Thế giới hậu dịch Covid-19: Những thay đổi 'chưa từng có', sự đứt gãy và cạnh tranh khốc liệt hơn

TGVN. Đại dịch viêm đường hô hấp cấp Covid-19 cho chúng ta nhận thức mới cũng như kinh nghiệm lịch sử đối với nền chính trị thế giới
Theo dõi Baoquocte.vn trên
TIN LIÊN QUAN
dai dich covid 19 thay doi the gioi chua tung co nhu the nao Trật tự kinh tế thế giới sẽ khác sau đại dịch Covid-19
dai dich covid 19 thay doi the gioi chua tung co nhu the nao Thế giới thời Covid-19: Những rạn nứt và sự lung lay của trật tự quốc tế
dai dich covid 19 thay doi the gioi chua tung co nhu the nao
Có dự báo rằng cuộc khủng hoảng do Covid-19 nghiệm trong hơn cả Đại khủng hoảng 1929-1933.

Lý thuyết Quan hệ quốc tế đương đại và lịch sử thế giới hiếm có tổng kết về các quy luật mà đại dịch thế giới sẽ thay đổi đời sống xã hội của nhân loại, cạnh tranh quyền lực và phân chia lợi ích giữa các quốc gia. Tuy nhiên, đại dịch lần này cho chúng ta nhận thức mới cũng như kinh nghiệm lịch sử đối với nền chính trị thế giới. Cụ thể, đại dịch Covid-19 đang làm thay đổi thế giới một cách chưa từng thấy từ 4 khía cạnh sau:

Thứ nhất, tác động của đại dịch đối với trật tự kinh tế và hoạt động kinh tế của con người là chưa từng có. Do dịch bệnh, hầu hết các quốc gia trên thế giới đang trải qua thời kỳ cách ly tại nhà, giãn cách xã hội và thậm chí là đóng cửa quốc gia.

Nhu cầu tiêu dùng, hoạt động kinh tế đã bị dồn nén lại chỉ còn để cung cấp nhu cầu thiết yếu cho cuộc sống, doanh nghiệp và ngành chế tạo hoạt động không bình thường, dòng vốn thiếu hụt phương hướng đầu tư.

Đây thực sự là sự ngưng trệ của tất cả các yếu tố hoạt động kinh tế. Một số người cho rằng sẽ là cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu lớn nhất sau cuộc Đại khủng hoảng năm 1929-1933, một số người khác thậm chí còn cho rằng nó sẽ nghiêm trọng hơn cả cuộc Đại khủng hoảng.

Thứ hai, đại dịch Covid-19 đã đưa cuộc cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn vào kỷ nguyên đối kháng toàn diện và việc xấu đi hiện nay trong quan hệ Mỹ-Trung là một ví dụ điển hình.

Trước đây chúng ta dự báo về quan hệ Mỹ-Trung là “sẽ không quá tốt và cũng sẽ không quá xấu”. Tuy nhiên, quan hệ giữa hai siêu cường ngày nay đã có “thay đổi lớn về mặt mô hình” và thực sự bước vào kỷ nguyên đối kháng toàn diện, không chỉ về kinh tế, quân sự, mà các lĩnh vực như khoa học công nghệ, giao lưu văn hóa, thị trường nội địa và hệ thống quản lý kinh tế... đều có xu hướng đối đầu và đối kháng.

Nhân tố nguy hiểm nhất trong quá trình xấu đi của quan hệ Mỹ-Trung ngày nay chính là bị tình cảm và chính trị hóa, đặc biệt là Chính phủ Mỹ liên tục bôi nhọ Trung Quốc nhằm “đẩy trách nhiệm”. Rất có khả năng quan hệ Mỹ-Trung sẽ “không có xấu nhất, chỉ xấu hơn”.

dai dich covid 19 thay doi the gioi chua tung co nhu the nao
Quang hệ Mỹ-Trung sẽ “không có xấu nhất, chỉ xấu hơn”.

Thứ ba, đại dịch Covid-19 đã mang lại những thăng trầm chưa từng thấy trong tư tưởng chính trị và xã hội trong 30 năm qua kể từ sau Chiến tranh Lạnh đến nay.

Sự kết thúc của Chiến tranh Lạnh đã toàn cầu hóa các giá trị và thực tiễn của chủ nghĩa tự do, được thể hiện trong toàn cầu hóa việc phân bổ các yếu tố thị trường, cấu hình cấu trúc của chuỗi giá trị và chuỗi công nghiệp, cũng như cơ cấu quản trị xã hội và chính trị toàn cầu của các quốc gia và thiết lập các vấn đề xuyên quốc gia và cơ chế quản trị.

