thay đổi

Tình hình Afghanistan: Mỹ, Taliban... Ai rồi cũng phải thay đổi

Có người sẽ không thích sự liên hệ này, bởi họ quá khác biệt về nhiều mặt. Nhưng đơn giản vì họ là 2 phía ...

Hội đồng nhân quyền Liên hợp quốc chuẩn bị họp về Afghanistan, Mỹ nói 'nếu như...'

Hội đồng nhân quyền Liên hợp quốc chuẩn bị họp về Afghanistan, Mỹ nói 'nếu như...'

Ngày 17/8, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ Ned Price kêu gọi lực lượng Taliban tuân thủ các cam kết đã đưa ra, trong ...

(thực hiện)

Bài viết cùng chủ đề

Tình hình Afghanistan

Đọc thêm

Để người thầy luôn ‘giữ lửa’ nghề trong kỷ nguyên AI

Để người thầy luôn ‘giữ lửa’ nghề trong kỷ nguyên AI

Người thầy cần đổi mới tư duy, làm chủ công nghệ và tiếp tục nuôi dưỡng những giá trị nhân văn trong mỗi học trò...
Việt Nam và khu vực Tây Nam Trung Quốc thúc đẩy kết nối chiến lược, mở rộng hợp tác kinh tế

Việt Nam và khu vực Tây Nam Trung Quốc thúc đẩy kết nối chiến lược, mở rộng hợp tác kinh tế

Việt Nam và khu vực Tây Nam Trung Quốc thúc đẩy kết nối chiến lược, mở rộng hợp tác kinh tế.
Món quà mùa Đông dành tặng khán giả yêu Hà Nội

Món quà mùa Đông dành tặng khán giả yêu Hà Nội

Đằng sau cuộc hội ngộ của Mỹ Linh, Hà Trần, Thanh Lam và Ngọc Anh là những ngày tập luyện nghiêm túc, tỉ mỉ cùng ekip âm nhạc.
Các 'đầu tàu' châu Âu kêu gọi Nga đi bước đầu tiên hướng tới chấm dứt xung đột, Ukraine thúc giục việc gia nhập NATO và EU

Các 'đầu tàu' châu Âu kêu gọi Nga đi bước đầu tiên hướng tới chấm dứt xung đột, Ukraine thúc giục việc gia nhập NATO và EU

Các lãnh đạo Đức, Pháp, Anh và Ukraine kêu gọi Nga nhất trí thực hiện thỏa thuận ngừng tấn công các cơ sở năng lượng Ukraine trong suốt mùa Đông.
Liên hoan Văn hóa Ẩm thực Quốc tế 2026: Hà Nội sẵn sàng cho hành trình khám phá văn hóa qua ẩm thực

Liên hoan Văn hóa Ẩm thực Quốc tế 2026: Hà Nội sẵn sàng cho hành trình khám phá văn hóa qua ẩm thực

Chỉ còn ít ngày nữa, Liên hoan Văn hóa Ẩm thực Quốc tế lần thứ 14 sẽ khai mạc tại Hà Nội.
Kết quả của hội nghị thượng đỉnh lịch sử Mỹ-Trung Quốc-Nga

Kết quả của hội nghị thượng đỉnh lịch sử Mỹ-Trung Quốc-Nga

Tổng thống Mỹ, Chủ tịch Trung Quốc và Tổng thống Nga nhất trí thông qua tuyên bố chung về hòa bình sau cuộc gặp thượng đỉnh ba bên lịch sử.
Các 'đầu tàu' châu Âu kêu gọi Nga đi bước đầu tiên hướng tới chấm dứt xung đột, Ukraine thúc giục việc gia nhập NATO và EU

Các 'đầu tàu' châu Âu kêu gọi Nga đi bước đầu tiên hướng tới chấm dứt xung đột, Ukraine thúc giục việc gia nhập NATO và EU

Các lãnh đạo Đức, Pháp, Anh và Ukraine kêu gọi Nga nhất trí thực hiện thỏa thuận ngừng tấn công các cơ sở năng lượng Ukraine trong suốt mùa Đông.
Kết quả của hội nghị thượng đỉnh lịch sử Mỹ-Trung Quốc-Nga

Kết quả của hội nghị thượng đỉnh lịch sử Mỹ-Trung Quốc-Nga

Tổng thống Mỹ, Chủ tịch Trung Quốc và Tổng thống Nga nhất trí thông qua tuyên bố chung về hòa bình sau cuộc gặp thượng đỉnh ba bên lịch sử.
'Xin đừng bỏ quên chúng con!' - lời kêu cứu từ Gaza

'Xin đừng bỏ quên chúng con!' - lời kêu cứu từ Gaza

'Đừng quên chúng con!' không chỉ là thông điệp mà còn là lời kêu cứu đầy ám ảnh của những đứa trẻ Palestine tại Dải Gaza tới cộng đồng quốc tế.
Hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Nga-Trung: Tổng thống Trump nói cuộc gặp ‘làm nên lịch sử’, Chủ tịch Tập Cận Bình khẳng định ý nghĩa đột phá

Hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Nga-Trung: Tổng thống Trump nói cuộc gặp ‘làm nên lịch sử’, Chủ tịch Tập Cận Bình khẳng định ý nghĩa đột phá

