Giải mã gen-Mặt trận mới của cạnh tranh Mỹ-Trung Quốc

My Phan
Theo dõi TGVN trên
Baoquocte.vn. Được phát triển từ những năm 1970, giải mã gen hiện đang trở thành tâm điểm của giới truyền thông với cuộc khủng hoảng Covid-19. Đằng sau những công nghệ mũi nhọn này ẩn giấu một thị trường toàn cầu, chủ yếu do Mỹ thống trị, nhưng Trung Quốc cũng đang tính toán vươn lên cạnh tranh.
Giải mã gen - 'Mặt trận mới' của cạnh tranh Mỹ-Trung Quốc
Trung Quốc tham vọng sẽ sớm đuổi kịp Mỹ trong cuộc đua giải mã gen. (Nguồn: SCMP)

Dưới đây là những nhận định của nhà báo Nicolas Sridi, tác giả bài viết Giải mã gen: Chiến trường mới của Mỹ và Trung Quốc đăng trên trang mạng châu Á Asialyst số ra gần đây.

Vào năm 2003, sau hơn 10 năm nghiên cứu, giới khoa học quốc tế xôn xao vì lần đầu tiên trong lịch sử, bộ gen của con người đã được giải mã hoàn toàn. Đó là kết quả của một nỗ lực quốc tế chưa từng có với ngân sách gần 3 tỷ Euro (3,63 tỷ USD).

Vào thời điểm đó, dường như có rất nhiều ứng dụng, về nghiên cứu cơ bản, y học dự phòng, sinh sản và thậm chí là liệu pháp gen. Tuy nhiên, cũng phải mất gần hai thập niên thì khái niệm giải mã gen mới trở nên quen thuộc với công chúng, nhất là trong bối cảnh cuộc khủng hoảng Covid-19 với các biến thể mới.

Tin liên quan
Trung Quốc đang nỗ lực biến các bằng sáng chế thành Trung Quốc đang nỗ lực biến các bằng sáng chế thành 'con gà đẻ trứng vàng' như thế nào?

Nhờ phân tích bộ gen của các biến thể mà các nhà nghiên cứu mới có thể vừa phân biệt vừa đánh giá được mức độ nguy hiểm của chúng.

Có nhiều phương pháp giải mã gen và những phương pháp tiên tiến nhất cần có các thiết bị chuyên biệt, nhất là thiết bị giải mã ADN. Việc sản xuất những thiết bị công nghệ cao này phần lớn do các công ty Mỹ thống trị.

Trong số 10 nhà sản xuất thiết bị giải mã gen thế hệ mới, có tới 5 doanh nghiệp là của Mỹ. Đứng đầu thế giới là Illumina, công ty Mỹ có doanh thu cao gấp đôi so với tổng doanh thu của tất cả các đối thủ cạnh tranh cộng lại.

Thế nhưng, trong bảng xếp hạng toàn cầu này, Trung Quốc cũng nổi lên với công ty BGI (Beijing Genomics Institute) xếp ở vị trí thứ ba. Châu Âu không hoàn toàn nằm ngoài cuộc chơi, bởi Anh và Đức cũng có doanh nghiệp lọt vào nhóm các công ty hàng đầu thế giới. Tuy nhiên, rõ ràng là Trung Quốc có vị thế đáng được nhìn nhận kỹ càng hơn.

Sự vươn lên của "gã khổng lồ" Trung Quốc

Trong cuộc chạy đua về phát minh, sáng chế, Trung Quốc lâu nay đã tìm cách vươn lên hàng đầu trong các lĩnh vực tiên phong. Mạng di động 5G, trí thông minh nhân tạo nằm trong số các lĩnh vực mà Trung Quốc đang dẫn trước và khiến nhiều nước, nhất là Mỹ, lo ngại và tăng cường hành động để đối phó.

Liên quan đến lĩnh vực giải mã gen, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình coi đây là một ưu tiên trong kế hoạch 5 năm lần thứ 13 (giai đoạn 2016-2020), nhưng thực ra Bắc Kinh đã quan tâm đến giải mã gen từ trước đó.

Trung Quốc bắt đầu tiến hành các nghiên cứu cơ bản về giải mã gen từ năm 1994 và tham gia dự án quốc tế về giải mã bộ gen người vào năm 1999 với mục tiêu là giải mã được 1% gen người. Doanh nghiệp BGI tham gia dự án và được hưởng rất nhiều hỗ trợ tài chính từ Nhà nước.

Từ năm 2002 đến năm 2005, chính phủ đã đầu tư gần 200 triệu USD vào nhiều trung tâm nghiên cứu gen. Tuy nhiên, khi dự án quốc tế chấm dứt, ngân quỹ Nhà nước cạn kiệt, BGI chuyển đến Hàng Châu và hưởng sự hỗ trợ tài chính từ chính quyền địa phương.

Tại Hàng Châu, công ty đã giải mã bộ gen lúa vào năm 2002, công trình nghiên cứu được đăng trên trang nhất của Tạp chí khoa học Science, đến năm 2003 thì giải mã được bộ gen của virus SARS và phát triển một bộ dụng cụ giải mã gen. Trong khoảng thời gian đó, ở Trung Quốc chỉ có BGI là thành công trong việc chuyển đổi từ một trung tâm nghiên cứu thuần túy thành một công ty bán tư nhân theo định hướng thị trường.

Đến năm 2007, BGI chuyển trụ sở đến Thâm Quyến và bắt đầu lao vào cuộc đua toàn cầu về công nghệ phân tích gen. Ban đầu, để có thể cung cấp dịch vụ giải mã gen, BGI đã mua với số lượng lớn thiết bị giải mã gen của phương Tây, đặc biệt là của hãng Mỹ Illumina. Mục tiêu của BGI là có thể giải mã gen ở quy mô rất lớn và chuyên về phân tích dữ liệu thô.

Năm 2010, công ty Trung Quốc vươn ra thị trường quốc tế, thành lập BGI Americas tại Massachusetts, Mỹ và BGI Europe ở Đan Mạch.

Giải mã gen - 'Mặt trận mới' của cạnh tranh Mỹ-Trung Quốc
Một phòng thí nghiệm của Tập đoàn BGI tại California (Mỹ). (Nguồn: Bloomberg)

Tập đoàn BGI tung dịch vụ thương mại đầu tiên vào năm 2012 và đặc biệt là đã thành công trong việc mua lại công ty khởi nghiệp Complete Genomics của Mỹ vào năm 2013 với giá 118 triệu USD. Đây là một bước ngoặt, bởi nhờ các công nghệ và sáng chế mua của nước ngoài, BGI có thể phát triển đầy đủ các nền tảng giải mã của riêng họ.

Thực ra, khi đó công ty Mỹ Illumina đã cố gắng ngăn chặn thương vụ bằng cách coi đó là mối nguy hiểm cho an ninh quốc gia Mỹ. Thế nhưng, đề nghị của Illumina vào thời điểm đó đã bị Chính quyền Mỹ từ chối. Nếu vào bối cảnh hiện nay, rất có thể kiến nghị của Illumina sẽ được Washington thông qua.

Hiện giờ, BGI đã mở một công ty con tại châu Á-Thái Bình Dương với các cơ sở ở Nhật Bản, Thái Lan, Australia và Singapore. Tập đoàn Trung Quốc này cũng có nhiều văn phòng và phòng thí nghiệm ở California (Mỹ), London (Anh) và đang tiếp tục mở rộng ra quốc tế.

Mặc dù công ty Illumina của Mỹ vẫn luôn dẫn đầu về kinh doanh thiết bị giải mã gen, nhưng BGI của Trung Quốc lại hướng đến dịch vụ nhiều hơn, cho phép công ty cung cấp dịch vụ giải mã toàn bộ bộ gen chỉ với giá 100 USD/người.

Cuộc đua dữ liệu gen

Tất cả các công ty trong lĩnh vực giải mã gen hiện giờ đều được hưởng lợi từ hiệu ứng Covid-19: doanh số bán hàng tăng vọt, dù là về xét nghiệm tầm soát hay truy vết các biến thể của virus SARS-CoV2.

Ông Benjamin Belot, Phó Giám đốc của Kurma Partners, một quỹ đầu tư châu Âu chuyên về khoa học đời sống và cũng là chuyên gia về y tế kỹ thuật số, giải thích rằng ban đầu, các công ty trên thị trường đặt cược vào các xét nghiệm gen để phát hiện bệnh tật, coi đó là một động lực cho sự phát triển của ngành, chẳng hạn ngày nay chúng ta biết rằng một số đột biến gen nhất định khiến người ta đặc biệt dễ có nguy cơ bị ung thư.

