Khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương: 5 xu thế chính

TS. Lê Đình Tĩnh
Viện trưởng Viện Chiến lược Ngoại giao, Học viện Ngoại giao
TGVN. Trong bức tranh tổng thể của đời sống chính trị quốc tế, năm xu thế chính đang nổi lên với gam màu khác nhau, tác động và chi phối mạnh mẽ đến an ninh khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương những năm vừa qua và trong tương lai gần.
TIN LIÊN QUAN
khu vuc an do duong thai binh duong 5 xu the chinh Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương: Câu chuyện về đại dương
khu vuc an do duong thai binh duong 5 xu the chinh Đang nổi lên, Ấn Độ Dương–Thái Bình Dương vẫn chưa có gì chắc chắn
khu vuc an do duong thai binh duong 5 xu the chinh

Với tầm quan trọng đặc biệt về mặt chính trị, kinh tế và chiến lược, khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương đã và đang là trọng tâm chính sách của nhiều quốc gia và thể chế khu vực, bao gồm các nước vừa và nhỏ của ASEAN, trong đó có Việt Nam. Dưới những tác động ngày càng phức tạp của môi trường bên ngoài, các nước trong khu vực có xu hướng hoạch định chính sách với nhiều sắc thái hơn, chủ yếu theo hướng giảm sự phụ thuộc vào các cường quốc, đồng thời xây dựng năng lực nội bộ nhằm thích ứng với sự thay đổi.

Căng thẳng Mỹ - Trung lên tầng nấc mới

Tranh giành ảnh hưởng giữa các cường quốc trên thế giới trở nên gay gắt hơn, nổi bật là cạnh tranh chiến lược giữa Mỹ và Trung Quốc ngày càng gia tăng. Theo bảng xếp hạng năm mức độ quan hệ (Hợp tác; Hợp tác và cạnh tranh; Hợp tác ít hơn Cạnh tranh nhiều hơn; Đối thủ; Kẻ thù), nếu như trước kia, quan hệ Mỹ - Trung được đan xen bởi hai yếu tố hợp tác và cạnh tranh, thì ngày nay, sự cạnh tranh ngày càng mở rộng giữa hai nền kinh tế lớn nhất hành tinh có lẽ đã đạt đến tầng nấc thứ 4 – Đối thủ.

Về công khai, Mỹ và Trung Quốc đều tuyên bố hai nước không phải là kẻ thù, cũng chẳng phải địch thủ. Một mặt, hai siêu cường đã không còn xem nhau là đối tác như thời chính quyền của Tổng thống Mỹ Barack Obama. Mặt khác, thuật ngữ “đối thủ” có thể được hiểu theo hàm nghĩa, mặc dù sự cạnh tranh ở thời điểm hiện tại vượt xa hợp tác song phương, song khả năng thỏa hiệp không hoàn toàn bị loại trừ.

Lý do cho tiềm năng và kỳ vọng hợp tác Mỹ - Trung khá đơn giản: lợi ích chung phát sinh từ sự phụ thuộc lẫn nhau về kinh tế và các mối đe dọa xuyên biên giới như khủng bố, phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt và an ninh mạng. Theo đó, cạnh tranh Washington – Bắc Kinh đã tác động không nhỏ tới cục diện khu vực, đóng vai trò đáng kể trong quá trình cân nhắc của các nước về chiến lược an ninh quốc gia.

Bưới lùi của toàn cầu hóa

Toàn cầu hóa, nhân tố từng được coi là tất yếu và không thể đảo ngược của hệ thống quốc tế, đã gặp phải những nghi vấn và có bước lùi trong năm qua. Trong bối cảnh thương mại tự do - nét đặc trưng của toàn cầu hóa, không còn được coi là điều hiển nhiên, ngày càng nhiều câu hỏi được đặt ra về năng lực hình thành các thỏa thuận mới cùng khả năng quản lý và giải quyết tranh chấp của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), vốn nhận được không ít kỳ vọng của cộng đồng quốc tế.

Theo Robert Lighthizer - nhà đàm phán thương mại kỳ cựu của Tổng thống Trump, một số quốc gia như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản đang phải đáp ứng yêu cầu của Mỹ về hệ thống thương mại đối ứng tự do và công bằng. Sự hoài nghi về trật tự thương mại công bằng đang dần được hé mở trong bối cảnh các phong trào chống toàn cầu hóa đang gia tăng, xuất phát từ sự chênh lệch thu nhập, bất công bằng xã hội và tư tưởng dân tộc. Mặc dù một số khía cạnh của toàn cầu hóa như Internet và khả năng di động của con người vẫn còn đó, nhưng giờ đây, “bức tường lửa kỹ thuật số” và “bức tường thép” khổng lồ đã và đang lần lượt được xây dựng ở Trung Quốc và Mỹ.

Kỷ nguyên 4.0 lên ngôi

Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang lan tỏa khắp các châu lục với những thực thể mới như Internet vạn vật, blockchain, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo. Giống như hầu hết các cuộc cách mạng trong lịch sử, cuộc cách mạng lần này cũng tác động đến mọi ngõ ngách của hành tinh. Điều này được cho là sẽ có lợi cho các quốc gia tiên tiến như Nhật Bản, Australia và Hàn Quốc. Một số quốc gia như Malaysia và Singapore nhiều khả năng nhận được kết quả “hỗn hợp”, trong khi các nước như Lào và Timor Leste có thể đối mặt với nguy cơ bị tụt lại phía sau.

Một vấn đề nghiêm trọng khác nổi lên từ cuộc cách mạng này là sự phân chia kỹ thuật số. Nếu như trước kia, khoảng cách công nghệ giữa các quốc gia là chủ đề được đề cập chủ yếu, thì giờ đây, sự phân chia này lại nằm trong phạm vi bức màn công nghệ có khả năng phân ly các quốc gia thành các hệ sinh thái công nghệ khác nhau.

Tinh thần “đa phương” trước phép thử mới

Dân chủ hóa quan hệ quốc tế - xu hướng từng được coi là đầy hứa hẹn sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, đang bị kiềm chế bởi sự trở lại của chính trị quyền lực và khuynh hướng bá quyền. Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc là một ví dụ điển hình. Trong quá khứ, đây từng là nơi chứng kiến sự chia rẽ và bế tắc trong quan hệ chủ yếu giữa Mỹ, Nga và Trung Quốc, nhưng ngày nay, mâu thuẫn dường như đã nảy sinh giữa bất kỳ cặp quốc gia nào.

Một con đường dẫn đến dân chủ hóa là chủ nghĩa đa phương. Mặc dù tinh thần của chủ nghĩa đa phương chưa dập tắt, một số thể chế đa phương đã và đang phải chịu tác động mạnh mẽ bởi kế hoạch của các cường quốc, như Chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Mỹ, hay Sáng kiến Vành đai và Con đường của Trung Quốc. Cho đến nay, các sáng kiến này đang đặt ra nhiều câu hỏi, thay vì đưa ra câu trả lời cho nhu cầu kinh tế và an ninh của các quốc gia trong phạm vi ảnh hưởng.

Ngoài ra, xu hướng ưu thích chủ nghĩa song phương và chủ nghĩa đơn phương của các cường quốc đang ngày càng lớn mạnh. Ví dụ cho xu thế này là việc Mỹ rút khỏi các cam kết đa phương như UNESCO và INF, hay Trung Quốc tiếp tục chối bỏ các phán quyết của Tòa trọng tài thường trực trong vụ kiện của Philippines năm 2016.

Tác động đa diện của thách thức an ninh

Những thách thức an ninh đương đại truyền thống và phi truyền thống hiện nay đòi hỏi các quốc gia đầu tư nhiều nguồn lực hơn để giải quyết. Sẽ không có giải pháp lâu dài nào cho những điểm nóng an ninh khu vực như Bán đảo Triều Tiên, Biển Hoa Đông, Biển Đông, tranh chấp biên giới Ấn Độ - Trung Quốc và quan hệ hai bờ eo biển Đài Loan nếu không có sự nỗ lực từ nhiều phía.

Bên cạnh đó, tội phạm mạng – đối tượng gây thiệt hại hàng trăm tỷ USD mỗi năm, an ninh nguồn nước trong lưu vực sông Mekong ảnh hưởng không nhỏ tới các quốc gia hạ nguồn như Campuchia, Lào, Thái Lan và Việt Nam cùng với biến đổi khí hậu là những mối đe dọa ngày càng nghiêm trọng. Trong khi đó, chủ nghĩa khủng bố, chủ nghĩa cực đoan và chủ nghĩa quốc gia hẹp hòi tiếp tục đặt ra những thách thức nghiêm trọng đối với khu vực.

Tất cả những xu hướng này đặt các nước trong khu vực vào tình trạng buộc phải thay đổi và điều chỉnh chiến lược an ninh của mình, thậm chí là cả những cường quốc hàng đầu thế giới.

Việc hai cường quốc Mỹ và Trung Quốc “va chạm” nhau trên nhiều khía cạnh và sử dụng các biện pháp “ăn miếng trả miếng” là xưa nay chưa từng có, cùng một số tác nhân như quy mô cạnh tranh ngày càng lan rộng, “thiên nga đen” và rủi ro kinh tế, tính khó lường trong hệ thống quốc tế được đánh giá là đang tăng lên, mặc dù những thông tin và dữ liệu khoa học hiện nay đang dồi dào hơn trước.

Đáng chú ý là các xu hướng khu vực phải đối mặt trong thời gian tới không khác biệt hoàn toàn so với trước đây, song một số xu thế đang trở nên rõ nét hơn, bao gồm sự cạnh tranh nổi trội gia tăng giữa Mỹ và Trung Quốc, tác động nhanh hơn và sâu rộng hơn của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đối với các khía cạnh khác nhau của cuộc sống.

Nhằm đối phó với thực trạng hỗn loạn và phức tạp của hệ thống quốc tế, nhiều nước lựa chọn tăng cường hợp tác và phối hợp với nhau nhiều hơn để giảm sự phụ thuộc quá mức vào một trong hai cường quốc.

khu vuc an do duong thai binh duong 5 xu the chinh

Mỹ - khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương: Nhìn lại để định hướng

TGVN. Bản báo cáo về Khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và rộng mở vừa được Bộ Ngoại giao Mỹ ...

khu vuc an do duong thai binh duong 5 xu the chinh

Mỹ công bố báo cáo 30 trang, nhấn mạnh cam kết đối với khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương

TGVN. Ngày 4/11, Bộ Ngoại giao Mỹ đã công bố một bản báo cáo mới nhấn mạnh cam kết của chính quyền Tổng thống Mỹ ...

khu vuc an do duong thai binh duong 5 xu the chinh

Kỷ nguyên "Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương" đặt ra nhiều thách thức cho Australia

TGVN. Trong bài viết trên tờ Korea Times, chuyên gia Nick Bisley* lý giải tại sao Australia theo đuổi chiến lược “Ấn Độ Dương - ...

TS. Lê Đình Tĩnh

Có thể bạn quan tâm

Đọc thêm

XSMN 26/9 - Xổ số miền Nam hôm nay - Kết quả xổ số - KQXS 26/9/2020

XSMN 26/9 - Xổ số miền Nam hôm nay - Kết quả xổ số - KQXS 26/9/2020

XSMN 26/9. KQXS 26/9. Xổ số miền Nam hôm nay ngày 26 tháng 9 năm 2020. Xo so mien Nam. KQXSMN.
XSMB 26/9 - Xổ số miền Bắc hôm nay - Kết quả xổ số - KQXS 26/9/2020

XSMB 26/9 - Xổ số miền Bắc hôm nay - Kết quả xổ số - KQXS 26/9/2020

XSMB 26/9. KQXS 26/9. Xổ số miền Bắc hôm nay ngày 26 tháng 9 năm 2020. Xo so mien Bac. KQXSMB.
XSMT 26/9 - Xổ số miền Trung hôm nay - Kết quả xổ số - KQXS 26/9/2020

XSMT 26/9 - Xổ số miền Trung hôm nay - Kết quả xổ số - KQXS 26/9/2020

XSMT 26/9. KQXS 26/9. Xổ số miền Trung hôm nay ngày 26 tháng 9 năm 2020. Xo so mien Trung. KQXSMT.
Độ 'cứng và mềm' trong quan điểm của Malaysia về Biển Đông

Độ 'cứng và mềm' trong quan điểm của Malaysia về Biển Đông

Sách Trắng quốc phòng đầu tiên của Malaysia xác định các tuyên bố hàng hải tại Biển Đông là quan tâm an ninh hàng đầu của họ.
Tin thế giới 25/9: Nga-Trung liên thủ, Mỹ nổi giận; Ông Pompeo nói về 'ổ gián điệp'; 'Tâm thư' về hạnh phúc từ ông Kim Jong-un

Tin thế giới 25/9: Nga-Trung liên thủ, Mỹ nổi giận; Ông Pompeo nói về 'ổ gián điệp'; 'Tâm thư' về hạnh phúc từ ông Kim Jong-un

Cuộc họp HĐBA thành chảo lửa đối đầu Mỹ-Trung-Nga, 'tâm thư' của nhà lãnh đạo Triều Tiên, tình hình Belarus... là một số tin thế giới nổi bật.
Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Bình Minh điện đàm với Bộ trưởng Ngoại giao Đức Heiko Maas

Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Bình Minh điện đàm với Bộ trưởng Ngoại giao Đức Heiko Maas

Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Phạm Bình Minh khẳng định Việt Nam coi trọng quan hệ Đối tác chiến lược với Đức, nước có vai trò quan trọng tại châu ...
25 kiều nữ có gương mặt đẹp nhất Kpop

25 kiều nữ có gương mặt đẹp nhất Kpop

Trang KingChoice đã đưa ra kết quả 25 gương mặt đẹp nhất Kpop do người hâm mộ bình chọn từ danh sách 100 sao nữ Hàn Quốc?
Covid-19 ở Việt Nam chiều 25/9: Không ca mắc mới, còn hơn 1.600 người cách ly tại bệnh viện

Covid-19 ở Việt Nam chiều 25/9: Không ca mắc mới, còn hơn 1.600 người cách ly tại bệnh viện

Việt Nam không ghi nhận ca mắc mới Covid-19, chỉ còn hơn 1.600 người đang được cách ly tập trung tại các bệnh viện.
Hội nghị giao thương trực tuyến sản phẩm hoa quả Việt Nam-Trung Quốc

Hội nghị giao thương trực tuyến sản phẩm hoa quả Việt Nam-Trung Quốc

Hội nghị giao thương có sự tham gia của 21 doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu hoa quả Việt Nam, gần 20 nhà nhập khẩu khu vực Hoa Đông, Trung ...
Việt Nam cùng các thành viên WTO thúc đẩy hợp tác, nâng cao sự tham gia của phụ nữ trong thương mại quốc tế

Việt Nam cùng các thành viên WTO thúc đẩy hợp tác, nâng cao sự tham gia của phụ nữ trong thương mại quốc tế

Việt Nam chú trọng triển khai các biện pháp tạo điều kiện thúc đẩy sự tham gia của phụ nữ trong hoạt động kinh doanh, thương mại quốc tế.
Tin thế giới 25/9: Nga-Trung liên thủ, Mỹ nổi giận; Ông Pompeo nói về 'ổ gián điệp'; 'Tâm thư' về hạnh phúc từ ông Kim Jong-un

Tin thế giới 25/9: Nga-Trung liên thủ, Mỹ nổi giận; Ông Pompeo nói về 'ổ gián điệp'; 'Tâm thư' về hạnh phúc từ ông Kim Jong-un

Cuộc họp HĐBA thành chảo lửa đối đầu Mỹ-Trung-Nga, 'tâm thư' của nhà lãnh đạo Triều Tiên, tình hình Belarus... là một số tin thế giới nổi bật.
Thế giới hậu Covid-19: Hoặc cùng vì mục đích chung, hoặc bị nghiền nát bởi sự chia rẽ và hỗn loạn

Thế giới hậu Covid-19: Hoặc cùng vì mục đích chung, hoặc bị nghiền nát bởi sự chia rẽ và hỗn loạn

Tổng Thư ký LHQ kêu gọi thế giới thực hiện quản trị toàn cầu thời hậu đại dịch Covid-19 dựa trên sự đoàn kết và chủ nghĩa đa phương.
Lý do khiến dân số Singapore sụt giảm lần đầu tiên sau 17 năm

Lý do khiến dân số Singapore sụt giảm lần đầu tiên sau 17 năm

Biến động kinh tế gây ra bởi đại dịch Covid-19 khiến dân số Singapore lần đầu chứng kiến sự sụt giảm sau 17 năm.
Covid-19: Tổng thống Nga 'marketing' vaccine Sputnik V giữa LHQ, Campuchia nhanh chóng đặt hàng

Covid-19: Tổng thống Nga 'marketing' vaccine Sputnik V giữa LHQ, Campuchia nhanh chóng đặt hàng

Tổng thống Nga Vladimir Putin đã 'chào hàng' sản phẩm vaccine Covid-19 đầu tiên trên thế giới, Sputnik V tại Đại hội đồng LHQ.

Xử lý bài toán căng thẳng Mỹ-Trung gia tăng, Nhật Bản chọn 'im hơi lặng tiếng'?

Sau nhiều năm cảnh báo các nước về mối nguy từ Bắc Kinh, Tokyo hiện đang áp dụng một chính sách “im hơi lặng tiếng”.
Báo Australia đi tìm lời giải cho thành tích hai lần liên tiếp đánh bại dịch Covid-19 của Việt Nam

Báo Australia đi tìm lời giải cho thành tích hai lần liên tiếp đánh bại dịch Covid-19 của Việt Nam 1

Theo trang ABC News, Việt Nam lại thành công trong việc dập tắt ‘làn sóng Covid-19 thứ hai’ và là nền kinh tế duy nhất tăng trưởng dương trong năm 2020 tại khu vực.
Ấn Độ-Nhật Bản 'cất cánh' với ngoại giao đường sắt

Ấn Độ-Nhật Bản 'cất cánh' với ngoại giao đường sắt

Nhật Bản đang thúc đẩy quan hệ với Ấn Độ bằng việc đầu tư mạnh vào hệ thống đường sắt dựa trên mô hình tàu Shinkansen...
Nhật Bản ghi điểm nhờ 'chính sách ngoại giao ninja'

Nhật Bản ghi điểm nhờ 'chính sách ngoại giao ninja'

Sự chia rẽ chính trị ngày càng sâu sắc tại Mỹ là một thách thức nghiêm trọng đối với chính sách ngoại giao của Nhật Bản.
Phiên bản di động