Dấu hỏi lớn về kỷ nguyên Brexit, Thủ tướng Burnham đang tìm đường đưa Anh trở lại với châu Âu?

Hãng thông tấn Anadolu mới đây đăng tải bài viết có nhan đề 'Kỷ nguyên Brexit đã kết thúc? Chiến lược quay trở lại châu Âu của Thủ tướng Burnham' của ông Tim Bale, giáo sư chính trị tại Đại học Queen Mary London. Báo Thế giới và Việt Nam giới thiệu cùng bạn đọc.

Thủ tướng Anh Keir Starmer từ chức: Khi chiến thắng áp đảo không đủ để giữ chân quyền lực Nhìn lại một thập kỷ Brexit: Nước Anh vẫn tỏa sáng bất chấp cái giá phải trả sau 'ly hôn' với EU 10 năm sau Brexit, người dân EU có muốn đón nhận Anh?

Kỷ nguyên Brexit kết thúc? Thủ tướng Burnham tìm đường đưa Anh trở lại với châu Âu

Thủ tướng Anh Andy Burnham đã công khai tuyên bố Brexit gây hại nhiều hơn là mang lại lợi ích. (Nguồn: Anadolu)

Thủ tướng Anh Andy Burnham khiến nhiều người bất ngờ, trong đó có không ít thành viên nội các, khi bất ngờ mở lại vấn đề quan hệ giữa Anh và Liên minh châu Âu (EU) trong bài phát biểu tại hội nghị thường niên của Công đảng.

More from WVR
‘Cơn lốc’ chính trường Anh

Ông tuyên bố Brexit (Anh rời EU) đã “gây hại nhiều hơn là mang lại lợi ích”. Theo ông, nếu muốn “khôi phục mức tăng trưởng và thịnh vượng cao hơn”, Anh cần một “lộ trình rõ ràng... cho phần còn lại của thế kỷ”.

Ông cho biết sẽ sớm “tận dụng cơ hội... để trình bày với người dân các phương án khác nhau”, sau đó “xem liệu chúng ta có thể tìm được sự đồng thuận về một phương án giúp xác định rõ vị thế của chúng ta, cũng như tương lai của lục địa nơi chúng ta đang sống hay không”.

Với tuyên bố này, ông Burnham đã phá vỡ một điều cấm kỵ tồn tại từ năm 2016, vốn khiến phần lớn các chính trị gia trung tả tại Anh chỉ dừng lại ở việc hứa hẹn rằng sẽ “làm cho Brexit phát huy hiệu quả”. Nguyên nhân chủ yếu là họ lo bị coi là muốn đi ngược lại điều mà những người vận động cho phe Brexit vẫn gọi là “ý nguyện của người dân”, được thể hiện qua cuộc trưng cầu ý dân năm 2016.

Theo dư luận và lợi ích kinh tế

Việc phát biểu của ông Burnham không vấp phải phản ứng dữ dội từ “người dân” và đáng chú ý là những người ủng hộ Brexit cũng không đưa ra một lập luận chi tiết để bảo vệ các lợi ích của việc rời EU. Điều này cho thấy một thực tế: kể từ đầu năm 2021, đa số người Anh đã liên tục nói với các tổ chức thăm dò rằng quyết định Brexit được đưa ra cách đây 10 năm là một sai lầm.

Hiện khoảng 57% cử tri, trong đó có 23% những người từng bỏ phiếu Brexit, đồng ý với nhận định này; khoảng 55% cho biết muốn Anh gia nhập lại EU. Quyết định của ông Burnham cũng có thể mang lại lợi thế đáng kể về mặt bầu cử nếu xét đến thực tế khoảng 8/10 cử tri mà Công đảng cần sự ủng hộ, hoặc cần bỏ phiếu chiến thuật trong cuộc bầu cử tiếp theo để ngăn đảng Bảo thủ và Cải cách Anh lên nắm quyền, đều ủng hộ việc Anh gia nhập lại EU.

Quan trọng không kém, động thái của ông Burnham còn có cơ sở kinh tế. Nhiều khả năng, các nghiên cứu cho thấy Brexit gây tổn hại nghiêm trọng đến thương mại, tăng trưởng và tài chính công của Anh là một trong những lý do thúc đẩy ông Burnham thay đổi quan điểm. Sự thay đổi trong dư luận và lo ngại Mỹ không còn là một đồng minh đáng tin cậy như trước cũng góp phần vào quyết định này. Chính vì vậy, chỉ sau 10 tuần nhậm chức, ông Burnham đã kết luận rằng cần làm nhiều hơn để đảo ngược, hoặc ít nhất là giảm bớt, những tổn hại khổng lồ do Brexit gây ra.

Dưới thời cựu Thủ tướng Keir Starmer, chính phủ Công đảng đã triển khai một loạt bước đi từng phần nhằm giảm những trở ngại đối với thương mại do Anh rời EU. Tuy nhiên, không nhà kinh tế nào cho rằng chiến lược này, cũng như các thỏa thuận thương mại mà Anh ký với những nước khác dưới thời đảng Bảo thủ, có thể đóng góp cho GDP nhiều hơn một phần nhỏ của một phần trăm.

Trên thực tế, biện pháp duy nhất có thể tạo ra khác biệt đáng kể là Anh không chỉ gia nhập liên minh thuế quan giống như Thổ Nhĩ Kỳ, mà còn tham gia thị trường chung. Tuy nhiên, nếu thực hiện điều này mà không đi đến bước cuối cùng là gia nhập lại EU, Anh sẽ trở thành một “nước tiếp nhận luật chơi” theo cách gọi chuyên môn. Với một nền kinh tế lớn như Anh, vốn đặc biệt coi trọng chủ quyền, điều này có lẽ sẽ khó được chấp nhận cả về nguyên tắc lẫn trên thực tế.

Nhiều khả năng ông Burnham sẽ đưa vào cương lĩnh tranh cử tiếp theo của Công đảng cam kết không trực tiếp gia nhập lại EU, mà mở đàm phán về một mối quan hệ mới, chặt chẽ hơn với EU. Bất kỳ thỏa thuận nào đạt được sau đó sẽ được đưa ra trưng cầu ý dân.

Cái giá của việc tái gia nhập

Thủ tướng Burnham đã phá vỡ một điều cấm kỵ tồn tại từ năm 2016 khi thúc đẩy những hành động có thể thừa nhận rằng Brexit là sai lầm. (Nguồn: Getty Images)

Tuy nhiên, việc giành chiến thắng trong một cuộc trưng cầu như vậy hoàn toàn không chắc chắn, đặc biệt nếu phương án được đưa ra là gia nhập EU một cách đầy đủ. Lý do là các nước thành viên hiện nay gần như chắc chắn sẽ không trao cho Anh phần lớn các quyền miễn trừ và khoản hoàn trả ngân sách mà nước này từng được hưởng trước khi chính thức rời EU năm 2020. Các cuộc thăm dò hiện nay cho thấy sự ủng hộ của cử tri Anh đối với việc gia nhập lại EU giảm đáng kể khi họ được đặt trước kịch bản này.

Hơn nữa, giả định trên còn dựa vào việc tất cả các nước thành viên EU đều hoan nghênh Anh trở lại. Tuy nhiên, không ai bảo đảm được điều kiện này. Trước hết, các chính phủ châu Âu sẽ lo ngại khả năng quyết định gia nhập lại EU của Anh có thể bị một chính phủ hoài nghi châu Âu trong tương lai đảo ngược.

Bên cạnh đó, Anh sẽ phải đàm phán với một EU mà vào thời điểm đó, Pháp và Đức (hai thành viên chủ chốt) có thể do các đảng cực hữu lãnh đạo, lần lượt là đảng Tập hợp quốc gia (RN) và đảng Lựa chọn khác cho nước Đức (AfD). Khi đó, việc hai lực lượng này có thiện cảm và sẵn sàng hợp tác chặt chẽ với Anh đến đâu vẫn là một dấu hỏi.

Dù vậy, cần nhớ rằng Anh vẫn là một cường quốc tầm trung tương đối giàu có, với sự hiện diện ngoại giao và quốc phòng có tầm ảnh hưởng vượt trội. Phản ứng tích cực của Tổng thống Pháp đương nhiệm Emmanuel Macron trước động thái mở đầu của ông Burnham là một lời nhắc nhở rằng, bất chấp những trở ngại có thể xuất hiện trong quá trình đàm phán, nhiều chính trị gia và người dân châu Âu sẽ vui mừng nếu Anh cuối cùng thừa nhận rằng, trong một môi trường kinh tế và địa chính trị ngày càng bất ổn, ở trong EU là lựa chọn an toàn nhất.