Ngoài ra, giải mã gen còn được ứng dụng vào các chẩn đoán trước sinh. Hiện nay, đó là những công cụ quan trọng của y học và được sử dụng ngày càng nhiều nhưng không liên quan đến đại chúng. Nếu nhìn vào thị trường đặc biệt này, thì thực chất các ứng dụng về tìm kiếm phả hệ phát huy tốt hiệu quả, đặc biệt là ở Mỹ.

Tiếp cận “Big Data về gen” là điều cần thiết cho sự phát triển của ngành gen. Quả thực, trong quá trình giải mã hoàn toàn một bộ gen người, hiện giờ các nhà khoa học mới chỉ hiểu được khoảng 20%. Đối với phần còn lại, cần có khả năng kiểm tra chéo rất nhiều dữ liệu và xác định các dấu ấn sinh học đặc thù.

Cạnh tranh Mỹ-Trung Quốc: Khi cơn sóng ngầm ‘săn phù thủy’ dậy sóng

Cạnh tranh Mỹ-Trung Quốc: Khi cơn sóng ngầm ‘săn phù thủy’ dậy sóng

Để có được những kết quả chuẩn xác, điều quan trọng nhất, hơn cả những tiến bộ về lý thuyết, là phải tiếp cận được nhiều nhất có thể các dữ liệu về gen.

Chuyên gia Benjamin Belot lưu ý ở mức độ tiếp cận dữ liệu đó, Trung Quốc là một trường hợp đặc biệt. Trên thực tế, dữ liệu y tế và gen ở Trung Quốc được coi là tài sản nhà nước. Do đó, các cơ quan nhà nước Trung Quốc có khả năng truy cập vào một cơ sở dữ liệu khổng lồ, nhưng ít bị ràng buộc về mặt pháp lý. BGI chính là công ty quản lý Ngân hàng gen quốc gia Trung Quốc (CNGB), một dự án được nhà nước tài trợ trị giá 1 tỷ USD.

Mối liên hệ giữa nhà nước Trung Quốc, công ty BGI và các dữ liêu gen hiện giờ là tâm điểm của một cuộc tranh luận gay gắt ở Mỹ. Công ty Trung Quốc bị Mỹ tố cáo muốn xâm nhập vào các phòng thí nghiệm và bệnh viện Mỹ thông qua hoạt động tài trợ và các quan hệ đối tác khác chỉ nhằm lấy cơ sở dữ liệu.

Báo cáo của Ủy ban an ninh quốc gia Mỹ về trí thông minh nhân tạo, mới đây được đệ trình lên Tổng thống Joe Biden, nhấn mạnh: “Sự vươn ra toàn cầu của 'gã khổng lồ' Trung Quốc BGI về ngành gen đặt ra những mối đe dọa cho lĩnh vực công nghệ sinh học tương tự như mối đe dọa của tập đoàn Huawei trong ngành viễn thông".

Cuộc chạy đua về giải mã gen và thu thập dữ liệu gen trên hành tinh đã bắt đầu với hai cực trỗi dậy nhanh chóng là Trung Quốc và Mỹ.

Theo một cách nào đó, có thể nói bộ gen của chúng ta có giá đắt như vàng.

TIN LIÊN QUAN
Giải mã bí ẩn UFO - Người Mỹ đã biết được những sự thật gì?
Virus SARS-CoV-2 có thể xâm nhập vào bộ gen người hay không?
Giải mã căn bệnh 'nghiện tiền điện tử' trong giới trẻ Hàn Quốc
Loài chó đã đồng hành với con người lâu hơn chúng ta tưởng
Bạn bè thân thiết có bộ gene gần giống nhau
(theo Asialyst)

Bài viết cùng chủ đề

Cạnh tranh Mỹ-Trung Quốc

Đọc thêm

Covid-19 ở Việt Nam: Phú Yên đã có 329 bệnh nhân xuất viện; Bộ Y tế thông tin về 154 ca tử vong

Covid-19 ở Việt Nam: Phú Yên đã có 329 bệnh nhân xuất viện; Bộ Y tế thông tin về 154 ca tử vong

Baoquocte.vn. Sáng 26/7 có 3 bệnh nhân Covid-19 ở Phú Yên khỏi bệnh, xuất viện; Bộ Y tế công bố 154 ca tử vong (371 - 524) từ ngày 8 - ...
Điểm thi tốt nghiệp THPT: Lịch sử 'đội sổ' với hơn 50% dưới 5 điểm

Điểm thi tốt nghiệp THPT: Lịch sử 'đội sổ' với hơn 50% dưới 5 điểm

Baoquocte.vn. Thống kê điểm thi tốt nghiệp THPT, Lịch sử 'đội sổ' khi hơn một nửa thí sinh có điểm dưới 5. Bình Dương có điểm môn Lịch sử cao nhất.
Đại biểu Quốc hội Bùi Thanh Sơn: Ngoại giao vaccine được triển khai từ cấp cao nhất, tiếp cận cả song phương và thông qua cơ chế COVAX

Đại biểu Quốc hội Bùi Thanh Sơn: Ngoại giao vaccine được triển khai từ cấp cao nhất, tiếp cận cả song phương và thông qua cơ chế COVAX

Baoquocte.vn. Đại biểu Quốc hội Bùi Thanh Sơn khẳng định, ngoại giao vaccine được triển khai từ cấp cao nhất, tiếp cận cả song phương và thông qua cơ chế COVAX.
Cảnh báo chiêu trò lừa đảo đầu tư 50 triệu đồng thu về 1 tỷ đồng

Cảnh báo chiêu trò lừa đảo đầu tư 50 triệu đồng thu về 1 tỷ đồng

Baoquocte.vn. Đầu tư 50 triệu đồng thu về 1 tỷ đồng là chiêu trò lừa đảo được hàng loạt sàn như Vant, Ugreenfx…áp dụng để 'móc túi' khách hàng thời gian ...
Ra mắt Hiệp hội Phát triển nhân lực Logistics Việt Nam

Ra mắt Hiệp hội Phát triển nhân lực Logistics Việt Nam

Baoquocte.vn. Hiệp hội ra đời sẽ góp phần liên kết, hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực cho ngành logistics, góp phần vào việc phát triển kinh tế - xã hội ...
Số ca Covid-19 ở Thái Lan tăng mạnh, vượt mốc 500.000 người bệnh; tỷ lệ tiêm chủng ở Bangkok lên tới 50%

Số ca Covid-19 ở Thái Lan tăng mạnh, vượt mốc 500.000 người bệnh; tỷ lệ tiêm chủng ở Bangkok lên tới 50%

Baoquocte.vn. Thêm 15.376 ca mắc Covid-19 được ghi nhận, tổng số người nhiễm căn bệnh nguy hiểm này tại Thái Lan từ đầu dịch tới nay đã lên tới 512.678.
Chuyển nhượng cầu thủ Man Utd: Diễn biến thương vụ Raphael Varane

Chuyển nhượng cầu thủ Man Utd: Diễn biến thương vụ Raphael Varane

Baoquocte.vn. Những tin tức chuyển nhượng cầu thủ của Man Utd diễn ra trong 24h qua được cập nhật thường xuyên trên báo Thế giới và Việt Nam.
Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc: Sức mạnh Diên Hồng và niềm tin về một Việt Nam tất thắng

Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc: Sức mạnh Diên Hồng và niềm tin về một Việt Nam tất thắng

Baoquocte.vn. Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc bày tỏ niềm tin về một Việt Nam tất thắng, để tiếp tục làm nên những mốc son phát triển mới.
Nữ Thứ trưởng Ngoại giao mới của Mỹ hứa hẹn kiềm chế Nga, Trung Quốc

Nữ Thứ trưởng Ngoại giao mới của Mỹ hứa hẹn kiềm chế Nga, Trung Quốc

Baoquocte.vn. Thứ trưởng Ngoại giao phụ trách Kiểm soát vũ khí và An ninh quốc tế Mỹ mới được bổ nhiệm cam kết hạn chế Nga và Trung Quốc 'mở rộng ...
Giao lưu ẩm thực Việt Nam-Algeria

Giao lưu ẩm thực Việt Nam-Algeria

Baoquocte.vn. Đại sứ quán Việt Nam tại Algeria và trường Cao đẳng Khách sạn và Nhà hàng Algiers phối hợp tổ chức buổi Giao lưu ẩm thực Việt Nam-Algeria.
Số ca Covid-19 ở Thái Lan tăng mạnh, vượt mốc 500.000 người bệnh; tỷ lệ tiêm chủng ở Bangkok lên tới 50%

Số ca Covid-19 ở Thái Lan tăng mạnh, vượt mốc 500.000 người bệnh; tỷ lệ tiêm chủng ở Bangkok lên tới 50%

Baoquocte.vn. Thêm 15.376 ca mắc Covid-19 được ghi nhận, tổng số người nhiễm căn bệnh nguy hiểm này tại Thái Lan từ đầu dịch tới nay đã lên tới 512.678.
Nữ Thứ trưởng Ngoại giao mới của Mỹ hứa hẹn kiềm chế Nga, Trung Quốc

Nữ Thứ trưởng Ngoại giao mới của Mỹ hứa hẹn kiềm chế Nga, Trung Quốc

Baoquocte.vn. Thứ trưởng Ngoại giao phụ trách Kiểm soát vũ khí và An ninh quốc tế Mỹ mới được bổ nhiệm cam kết hạn chế Nga và Trung Quốc 'mở rộng hạt nhân'.
Nhật Bản chính thức triển khai hộ chiếu vaccine Covid-19

Nhật Bản chính thức triển khai hộ chiếu vaccine Covid-19

Baoquocte.vn. Các cơ quan hành chính địa phương trên toàn Nhật Bản đã bắt đầu nhận đơn đề nghị cấp giấy chứng nhận tiêm chủng vaccine Covid-19
Tunisia: Tổng thống cách chức Thủ tướng, giải tán Quốc hội; quân đội kéo vào thủ đô

Tunisia: Tổng thống cách chức Thủ tướng, giải tán Quốc hội; quân đội kéo vào thủ đô

Baoquocte.vn. Tổng thống Tunisia tuyên bố cách chức Thủ tướng, đình chỉ hoạt động của Quốc hội nước này và tạm thời tước quyền miễn trừ của các nghị sĩ.
Ảnh ấn tượng tuần 19-25/7: Lũ lụt ‘trăm năm có 1’ ở Trung Quốc, nỗi niềm vaccine Covid-19 ở Mỹ; tỷ phú Jeff Bezos chào mẹ từ vũ trụ

Ảnh ấn tượng tuần 19-25/7: Lũ lụt ‘trăm năm có 1’ ở Trung Quốc, nỗi niềm vaccine Covid-19 ở Mỹ; tỷ phú Jeff Bezos chào mẹ từ vũ trụ

Baoquocte.vn. Lũ lụt kinh hoàng ở Trung Quốc, tình hình dịch Covid-19, tỷ phú Jeff Bezos bay vào vũ trụ… là những ảnh ấn tượng trong tuần.
Vì sao Israel ra lệnh đóng băng một thỏa thuận ký với UAE sau 'hòa bình'?

Vì sao Israel ra lệnh đóng băng một thỏa thuận ký với UAE sau 'hòa bình'?

Baoquocte.vn. Bộ Bảo vệ Môi trường Israel quyết định hoãn thực thi một thỏa thuận vận chuyển dầu đã ký với UAE sau khi hai nước bình thường hóa quan hệ .
Sự cố ngoại giao Nhật-Hàn: Hệ quả khó lường

Sự cố ngoại giao Nhật-Hàn: Hệ quả khó lường

Baoquocte.vn. Sự cố ngoại giao ngày 17/7 vừa qua không chỉ đẩy quan hệ Nhật-Hàn vướng căng thẳng mới, mà còn có thể để lại hệ quả khó lường tới hiện diện của Mỹ tại khu ...
Quan hệ Mỹ-Trung Quốc: Đã xung còn thêm khắc

Quan hệ Mỹ-Trung Quốc: Đã xung còn thêm khắc 1

Baoquocte.vn. Mỹ cáo buộc Trung Quốc tấn công mạng vào một doanh nghiệp Mỹ, xung khắc Mỹ-Trung Quốc thêm lĩnh vực mới và chưa biết khi nào kết thúc. TG&VN bình luận.
Sách Trắng quốc phòng Nhật Bản 2021: Con chủ bài mới

Sách Trắng quốc phòng Nhật Bản 2021: Con chủ bài mới

Baoquocte.vn. Sách Trắng quốc phòng Nhật Bản 2021 đề cập đến Đài Loan như một con bài trong các cuộc chơi giữa Nhật Bản và Trung Quốc. Báo TG&VN bình luận.
Tròn 6 năm ngày ký thỏa thuận hạt nhân Iran: Tan rồi khó hợp

Tròn 6 năm ngày ký thỏa thuận hạt nhân Iran: Tan rồi khó hợp

Baoquocte.vn. Toan tính về lợi ích và thiếu vắng sự nhượng bộ của Mỹ lẫn Iran khiến kết quả về đối thoại thỏa thuận hạt nhân Iran tưởng rất gần, mà vẫn còn xa.
Haiti hậu Tổng thống Jovenel Moise sẽ đi về đâu?

Haiti hậu Tổng thống Jovenel Moise sẽ đi về đâu?

Baoquocte.vn. Bất ổn chính trị kéo dài, nguy cơ từ đại dịch Covid-19, bạo lực nghiêm trọng chưa từng có khiến tương lai của Haiti trở nên xám màu hơn bao giờ hết.
Nga bắt giữ Lãnh sự Estonia: Kịch cũ

Nga bắt giữ Lãnh sự Estonia: Kịch cũ

Baoquocte.vn. Lãnh sự của Estonia ở St. Petersburg bị cơ quan an ninh Nga bắt giữ, kịch bản việc này không mới, diễn biến tiếp theo sẽ ra sao? Báo TG&VN bình luận.
Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ thăm Trung Quốc: Xây ‘hàng rào an toàn’ cho quan hệ?

Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ thăm Trung Quốc: Xây ‘hàng rào an toàn’ cho quan hệ?

Baoquocte.vn. Trong khi căng thẳng Mỹ-Trung leo thang, Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ Wendy Sherman sẽ đến Trung Quốc ngày 25/7 để gặp gỡ các nhà ngoại giao cấp cao.
Thông điệp của Tổng thống Putin dành cho Ukraine: Chống Nga là tự hủy hoại mình!

Thông điệp của Tổng thống Putin dành cho Ukraine: Chống Nga là tự hủy hoại mình!

Baoquocte.vn. Trong một bài luận về quan hệ Nga-Ukraine, Tổng thống Nga Vladimir Putin đưa ra thông điệp cứng rắn về cuộc xung đột đang diễn ra ở miền Đông Ukraine.
Covid-19 'tàn phá' Indonesia: Được đến bệnh viện là 'ước mơ', bình oxy quý hơn tiền bạc

Covid-19 'tàn phá' Indonesia: Được đến bệnh viện là 'ước mơ', bình oxy quý hơn tiền bạc

Baoquocte.vn. Trong tuần qua, số ca tử vong vì Covid-19 tại Indonesia đều vượt 1.000 ca mỗi ngày. Dịch Covid-19 đang tàn phá quốc đảo này.
Cuộc chiến với Covid-19: Bài học cho thế giới và Việt Nam

Cuộc chiến với Covid-19: Bài học cho thế giới và Việt Nam

Baoquocte.vn. Kiểm soát đại dịch Covid-19 không chỉ là vấn đề về tiền bạc và nguồn lực, mà còn là vấn đề về tư tưởng và chiến lược.
Anh triển khai tàu chiến tới châu Á-Thái Bình Dương: Tăng cường can dự, củng cố vị thế

Anh triển khai tàu chiến tới châu Á-Thái Bình Dương: Tăng cường can dự, củng cố vị thế

Baoquocte.vn. Quyết định của Anh khi cử thêm hai tàu chiến tới khu vực châu Á-Thái Bình Dương có thể giúp mở rộng ảnh hưởng của liên minh tình báo Ngũ Nhãn.
Quan chức Nga: Thỏa thuận về Dòng chảy phương Bắc 2 với Đức nhằm 'giữ thể diện' cho Mỹ

Quan chức Nga: Thỏa thuận về Dòng chảy phương Bắc 2 với Đức nhằm 'giữ thể diện' cho Mỹ

Baoquocte.vn. Mỹ và Đức đã ra thông cáo chung công bố đạt được thỏa thuận về dự án Dòng chảy phương Bắc 2 (Nord Stream 2). Nga đánh giá thế nào về thỏa thuận?
Phiên bản di động