Thế giới hậu dịch Covid-19: Những thay đổi 'chưa từng có', sự đứt gãy và cạnh tranh khốc liệt hơn

Theo dõi TGVN trên
TGVN. Đại dịch viêm đường hô hấp cấp Covid-19 cho chúng ta nhận thức mới cũng như kinh nghiệm lịch sử đối với nền chính trị thế giới
TIN LIÊN QUAN
dai dich covid 19 thay doi the gioi chua tung co nhu the nao Trật tự kinh tế thế giới sẽ khác sau đại dịch Covid-19
dai dich covid 19 thay doi the gioi chua tung co nhu the nao Thế giới thời Covid-19: Những rạn nứt và sự lung lay của trật tự quốc tế
dai dich covid 19 thay doi the gioi chua tung co nhu the nao
Có dự báo rằng cuộc khủng hoảng do Covid-19 nghiệm trong hơn cả Đại khủng hoảng 1929-1933.

Lý thuyết Quan hệ quốc tế đương đại và lịch sử thế giới hiếm có tổng kết về các quy luật mà đại dịch thế giới sẽ thay đổi đời sống xã hội của nhân loại, cạnh tranh quyền lực và phân chia lợi ích giữa các quốc gia. Tuy nhiên, đại dịch lần này cho chúng ta nhận thức mới cũng như kinh nghiệm lịch sử đối với nền chính trị thế giới. Cụ thể, đại dịch Covid-19 đang làm thay đổi thế giới một cách chưa từng thấy từ 4 khía cạnh sau:

Thứ nhất, tác động của đại dịch đối với trật tự kinh tế và hoạt động kinh tế của con người là chưa từng có. Do dịch bệnh, hầu hết các quốc gia trên thế giới đang trải qua thời kỳ cách ly tại nhà, giãn cách xã hội và thậm chí là đóng cửa quốc gia.

Nhu cầu tiêu dùng, hoạt động kinh tế đã bị dồn nén lại chỉ còn để cung cấp nhu cầu thiết yếu cho cuộc sống, doanh nghiệp và ngành chế tạo hoạt động không bình thường, dòng vốn thiếu hụt phương hướng đầu tư.

Đây thực sự là sự ngưng trệ của tất cả các yếu tố hoạt động kinh tế. Một số người cho rằng sẽ là cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu lớn nhất sau cuộc Đại khủng hoảng năm 1929-1933, một số người khác thậm chí còn cho rằng nó sẽ nghiêm trọng hơn cả cuộc Đại khủng hoảng.

Thứ hai, đại dịch Covid-19 đã đưa cuộc cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn vào kỷ nguyên đối kháng toàn diện và việc xấu đi hiện nay trong quan hệ Mỹ-Trung là một ví dụ điển hình.

Trước đây chúng ta dự báo về quan hệ Mỹ-Trung là “sẽ không quá tốt và cũng sẽ không quá xấu”. Tuy nhiên, quan hệ giữa hai siêu cường ngày nay đã có “thay đổi lớn về mặt mô hình” và thực sự bước vào kỷ nguyên đối kháng toàn diện, không chỉ về kinh tế, quân sự, mà các lĩnh vực như khoa học công nghệ, giao lưu văn hóa, thị trường nội địa và hệ thống quản lý kinh tế... đều có xu hướng đối đầu và đối kháng.

Nhân tố nguy hiểm nhất trong quá trình xấu đi của quan hệ Mỹ-Trung ngày nay chính là bị tình cảm và chính trị hóa, đặc biệt là Chính phủ Mỹ liên tục bôi nhọ Trung Quốc nhằm “đẩy trách nhiệm”. Rất có khả năng quan hệ Mỹ-Trung sẽ “không có xấu nhất, chỉ xấu hơn”.

dai dich covid 19 thay doi the gioi chua tung co nhu the nao
Quang hệ Mỹ-Trung sẽ “không có xấu nhất, chỉ xấu hơn”.

Thứ ba, đại dịch Covid-19 đã mang lại những thăng trầm chưa từng thấy trong tư tưởng chính trị và xã hội trong 30 năm qua kể từ sau Chiến tranh Lạnh đến nay.

Sự kết thúc của Chiến tranh Lạnh đã toàn cầu hóa các giá trị và thực tiễn của chủ nghĩa tự do, được thể hiện trong toàn cầu hóa việc phân bổ các yếu tố thị trường, cấu hình cấu trúc của chuỗi giá trị và chuỗi công nghiệp, cũng như cơ cấu quản trị xã hội và chính trị toàn cầu của các quốc gia và thiết lập các vấn đề xuyên quốc gia và cơ chế quản trị.

Sự bùng phát của Covid-19 không chỉ thách thức nghiêm trọng đối với các cơ chế quản trị khu vực như Liên minh châu Âu, mà do chủ nghĩa dân túy “nước Mỹ trước tiên” nên quản trị toàn cầu dựa trên các quy tắc của hệ thống quốc tế hiện nay bị suy yếu nghiêm trọng.

Để đối phó với dịch bệnh, mối quan hệ giữa chính phủ, xã hội và cá nhân đang trải qua những điều chỉnh lớn. “Chủ nghĩa dân tộc mới” tăng cường khả năng can thiệp và phân bổ nguồn lực của chính phủ đang nhận được sự chú ý trên toàn thế giới.

Thứ tư, Covid-19 đang định hình lại hướng đi của dư luận toàn cầu, dẫn đến sự trỗi dậy của chủ nghĩa dân tộc, chủ nghĩa phân biệt chủng tộc và bài ngoại; tự do, mở cửa và xuyên quốc gia theo chủ nghĩa toàn cầu cũng như tương tác xã hội xuyên khu vực đang phải đối mặt với thách thức và hạn chế nghiêm trọng.

Điều này tiếp tục thúc đẩy thêm sự ngăn chặn lẫn nhau, cạnh tranh chiến lược giữa các nền kinh tế lớn và mở rộng gồm cả về kinh tế, xã hội và dư luận. Mặt trận mới giữa các quốc gia cảnh giác và ngăn chặn các giá trị và khái niệm của nhau đang hình thành.

Một số nước Châu Phi chịu ảnh hưởng của dư luận phương Tây đã hưởng ứng với “thuyết kỳ thị Trung Quốc”, phương tiện truyền thông phương Tây cũng nhân cơ hội yêu cầu Trung Quốc từ bỏ các khoản nợ của các nước châu Phi, một số dự án trong Sáng kiến Vành đai và Con đường đã bị đình trệ.

dai dich covid 19 thay doi the gioi chua tung co nhu the nao Làm gì và như thế nào để chung sống an toàn với Covid-19?

Đại dịch Covid-19 có thể hình thành “hiệu ứng tác động” theo 4 giai đoạn, đó là khủng hoảng sức khỏe cộng đồng, khủng hoảng kinh tế và sinh kế, khủng hoảng xã hội và khủng hoảng chính trị có thể xảy ra ở một số nước.

Tác động hiện đang ở giai đoạn thứ nhất và thứ hai, và đang trong giai đoạn chuyển sang giai đoạn thứ ba, nhưng giai đoạn thứ tư vẫn chưa xuất hiện. Đại dịch sẽ thay đổi thế giới theo hướng có xác suất cao như sau:

Thế giới có thể bước vào “thời kỳ chiến quốc mới”, các chiến tuyến cạnh tranh, phòng ngừa và cảnh giác giữa các quốc gia sẽ tiếp tục mở rộng và kéo dài. Trước đây, chúng ta thường nói về “đơn cực” và “đa cực”. Covid-19 sẽ làm cho khái niệm “cực” mờ đi chưa từng thấy.

Cấu trúc quốc tế sẽ không còn là cấu trúc phân phối quyền lực đơn giản với các “cực” là chính mà sự cảnh giác, phòng ngừa và xung đột lợi ích sẽ trở nên cụ thể và toàn diện hơn.

Đây sẽ là khởi đầu của một kỷ nguyên mới trong đó trật tự quốc tế thiếu một lực lượng lãnh đạo chủ đạo, “xung đột và đấu tranh công khai hay ngấm ngầm” giữa các quốc gia diễn ra trong nhiều lĩnh vực, nhiều mặt trận và nhiều khía cạnh.

Nhiều cơ chế hợp tác đa phương do Trung Quốc tích cực khởi xướng BRICS, SCO và cơ chế hợp tác kinh tế mới nổi sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức mới và những vấn đề mới. Các nước BRICS và các nền kinh tế mới nổi bị ảnh hưởng nặng nề bởi dịch bệnh. Sự mất giá đồng tiền của Nam Phi, Brazil và Ấn Độ trong 2 tháng qua là một mối lo ngại.

Cơ cấu quyền lực và lợi ích của thế giới sẽ được cơ cấu lại trong tương lai? Làm thế nào để chúng ta vượt qua được “thời kỳ chiến quốc này? Thách thức là chưa từng có.

dai dich covid 19 thay doi the gioi chua tung co nhu the nao
Trong cấu trúc quốc tế mới, sự cảnh giác, phòng ngừa và xung đột lợi ích sẽ trở nên cụ thể và toàn diện hơn.

Cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn có thể bước vào giai đoạn mới khốc liệt hơn. Trung Quốc và Mỹ đã bắt đầu bước vào “Chiến tranh lạnh mới” chưa? Vấn đề này vẫn còn nhiều tranh luận, nhưng đánh giá từ xu hướng hiện nay, quan hệ Mỹ-Trung có lẽ chỉ còn một bước là đến “Chiến tranh lạnh mới”.

Nếu chính quyền Tổng thống Trump tiếp tục “bôi nhọ” Trung Quốc để che đậy những sai lầm trong chiến dịch phòng chống dịch bệnh và vì tranh cử, thì Trung Quốc và Mỹ sẽ khó thoát khỏi bóng ma “Chiến tranh lạnh mới” thời kỳ hậu dịch.

Sự khác biệt lớn nhất giữa “Chiến tranh lạnh mới” và chiến tranh lạnh cũ là hệ thống quốc tế sẽ không đơn giản tập hợp và phân hóa lại. Trung Quốc và Mỹ vẫn sẽ có các giao điểm giao thoa về kinh tế và thương mại, nhưng đối đầu toàn diện là không thể tránh khỏi.

“Chiến tranh lạnh mới” không phải là điều Trung Quốc mong muốn và cũng không phù hợp với lợi ích chiến lược của Trung Quốc, nhưng nếu chính quyền Trump khăng khăng áp đặt “Chiến tranh lạnh mới” thì Trung Quốc cũng không có lối thoát.

Trật tự kinh tế thế giới có thể được cải tổ lại trên quy mô lớn và việc điều chỉnh quá trình toàn cầu hóa sẽ là tất yếu. Số người nghèo trên thế giới đã không ngừng giảm từ năm 1990 đến nay, nhưng dịch bệnh viêm phổi mạch vành mới sẽ làm tăng số người nghèo trên thế giới tăng thêm 400 - 600 triệu người và con số này sẽ còn tiếp tục gia tăng.

Cùng với hạn hán toàn cầu và khả năng tái phát của dịch bệnh, sẽ có gần 40 quốc gia trên thế giới đối mặt với suy thoái kinh tế nghiêm trọng. Đại dịch Covid-19 sẽ thay đổi cục diện phát triển toàn cầu hiện nay.

dai dich covid 19 thay doi the gioi chua tung co nhu the nao ASEAN hậu Covid-19: Nhận diện thế giới, hành xử khôn ngoan

TGVN. Biến động là điều không thể tránh khỏi nhưng sau đại dịch viêm đường hô hấp cấp Covid-19, có những lĩnh vực mà khu vực ...

dai dich covid 19 thay doi the gioi chua tung co nhu the nao Ấn Độ Dương–Thái Bình Dương: Cục diện đang dịch chuyển và sự đối lập trong chi tiêu quốc phòng

TGVN. Nhiều nước trong khu vực Ấn Độ Dương–Thái Bình Dương, đặc biệt là Bộ Tứ (Quad) đang có những động thái chiến lược trước hành ...

dai dich covid 19 thay doi the gioi chua tung co nhu the nao Hậu dịch Covid-19, một trật tự thế giới khó đổ vỡ nhưng 'khó mà như xưa'

TGVN. Câu hỏi mấu chốt ở đây là, đại dịch Covid-19 có làm đảo lộn ít nhất một trong hai yếu tố cấu thành nên ...

Nguyễn Hoàng
(theo Thời báo hoàn cầu)

Có thể bạn quan tâm

Bài viết cùng chủ đề

Dịch virus corona

Đọc thêm

Chất lượng không khí Hà Nội trở về màu đỏ, có nơi chuyển chuyển sắc cam

Chất lượng không khí Hà Nội trở về màu đỏ, có nơi chuyển chuyển sắc cam

Chất lượng không khí Hà Nội hôm nay có cải thiện khi trở về màu đỏ, tuy nhiên, chuyên gia vẫn khuyến cáo người dân hạn chế hoạt động ngoài ...
Điểm mới quan trọng về tiêu chuẩn lựa chọn đại biểu dự Đại hội Đảng 13

Điểm mới quan trọng về tiêu chuẩn lựa chọn đại biểu dự Đại hội Đảng 13

Việc lựa chọn đại biểu dự Đại hội lần thứ 13 của Đảng được định hướng theo những tiêu chuẩn cụ thể và rõ ràng. Đây là điểm mới quan ...
Chính quyền Tổng thống Joe Biden bị bang Texas kiện sau chưa đầy 50 giờ nhậm chức

Chính quyền Tổng thống Joe Biden bị bang Texas kiện sau chưa đầy 50 giờ nhậm chức

Texas ngày 22/1 đã đệ đơn kiện Chính quyền Tổng thống Joe Biden vì sắc lệnh hoãn trục xuất người nhập cư trái phép trong 100 ngày.
Hà Nội cấm những tuyến đường nào trong dịp Đại hội Đảng lần thứ XIII?

Hà Nội cấm những tuyến đường nào trong dịp Đại hội Đảng lần thứ XIII?

Để đảm bảo an ninh, an toàn, thông suốt phục vụ các hoạt động của Đại hội Đảng lần thứ XIII, Công an Hà Nội phân luồng lại giao thông.
Luận tội cựu Tổng thống Mỹ: Mục tiêu chung của nghị sĩ Cộng hòa? và dự định tái xuất của ông Trump

Luận tội cựu Tổng thống Mỹ: Mục tiêu chung của nghị sĩ Cộng hòa? và dự định tái xuất của ông Trump

Hàng chục nghị sĩ Cộng hòa ủng hộ kết tội cựu Tổng thống Donald Trump vì tương lai chính trị của đảng Cộng hòa.
Bộ Ngoại giao lên tiếng về việc EP thông qua Nghị quyết về tình hình nhân quyền Việt Nam

Bộ Ngoại giao lên tiếng về việc EP thông qua Nghị quyết về tình hình nhân quyền Việt Nam

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng lên tiếng về việc Nghị viện châu Âu thông qua Nghị quyết về tình hình nhân quyền Việt Nam.
Ngày thứ 3 tại Nhà Trắng: Tân Tổng thống Joe Biden ký 2 sắc lệnh hỗ trợ thực phẩm và tăng lương

Ngày thứ 3 tại Nhà Trắng: Tân Tổng thống Joe Biden ký 2 sắc lệnh hỗ trợ thực phẩm và tăng lương

Tổng thống Mỹ Biden đã ký 2 sắc lệnh hành pháp, một lệnh mở rộng việc hỗ trợ thực phẩm và một lệnh tăng lương tối cho nhân viên liên ...
Tết Nguyên đán là cơ hội để du lịch Việt bứt phá?

Tết Nguyên đán là cơ hội để du lịch Việt bứt phá?

Sau một thời gian dài du lịch Việt ngưng trệ, thiệt hại do dịch bệnh Covid-19, năm nay, Tết Nguyên đán có là cơ hội để du lịch Việt bứt ...
Phát hiện hóa thạch loài khủng long lớn nhất trên Trái đất tại Argentina

Phát hiện hóa thạch loài khủng long lớn nhất trên Trái đất tại Argentina

Các nhà khoa học vừa tuyên bố đã khai quật được hóa thạch khủng long 98 triệu năm tuổi ở Tây Nam Argentina.
Tin bất động sản hôm nay 23/1: Đo độ thưởng Tết 'khủng' của doanh nghiệp địa ốc, lý do chấm dứt hoạt động dự án sân golf ở Đà Lạt

Tin bất động sản hôm nay 23/1: Đo độ thưởng Tết 'khủng' của doanh nghiệp địa ốc, lý do chấm dứt hoạt động dự án sân golf ở Đà Lạt

Doanh nghiệp địa ốc thưởng Tết Tân Sửu, dự án sân golf ở Đà Lạt bị chấm dứt hoạt động… là những tin bất động sản đáng chú ý.
Chính quyền Tổng thống Joe Biden bị bang Texas kiện sau chưa đầy 50 giờ nhậm chức

Chính quyền Tổng thống Joe Biden bị bang Texas kiện sau chưa đầy 50 giờ nhậm chức

Texas ngày 22/1 đã đệ đơn kiện Chính quyền Tổng thống Joe Biden vì sắc lệnh hoãn trục xuất người nhập cư trái phép trong 100 ngày.
Luận tội cựu Tổng thống Mỹ: Mục tiêu chung của nghị sĩ Cộng hòa? và dự định tái xuất của ông Trump

Luận tội cựu Tổng thống Mỹ: Mục tiêu chung của nghị sĩ Cộng hòa? và dự định tái xuất của ông Trump

Hàng chục nghị sĩ Cộng hòa ủng hộ kết tội cựu Tổng thống Donald Trump vì tương lai chính trị của đảng Cộng hòa.
Ngày thứ 3 tại Nhà Trắng: Tân Tổng thống Joe Biden ký 2 sắc lệnh hỗ trợ thực phẩm và tăng lương

Ngày thứ 3 tại Nhà Trắng: Tân Tổng thống Joe Biden ký 2 sắc lệnh hỗ trợ thực phẩm và tăng lương

Tổng thống Mỹ Biden đã ký 2 sắc lệnh hành pháp, một lệnh mở rộng việc hỗ trợ thực phẩm và một lệnh tăng lương tối cho nhân viên liên bang.
Thượng viện Mỹ sẽ bắt đầu phiên tòa luận tội cựu Tổng thống Trump vào tháng 2

Thượng viện Mỹ sẽ bắt đầu phiên tòa luận tội cựu Tổng thống Trump vào tháng 2

Thượng viện Mỹ bắt đầu phiên tòa luận tội Tổng thống Trump vào tuần thứ hai của tháng 2, sau khi bản luận tội được chuyển đến vào đầu tuần tới.
NATO hoan nghênh ý định gia hạn New START của tân Tổng thống Mỹ, đặt kỳ vọng ở sự khởi đầu

NATO hoan nghênh ý định gia hạn New START của tân Tổng thống Mỹ, đặt kỳ vọng ở sự khởi đầu

Tổng thư ký NATO Stoltenberg hoan nghênh tuyên bố thiện chí của tân Tổng thống Mỹ Joe Biden về việc gia hạn New START.
Mỹ: Hoạt động hạt nhân của Triều Tiên đe dọa nghiêm trọng hòa bình thế giới

Mỹ: Hoạt động hạt nhân của Triều Tiên đe dọa nghiêm trọng hòa bình thế giới

Thư ký báo chí Nhà Trắng Jen Psaki cho biết, hoạt động hạt nhân của Triều Tiên gây ra mối đe dọa nghiêm trọng cho hòa bình thế giới.
Tân Tổng thống Joe Biden 'chữa lành vết thương' cho nước Mỹ như thế nào?

Tân Tổng thống Joe Biden 'chữa lành vết thương' cho nước Mỹ như thế nào?

Máu đã đổ, nước mắt đã rơi, nhưng những thời khắc khó khăn nhất vẫn đang chờ đón Tổng thống Joe Biden sau ngày 20/1.
Ngày cuối của Tổng thống Trump: Dương đông, kích tây

Ngày cuối của Tổng thống Trump: Dương đông, kích tây 1

Hai động thái của Tổng thống Trump trong những ngày cuối nhiệm kỳ đang đẩy Tổng thống đắc cử Joe Biden vào tình trạng khó xử. TG&VN bình luận.
Bầu cử Đức: Vắng bà Angela Merkel, thách thức nào chờ Berlin?

Bầu cử Đức: Vắng bà Angela Merkel, thách thức nào chờ Berlin?

Người chiến thắng trong bầu cử Đức tháng 9 sẽ phải đưa Berlin và EU vượt cơn sóng dữ đến bến bờ mới, một kỷ nguyên hậu Brexit, vắng bà Angela Merkel.
Cục diện hòa giải mới ở vùng Vịnh: Goliath thua David

Cục diện hòa giải mới ở vùng Vịnh: Goliath thua David

Tại vùng Vịnh đang mở ra cục diện hòa giải. Saudi Arabia đi đầu và ba nước khác là UAE, Bahrain và Ai cập lần lượt theo sau trong chuyện hoà giải với Qatar.
Bạo loạn Điện Capitol và ba câu hỏi lớn của nước Mỹ

Bạo loạn Điện Capitol và ba câu hỏi lớn của nước Mỹ 1

Máu đã đổ, khói đã tan trên Điện Capitol, Quốc hội Mỹ xác nhận ông Joe Biden sẽ làm Tổng thống, nhưng rối ren ở Washington sẽ khó mà chấm dứt.
Vaccine Covid-19: Ngoại giao thời dịch bệnh

Vaccine Covid-19: Ngoại giao thời dịch bệnh

Vaccine Covid-19 không chỉ là biện pháp ứng phó dịch bệnh mà còn được sử dụng làm công cụ trong chính trị ngoại giao quốc tế. Bình luận của TG&VN.
Sức mạnh quân sự quốc gia từ những góc nhìn khác nhau trên thế giới (Kỳ cuối)

Sức mạnh quân sự quốc gia từ những góc nhìn khác nhau trên thế giới (Kỳ cuối)

Để gìn giữ hòa bình, bảo vệ Tổ quốc, phải tiếp tục xây dựng quân đội tinh, gọn, mạnh cả về tổ chức lực lượng, nguồn nhân lực, vũ khí trang bị,...
Sức mạnh quân sự quốc gia từ những góc nhìn khác nhau trên thế giới (Kỳ I)

Sức mạnh quân sự quốc gia từ những góc nhìn khác nhau trên thế giới (Kỳ I)

Sức mạnh quân sự không chỉ là con số, mà phụ thuộc nhiều vào sự chuyển hóa tiềm năng thành sức mạnh thực chất, khả năng thực chiến, yếu tố tinh thần...
Muôn màu ngày nhậm chức Tổng thống Mỹ

Muôn màu ngày nhậm chức Tổng thống Mỹ

Ngày 20/1, ứng viên đảng Dân chủ Joe Biden chính thức đọc lời tuyên thệ để trở thành Tổng thống Mỹ thứ 46
Tương lai vũ khí hạt nhân Mỹ dưới thời ông Joe Biden

Tương lai vũ khí hạt nhân Mỹ dưới thời ông Joe Biden

Tương lai của vũ khí hạt nhân, thứ được coi là vũ khí chiến lược, “bảo vật” của xứ cờ hoa, sẽ đi về đâu dưới thời Tổng thống Mỹ đắc cử Joe Biden?
Qatar 'mạnh tay' chi hàng tỷ USD hiện đại hóa quân đội

Qatar 'mạnh tay' chi hàng tỷ USD hiện đại hóa quân đội

Qatar đang triển khai một trong những chiến lược trang bị vũ khí tham vọng nhất tại khu vực Trung Đông trị giá hàng tỷ USD để tăng cường an ninh quốc gia
Không riêng Việt Nam, Uruguay cũng vững vàng vượt qua thách thức Covid-19

Không riêng Việt Nam, Uruguay cũng vững vàng vượt qua thách thức Covid-19

Bất chấp thách thức từ đại dịch Covid-19, Uruguay là một trong số ít quốc gia chứng tỏ được 'sức bền' trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe và nền kinh tế.
Phiên bản di động