Tổng thống Mỹ Donald Trump, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Nga Vladimir Putin đã tiến hành cuộc gặp thượng đỉnh ba bên đầu tiên.
Nga, Trung Quốc và Iran nêu điều kiện nối lại thanh sát hạt nhân

Nga, Trung Quốc và Iran nêu điều kiện nối lại thanh sát hạt nhân

Việc IAEA nối lại thanh sát hạt nhân chỉ có thể thực hiện khi các hành động thù địch nhằm vào Iran chấm dứt hoàn toàn và bảo đảm không tái diễn.
EU tính phương án cho Ukraine vay 45 tỷ Euro, Kiev trông chờ sớm được thông qua

EU tính phương án cho Ukraine vay 45 tỷ Euro, Kiev trông chờ sớm được thông qua

Ủy ban châu Âuđề xuất khoản vay trị giá 45 tỷ Euro dành cho Ukraine trong năm 2027, nhằm bù đắp phần lớn khoản thiếu hụt ngân sách dự kiến.
Bài toán nhân tài (Kỳ 2): Thu hút, trọng dụng và giữ chân

Bài toán nhân tài (Kỳ 2): Thu hút, trọng dụng và giữ chân

Cạnh tranh nhân tài không chỉ giới hạn ở tài chính, mà mở rộng sang điều kiện làm việc, quyền tự chủ chuyên môn và cơ hội phát triển.
Bài toán nhân tài (Kỳ 1): Đổi mới đào tạo gắn với nhu cầu

Bài toán nhân tài (Kỳ 1): Đổi mới đào tạo gắn với nhu cầu

Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt, nhân tài là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và tự chủ công nghệ của mỗi quốc gia.
Từ Madrid đến Gaza: Những khuôn khổ cho hòa bình Trung Đông

Từ Madrid đến Gaza: Những khuôn khổ cho hòa bình Trung Đông

Các khuôn khổ hòa bình tại Trung Đông cụ thể hơn về cơ chế thực thi, song vẫn vướng những bất đồng cản trở việc triển khai.
Công nghệ lưỡng dụng: Khi ranh giới mờ dần

Công nghệ lưỡng dụng: Khi ranh giới mờ dần

Công nghệ lưỡng dụng là công nghệ có thể phục vụ cả mục đích dân sự lẫn quân sự. Sự chuyển giao giữa hai lĩnh vực có thể diễn ra theo cả hai chiều.
Từ cứu trợ sau thảm họa đến chủ động phòng ngừa

Từ cứu trợ sau thảm họa đến chủ động phòng ngừa

Nhiều quốc gia đang đưa ra nhiều giải pháp chủ động phòng ngừa ngay khi xuất hiện những dấu hiệu rủi ro.
Cuộc đua chiếm lĩnh quỹ đạo Trái đất

Cuộc đua chiếm lĩnh quỹ đạo Trái đất

Cuộc đua đưa vệ tinh lên quỹ đạo Trái đất không còn là chuyện đưa ai lên quỹ đạo, mà còn là ai có thể ở lại, khai thác và định hình luật chơi.
Thượng đỉnh Mỹ-Trung Quốc-Nga: Phép thử đối thoại giữa các cường quốc

Thượng đỉnh Mỹ-Trung Quốc-Nga: Phép thử đối thoại giữa các cường quốc

Cuộc gặp ba bên giữa các nhà lãnh đạo Nga, Mỹ và Trung Quốc tại Thâm Quyến ngày 19/11 được đánh giá là dấu mốc ngoại giao đáng chú ý.
Học giả Malaysia đánh giá cao vai trò cầu nối chiến lược của Việt Nam tại tiểu vùng Mekong

Học giả Malaysia đánh giá cao vai trò cầu nối chiến lược của Việt Nam tại tiểu vùng Mekong

Học giả Awang Azman Awang Pawi người Malaysia đã trả lời phỏng vấn về Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 49, diễn ra từ 14-17/11 tại Manila, Philippines.
EU tổ chức hội nghị thượng đỉnh AI đầu tiên, tìm cách thu hẹp khoảng cách với Mỹ và Trung Quốc

EU tổ chức hội nghị thượng đỉnh AI đầu tiên, tìm cách thu hẹp khoảng cách với Mỹ và Trung Quốc

EU tổ chức hội nghị thượng đỉnh AI đầu tiên, tìm cách thu hẹp khoảng cách với Mỹ và Trung Quốc
Siêu El Niño gây biến động bất thường đối với hệ sinh thái biển California

Siêu El Niño gây biến động bất thường đối với hệ sinh thái biển California

Siêu El Niño gây biến động bất thường đối với hệ sinh thái biển California
Tổng Thư ký Liên hợp quốc kêu gọi cắt giảm mạnh khí thải tại COP31

Tổng Thư ký Liên hợp quốc kêu gọi cắt giảm mạnh khí thải tại COP31

Tổng Thư ký Liên hợp quốc kêu gọi cắt giảm mạnh khí thải tại COP31
Na Uy xây dựng hầm đường bộ dưới biển sâu và dài nhất thế giới

Na Uy xây dựng hầm đường bộ dưới biển sâu và dài nhất thế giới

Na Uy đang xây dựng đường hầm Rogfast dài 27 km dưới đáy biển, được kỳ vọng trở thành đường hầm đường bộ dưới biển dài và sâu nhất thế giới.
Phiên bản di động