Sự bùng phát của Covid-19 không chỉ thách thức nghiêm trọng đối với các cơ chế quản trị khu vực như Liên minh châu Âu, mà do chủ nghĩa dân túy “nước Mỹ trước tiên” nên quản trị toàn cầu dựa trên các quy tắc của hệ thống quốc tế hiện nay bị suy yếu nghiêm trọng.

Để đối phó với dịch bệnh, mối quan hệ giữa chính phủ, xã hội và cá nhân đang trải qua những điều chỉnh lớn. “Chủ nghĩa dân tộc mới” tăng cường khả năng can thiệp và phân bổ nguồn lực của chính phủ đang nhận được sự chú ý trên toàn thế giới.

Thứ tư, Covid-19 đang định hình lại hướng đi của dư luận toàn cầu, dẫn đến sự trỗi dậy của chủ nghĩa dân tộc, chủ nghĩa phân biệt chủng tộc và bài ngoại; tự do, mở cửa và xuyên quốc gia theo chủ nghĩa toàn cầu cũng như tương tác xã hội xuyên khu vực đang phải đối mặt với thách thức và hạn chế nghiêm trọng.

Điều này tiếp tục thúc đẩy thêm sự ngăn chặn lẫn nhau, cạnh tranh chiến lược giữa các nền kinh tế lớn và mở rộng gồm cả về kinh tế, xã hội và dư luận. Mặt trận mới giữa các quốc gia cảnh giác và ngăn chặn các giá trị và khái niệm của nhau đang hình thành.

Một số nước Châu Phi chịu ảnh hưởng của dư luận phương Tây đã hưởng ứng với “thuyết kỳ thị Trung Quốc”, phương tiện truyền thông phương Tây cũng nhân cơ hội yêu cầu Trung Quốc từ bỏ các khoản nợ của các nước châu Phi, một số dự án trong Sáng kiến Vành đai và Con đường đã bị đình trệ.

dai dich covid 19 thay doi the gioi chua tung co nhu the nao Làm gì và như thế nào để chung sống an toàn với Covid-19?

Đại dịch Covid-19 có thể hình thành “hiệu ứng tác động” theo 4 giai đoạn, đó là khủng hoảng sức khỏe cộng đồng, khủng hoảng kinh tế và sinh kế, khủng hoảng xã hội và khủng hoảng chính trị có thể xảy ra ở một số nước.

Tác động hiện đang ở giai đoạn thứ nhất và thứ hai, và đang trong giai đoạn chuyển sang giai đoạn thứ ba, nhưng giai đoạn thứ tư vẫn chưa xuất hiện. Đại dịch sẽ thay đổi thế giới theo hướng có xác suất cao như sau:

Thế giới có thể bước vào “thời kỳ chiến quốc mới”, các chiến tuyến cạnh tranh, phòng ngừa và cảnh giác giữa các quốc gia sẽ tiếp tục mở rộng và kéo dài. Trước đây, chúng ta thường nói về “đơn cực” và “đa cực”. Covid-19 sẽ làm cho khái niệm “cực” mờ đi chưa từng thấy.

Cấu trúc quốc tế sẽ không còn là cấu trúc phân phối quyền lực đơn giản với các “cực” là chính mà sự cảnh giác, phòng ngừa và xung đột lợi ích sẽ trở nên cụ thể và toàn diện hơn.

Đây sẽ là khởi đầu của một kỷ nguyên mới trong đó trật tự quốc tế thiếu một lực lượng lãnh đạo chủ đạo, “xung đột và đấu tranh công khai hay ngấm ngầm” giữa các quốc gia diễn ra trong nhiều lĩnh vực, nhiều mặt trận và nhiều khía cạnh.

Nhiều cơ chế hợp tác đa phương do Trung Quốc tích cực khởi xướng BRICS, SCO và cơ chế hợp tác kinh tế mới nổi sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức mới và những vấn đề mới. Các nước BRICS và các nền kinh tế mới nổi bị ảnh hưởng nặng nề bởi dịch bệnh. Sự mất giá đồng tiền của Nam Phi, Brazil và Ấn Độ trong 2 tháng qua là một mối lo ngại.

Cơ cấu quyền lực và lợi ích của thế giới sẽ được cơ cấu lại trong tương lai? Làm thế nào để chúng ta vượt qua được “thời kỳ chiến quốc này? Thách thức là chưa từng có.

dai dich covid 19 thay doi the gioi chua tung co nhu the nao
Trong cấu trúc quốc tế mới, sự cảnh giác, phòng ngừa và xung đột lợi ích sẽ trở nên cụ thể và toàn diện hơn.

Cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn có thể bước vào giai đoạn mới khốc liệt hơn. Trung Quốc và Mỹ đã bắt đầu bước vào “Chiến tranh lạnh mới” chưa? Vấn đề này vẫn còn nhiều tranh luận, nhưng đánh giá từ xu hướng hiện nay, quan hệ Mỹ-Trung có lẽ chỉ còn một bước là đến “Chiến tranh lạnh mới”.

Nếu chính quyền Tổng thống Trump tiếp tục “bôi nhọ” Trung Quốc để che đậy những sai lầm trong chiến dịch phòng chống dịch bệnh và vì tranh cử, thì Trung Quốc và Mỹ sẽ khó thoát khỏi bóng ma “Chiến tranh lạnh mới” thời kỳ hậu dịch.

Sự khác biệt lớn nhất giữa “Chiến tranh lạnh mới” và chiến tranh lạnh cũ là hệ thống quốc tế sẽ không đơn giản tập hợp và phân hóa lại. Trung Quốc và Mỹ vẫn sẽ có các giao điểm giao thoa về kinh tế và thương mại, nhưng đối đầu toàn diện là không thể tránh khỏi.

“Chiến tranh lạnh mới” không phải là điều Trung Quốc mong muốn và cũng không phù hợp với lợi ích chiến lược của Trung Quốc, nhưng nếu chính quyền Trump khăng khăng áp đặt “Chiến tranh lạnh mới” thì Trung Quốc cũng không có lối thoát.

Trật tự kinh tế thế giới có thể được cải tổ lại trên quy mô lớn và việc điều chỉnh quá trình toàn cầu hóa sẽ là tất yếu. Số người nghèo trên thế giới đã không ngừng giảm từ năm 1990 đến nay, nhưng dịch bệnh viêm phổi mạch vành mới sẽ làm tăng số người nghèo trên thế giới tăng thêm 400 - 600 triệu người và con số này sẽ còn tiếp tục gia tăng.

Cùng với hạn hán toàn cầu và khả năng tái phát của dịch bệnh, sẽ có gần 40 quốc gia trên thế giới đối mặt với suy thoái kinh tế nghiêm trọng. Đại dịch Covid-19 sẽ thay đổi cục diện phát triển toàn cầu hiện nay.

dai dich covid 19 thay doi the gioi chua tung co nhu the nao ASEAN hậu Covid-19: Nhận diện thế giới, hành xử khôn ngoan

TGVN. Biến động là điều không thể tránh khỏi nhưng sau đại dịch viêm đường hô hấp cấp Covid-19, có những lĩnh vực mà khu vực ...

dai dich covid 19 thay doi the gioi chua tung co nhu the nao Ấn Độ Dương–Thái Bình Dương: Cục diện đang dịch chuyển và sự đối lập trong chi tiêu quốc phòng

TGVN. Nhiều nước trong khu vực Ấn Độ Dương–Thái Bình Dương, đặc biệt là Bộ Tứ (Quad) đang có những động thái chiến lược trước hành ...

dai dich covid 19 thay doi the gioi chua tung co nhu the nao Hậu dịch Covid-19, một trật tự thế giới khó đổ vỡ nhưng 'khó mà như xưa'

TGVN. Câu hỏi mấu chốt ở đây là, đại dịch Covid-19 có làm đảo lộn ít nhất một trong hai yếu tố cấu thành nên ...

Nguyễn Hoàng (theo Thời báo hoàn cầu)

Bài viết cùng chủ đề

Dịch virus corona

Đọc thêm

Công bố Báo cáo quốc gia về nền tảng pháp quyền và phát triển kinh tế ở Việt Nam

Công bố Báo cáo quốc gia về nền tảng pháp quyền và phát triển kinh tế ở Việt Nam

Hội thảo giới thiệu ‘Báo cáo quốc gia về Việt Nam số 9: Nền tảng pháp quyền và Phát triển kinh tế ở Việt Nam’ được tổ chức ngày 18/11 ...
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thăm Tổng Lãnh sự quán và gặp gỡ kiều bào tại Côn Minh (Trung Quốc)

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thăm Tổng Lãnh sự quán và gặp gỡ kiều bào tại Côn Minh (Trung Quốc)

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng Phu nhân, Đoàn đại biểu gặp cán bộ, nhân viên Tổng Lãnh sự quán và cộng đồng người Việt tại tỉnh ...
PGS.TS. Chu Cẩm Thơ: Giá trị người thầy không chỉ nằm ở tri thức

PGS.TS. Chu Cