NATO và quá trình mở rộng thành viên

Quang Đào
Kể từ khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) đã liên tục “mở rộng vòng tay” với nhiều thành viên mới. Và giờ đây, tổ chức này đang vướng phải vào căng thẳng với Nga khi có ý định tiếp tục mở rộng tầm ảnh hưởng về phía Đông.
Theo dõi Baoquocte.vn trên
Dù đã chính thức bày tỏ nguyện vọng từ lâu, nhưng hiện Ukraine vẫn chưa là thành viên của NATO.  (Nguồn: Ukrinform)
Dù đã chính thức bày tỏ nguyện vọng từ lâu, nhưng hiện Ukraine vẫn chưa là thành viên của NATO. (Nguồn: Ukrinform)

Căng thẳng leo thang giữa Nga và Ukraine thời gian qua dường như vẫn chưa có hướng giải quyết. Thời gian qua, Nga đã huy động lực lượng quân sự lên đến 130.000 binh sĩ xung quanh khu vực biên giới với Ukraine. Động thái này khiến Kiev và các nước phương Tây không khỏi quan ngại.

Trong số đó, Mỹ là quốc gia phản đối mạnh mẽ nhất. Washington liên tục cáo buộc Moscow đang chuẩn bị thực hiện một cuộc “xâm lược” vào Ukraine. Phản ứng lại, Điện Kremlin khẳng định Nga không hề có ý định gây một cuộc xung đột quân sự.

Một trong những nguyên nhân chính khiến căng thẳng leo thang là việc Điện Kremlin đang nỗ lực tìm cách đảm bảo rằng Ukraine, quốc gia thuộc Liên Xô cũ, sẽ không bao giờ gia nhập liên minh quân sự NATO do Mỹ dẫn dắt.

Kể từ khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, NATO đã liên tục kết nạp thêm thành viên mới ở châu Âu, trong đó có cả những nước Liên Xô cũ. Không những vậy, 5/14 quốc gia châu Âu sát sườn với biên giới Nga là thành viên của NATO. Bản thân Ukraine cũng nung nấu hy vọng gia nhập tổ chức này. Nhưng quá trình để trở thành một quốc gia thành viên NATO không dễ dàng.

Lịch sử thành lập

Ngày 4/4/1949, tại Washington, 10 nước châu Âu (Bỉ, Đan Mạch, Pháp, Anh, Italy, Iceland, Luxembourg, Na Uy, Hà Lan và Bồ Đào Nha) cùng Canada và Mỹ cùng nhau ký Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương. Đây được xem như là ngày thành lập NATO, liên minh quân sự trải dài từ châu Âu đến châu Mỹ, do Mỹ dẫn đầu.

NATO được thành lập để ngăn chặn ảnh hưởng của phe xã hội chủ nghĩa do Liên Xô đứng đầu lúc đó đang trên đà phát triển rất mạnh ở châu Âu. Việc thành lập NATO dẫn đến việc các nước xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu thành lập khối Warsaw để làm đối trọng. Sự kình địch và chạy đua vũ trang giữa hai khối quân sự đối địch này là tâm điểm của Chiến tranh Lạnh trong nửa sau thế kỷ XX.

Các thành viên tham gia Hiệp ước cam kết rằng, bất cứ cuộc tấn công vũ trang nào chống lại một trong số họ ở châu Âu hoặc Bắc Mỹ sẽ được coi là một cuộc tấn công chống lại tất cả thành viên còn lại trong khối.

Do đó, các quốc gia này thỏa thuận với nhau rằng, nếu một cuộc tấn công xảy ra, tất cả thành viên còn lại sẽ có trách nhiệm giúp đỡ thành viên bị tấn công, bao gồm cả việc sử dụng vũ trang, để khôi phục và duy trì an ninh của khu vực Bắc Đại Tây Dương. Nguyên tắc này được quy định trong Điều khoản số 5 của Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương năm 1949.

Trong quá khứ, Điều khoản này mới chỉ được áp dụng một lần bởi Mỹ, sau khi nước này bị khủng bố vào ngày 11/9/2001.

Có ý kiến cho rằng, nguồn gốc thực sự của NATO là vào năm 1947, khi Vương quốc Anh và Pháp ký kết Hiệp ước Dunkirk để thành lập một liên minh, nhằm bảo vệ lẫn nhau trước khả năng quân Đức có động thái gây hấn thời hậu Thế chiến II.

Chính sách “mở cửa”

Ngoài Điều khoản số 5, NATO cũng có một chính sách quan trọng không kém và đang là trung tâm của cuộc khủng hoảng tại Ukraine thời gian qua. Đó chính là chính sách “mở cửa”, được dựa trên Điều khoản Số 10. Theo đó, Hiệp ước quy định rằng, bất kỳ “quốc gia châu Âu nào có vị thế nhằm tiếp tục áp dụng các nguyên tắc của Hiệp ước này và đóng góp vào an ninh của khu vực Bắc Đại Tây Dương” đều có thể trở thành thành viên của NATO.

Trong suốt bốn thập kỷ của Chiến tranh Lạnh, NATO đã kết nạp thêm một loạt thành viên mới tại châu Âu. Sau đó, khi đối trọng Liên Xô sụp đổ, NATO tiếp tục chính sách “mở cửa” và liên tục Đông tiến, kết nạp các thành viên cũ trong khối xã hội chủ nghĩa tại Đông Âu và các nước thuộc không gian hậu Xô Viết.

Tổ chức này sau đó tăng lên 26 thành viên năm 2004, 28 vào năm 2009. Bắc Macedonia là thành viên mới nhất của NATO, được kết nạp vào năm 2020, nâng tổng số thành viên lên 30. Ngoài ra, ba quốc gia gồm Bosnia- Herzegovina, Gruzia và Ukraine nằm trong danh sách “thành viên tiềm năng” của liên minh.

Thời gian đầu, việc NATO mở rộng về phía Đông dường như không khiến Nga mấy lay động. Chỉ khi đến cuối những năm 2000, khi liên minh này ý định kết nạp Gruzia và Ukraine vào một thời điểm không xác định trong tương lai, Moscow mới có những phản ứng mạnh mẽ.

Đối với Điện Kremlin, việc Ukraine, một trong những trụ cột của Liên Xô cũ và là quốc gia láng giềng có quan hệ chặt chẽ với Nga, sẽ gia nhập NATO, là điều khó có thể chấp nhận. Trước thềm Hội nghị thượng đỉnh NATO năm 2008 ở Bucharest, Tổng thống Nga Putin từng nói với nguyên Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ William J. Burns, nay là Giám đốc CIA rằng: “Không nhà lãnh đạo Nga nào có thể đứng yên khi đối mặt với việc Ukraine sẽ trở thành thành viên NATO. Đó sẽ là một hành động thù địch đối với Nga”.

Nga từ lâu phản đối bất kỳ sự mở rộng nào của NATO dù là ở khu vực Kavkaz với các quốc gia như Gruzia hay các quốc gia châu Âu có biên giới tiếp giáp với nước này. Thụy Điển và Phần Lan, hai nước châu Âu láng giềng của Nga, mặc dù rõ ràng là những nước ủng hộ phương Tây nhưng cũng không gia nhập NATO, một phần để tránh gia tăng căng thẳng với Nga.

Cộng hòa Macedonia (tên gọi trước đây của Cộng hòa Bắc Macedonia) xin gia nhập NATO từ những năm 1990, song vấp phải sự phản đối của Hy Lạp vì trùng với tên một tỉnh của nước này. Cuối năm 2018, Skopje và Athens đạt một thỏa thuận, theo đó quốc gia Tây Balkan này chính thức đổi tên thành Bắc Macedonia và Hy Lạp không còn phủ quyết việc quốc gia láng giềng gia nhập NATO.

Thế khó của Ukraine

Tại Hội nghị thượng đỉnh Bucharest năm 2008, NATO không công bố kế hoạch kết nạp chính thức cho Ukraine và Gruzia, nhưng liên minh đã khẳng định “rằng các nước này sẽ trở thành thành viên của NATO” .

Cho đến nay, dù đã nhiều lần thể hiện quan điểm mạnh mẽ, nhưng Ukraine vẫn chưa thể gia nhập NATO. Có rất nhiều nguyên nhân đằng sau đó, xuất phát cả từ NATO, các nước thành viên và chính Ukraine. Trong đó, Hiệp ước của NATO nêu rõ, toàn bộ các nước thành viên đều phải đạt được đồng thuận thì quyết định kết nạp thành viên mới được thông qua.

Trong một thời gian dài, Macedonia không thể gia nhập NATO do sự phản đối từ Hy Lạp. Trong khi đó, ngoài Nga, Ukraine cũng có những vấn đề chính trị với một thành viên khác của NATO là Hungary. Mỹ, thành viên quan trọng nhất của liên minh, cũng chưa sẵn sàng ủng hộ Ukraine gia nhập NATO.

Tin liên quan
Căng thẳng ở Ukraine, cội nguồn, cục diện, động thái mới và tia sáng cuối đường hầm Căng thẳng ở Ukraine, cội nguồn, cục diện, động thái mới và tia sáng cuối đường hầm

Dù việc chấp thuận tư cách thành viên là một quyết định mang nặng tính chính trị, nhưng NATO cũng đưa ra một loạt tiêu chí khắt khe cho các thành viên tiềm năng. Những tiêu chí đó gồm: một nền dân chủ hoạt động dựa trên nền kinh tế thị trường, đối xử công bằng với nhóm người thiểu số và cam kết giải quyết các xung đột một cách hòa bình...

NATO cũng nêu rõ rằng, một quốc gia vẫn tồn tại “các tranh chấp lãnh thổ chưa được giải quyết” sẽ khó có thể được chấp thuận làm thành viên. Nội bộ Ukraine hiện đang gặp nhiều thách thức ở khu vực Donbass thuộc miền Đông, cũng như vấn đề liên quan đến bán đảo Crimea.

Trong khi đó, tình hình hiện nay cho thấy, Nga sẽ không ngần ngại có những động thái mạnh mẽ, nhằm phản đối lại việc NATO kết nạp Ukraine. Theo giới chuyên gia, đây có thể coi là điều kiện tiên quyết khiến NATO ngại ngần trong việc đưa ra quyết định.

Dù nhiều lần lên tiếng rằng Nga “không có quyền phủ quyết” về việc liệu Ukraine có thể gia nhập hay không, Tổng thư ký NATO Jens Stoltenberg vẫn mong muốn có các cuộc đàm phàn với Moscow để “lắng nghe những quan ngại của Nga”.

Tổng thống Putin cảnh báo nguy cơ xung đột quân sự nếu Ukraine là thành viên NATO

Tổng thống Putin cảnh báo nguy cơ xung đột quân sự nếu Ukraine là thành viên NATO

Tổng thống Nga Vladimir Putin ngày 1/2 cho biết, việc Ukraine gia nhập NATO sẽ tạo ra nguy cơ xung đột quân sự giữa Nga ...

Nga muốn NATO rõ ràng trong cam kết an ninh, Anh 'dọn đường' mở rộng quy mô trừng phạt Moscow

Nga muốn NATO rõ ràng trong cam kết an ninh, Anh 'dọn đường' mở rộng quy mô trừng phạt Moscow

Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov cho biết Moscow đang gửi đề nghị chính thức tới NATO và OSCE đề nghị làm làm rõ ý định ...

(tổng hợp)

Bài viết cùng chủ đề

Căng thẳng Nga-Ukraine

Đọc thêm

Khủng hoảng năng lượng: Người dân Ukraine chuẩn bị cho một mùa Đông nhiều bất định

Khủng hoảng năng lượng: Người dân Ukraine chuẩn bị cho một mùa Đông nhiều bất định

Các cuộc tấn công của Nga vào hệ thống năng lượng Ukraine khiến hàng triệu người dân phải đối mặt với nguy cơ thiếu điện, sưởi ấm.
Bộ trưởng Giáo dục Hàn Quốc từ chức sau bê bối gian lận thi bằng AI

Bộ trưởng Giáo dục Hàn Quốc từ chức sau bê bối gian lận thi bằng AI

Quyết định của ông Choi Kyo-jin được đưa ra sau kỳ thi tuyển sinh đại học quốc gia, trong bối cảnh lo ngại về gian lận bằng công nghệ AI ...
GTA 6 hé lộ dàn diễn viên: Dylan Rourke và Manni L. Perez đứng sau Jason, Lucia

GTA 6 hé lộ dàn diễn viên: Dylan Rourke và Manni L. Perez đứng sau Jason, Lucia

Rockstar Games công bố danh sách diễn viên của Grand Theft Auto VI (GTA 6), xác nhận Dylan Rourke đảm nhận vai Jason Duval và Manni L. Perez thể hiện ...
Lan tỏa hương vị xứ Chùa Vàng giữa lòng Hà Nội

Lan tỏa hương vị xứ Chùa Vàng giữa lòng Hà Nội

Đại sứ Thái Lan Urawadee Sriphiromya kỳ vọng Liên hoan Văn hóa Ẩm thực quốc tế 2026 sẽ góp phần quảng bá bản sắc và tăng cường giao lưu văn ...
Luật sư Trần Diệu Thúy: Doanh nghiệp cần thay đổi tư duy, chủ động phòng ngừa rủi ro pháp lý

Luật sư Trần Diệu Thúy: Doanh nghiệp cần thay đổi tư duy, chủ động phòng ngừa rủi ro pháp lý

Trong bối cảnh môi trường kinh doanh liên tục biến động, yêu cầu tuân thủ pháp luật ngày càng trở thành một phần quan trọng trong chiến lược phát triển ...
Khai mạc Liên hoan Văn hóa Ẩm thực Quốc tế lần thứ 14: Kết nối văn hóa, lan tỏa tình hữu nghị

Khai mạc Liên hoan Văn hóa Ẩm thực Quốc tế lần thứ 14: Kết nối văn hóa, lan tỏa tình hữu nghị

Sáng 22/11, Bộ Ngoại giao chủ trì tổ chức Lễ khai mạc Liên hoan Văn hóa Ẩm thực Quốc tế lần thứ 14 với chủ đề “Beyond Flavors – Vượt ...
Mexico bắt giữ trùm ma túy nằm trong danh sách truy nã của FBI

Mexico bắt giữ trùm ma túy nằm trong danh sách truy nã của FBI

Quân đội Mexico đã bắt giữ Fausto Isidro Meza-Flores, thủ lĩnh băng đảng Los Mazatlecos và nằm trong danh sách 10 đối tượng bị FBI truy nã.
Tổng thống Mỹ gọi ông Putin là 'bạn tôi', Đặc phái viên Nga lên tiếng, hé lộ nhiều trao đổi quan trọng

Tổng thống Mỹ gọi ông Putin là 'bạn tôi', Đặc phái viên Nga lên tiếng, hé lộ nhiều trao đổi quan trọng

Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp tục khẳng định mối quan hệ cá nhân tốt đẹp với người đồng cấp Nga Vladimir Putin, gọi nhà lãnh đạo Nga là “bạn tôi”.
Mỹ - Iran đồng loạt phát tín hiệu muốn đạt thỏa thuận, giữa lằn ranh đỏ vẫn có 'giải pháp công bằng'

Mỹ - Iran đồng loạt phát tín hiệu muốn đạt thỏa thuận, giữa lằn ranh đỏ vẫn có 'giải pháp công bằng'

Mỹ và Iran cùng phát đi tín hiệu sẵn sàng hướng tới một thỏa thuận chấm dứt xung đột kéo dài gần 9 tháng qua, dù vẫn còn những bất đồng về các điều kiện ...
Đất hiếm ở một châu lục có tiềm năng thay thế nguồn cung từ Trung Quốc

Đất hiếm ở một châu lục có tiềm năng thay thế nguồn cung từ Trung Quốc

Châu Phi được đánh giá có tiềm năng trở thành một nguồn cung thay thế đáng kể nếu đẩy nhanh khai thác, chế biến và tinh luyện đất hiếm.
Tình hình Mỹ-Iran: Washington trừng phạt các thực thể liên quan đến kinh doanh dầu mỏ, ông Trump chịu một sức ép

Tình hình Mỹ-Iran: Washington trừng phạt các thực thể liên quan đến kinh doanh dầu mỏ, ông Trump chịu một sức ép

Cập nhật những diễn biến mới nhất trong quan hệ Mỹ-Iran ngày hôm nay.
Mỹ nói châu Âu né tránh đối thoại với Tổng thống Putin

Mỹ nói châu Âu né tránh đối thoại với Tổng thống Putin

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent nhận định các quốc gia châu Âu đang muốn ‘thu mình lại’ hòng né tránh việc đối thoại với Tổng thống Nga.
Ukraine 'nóng lòng' muốn phương Tây làm rõ một việc, không phải bằng lời nói mà phải cam kết trên giấy

Ukraine 'nóng lòng' muốn phương Tây làm rõ một việc, không phải bằng lời nói mà phải cam kết trên giấy

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết Kiev vẫn chưa nhận được các cam kết bằng văn bản, làm rõ cách thức bảo đảm an ninh theo mô hình Điều 5 NATO.
Thượng đỉnh Trung-Mỹ-Nga và những vấn đề đặt ra với thế giới

Thượng đỉnh Trung-Mỹ-Nga và những vấn đề đặt ra với thế giới

Thượng đỉnh Trung-Mỹ-Nga bên lề Hội nghị cấp cao APEC tại Thâm Quyến (Trung Quốc) ngày 19/11 khép lại với tuyên bố chung về những vấn đề chiến lược.
Sứ mệnh trung gian của Thổ Nhĩ Kỳ

Sứ mệnh trung gian của Thổ Nhĩ Kỳ

Thổ Nhĩ Kỳ đang đẩy mạnh vai trò trung gian hòa giải nhờ khả năng tiếp xúc với các bên xung đột tại khu vực.
Thượng đỉnh Anh - EU: Gió đổi chiều ở London

Thượng đỉnh Anh - EU: Gió đổi chiều ở London

Mong muốn hội nhập trở lại với châu lục đang chi phối bầu không khí London trước Hội nghị thượng đỉnh EU - Anh vào cuối tuần này.
Quản trị AI trong kỷ nguyên công nghệ không biên giới

Quản trị AI trong kỷ nguyên công nghệ không biên giới

Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) đặt ra yêu cầu cấp thiết về xây dựng một khuôn khổ quản trị toàn cầu bao trùm và có trách nhiệm.
Chính sách đối ngoại của Tổng thống Trump đối mặt ‘tay phanh’ mới

Chính sách đối ngoại của Tổng thống Trump đối mặt ‘tay phanh’ mới

Chiến thắng của đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026 đã tạo ra sự thay đổi đáng chú ý trong cán cân quyền lực tại Mỹ.
Chính sách công nghiệp đang 'hồi sinh' ở Đông Á và trên toàn thế giới

Chính sách công nghiệp đang 'hồi sinh' ở Đông Á và trên toàn thế giới

Liệu sự phục hồi chính sách công nghiệp ở Đông Á có mang lại tăng trưởng bền vững, thịnh vượng rộng khắp và khả năng phục hồi kinh tế tốt hơn hay không vẫn còn ...
Thượng đỉnh Mỹ-Trung Quốc-Nga: Phép thử đối thoại giữa các cường quốc

Thượng đỉnh Mỹ-Trung Quốc-Nga: Phép thử đối thoại giữa các cường quốc

Cuộc gặp ba bên giữa các nhà lãnh đạo Nga, Mỹ và Trung Quốc tại Thâm Quyến ngày 19/11 được đánh giá là dấu mốc ngoại giao đáng chú ý.
Học giả Malaysia đánh giá cao vai trò cầu nối chiến lược của Việt Nam tại tiểu vùng Mekong

Học giả Malaysia đánh giá cao vai trò cầu nối chiến lược của Việt Nam tại tiểu vùng Mekong

Học giả Awang Azman Awang Pawi người Malaysia đã trả lời phỏng vấn về Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 49, diễn ra từ 14-17/11 tại Manila, Philippines.
EU tổ chức hội nghị thượng đỉnh AI đầu tiên, tìm cách thu hẹp khoảng cách với Mỹ và Trung Quốc

EU tổ chức hội nghị thượng đỉnh AI đầu tiên, tìm cách thu hẹp khoảng cách với Mỹ và Trung Quốc

EU tổ chức hội nghị thượng đỉnh AI đầu tiên, tìm cách thu hẹp khoảng cách với Mỹ và Trung Quốc
Siêu El Niño gây biến động bất thường đối với hệ sinh thái biển California

Siêu El Niño gây biến động bất thường đối với hệ sinh thái biển California

Siêu El Niño gây biến động bất thường đối với hệ sinh thái biển California
Tổng Thư ký Liên hợp quốc kêu gọi cắt giảm mạnh khí thải tại COP31

Tổng Thư ký Liên hợp quốc kêu gọi cắt giảm mạnh khí thải tại COP31

Tổng Thư ký Liên hợp quốc kêu gọi cắt giảm mạnh khí thải tại COP31
Phiên bản di động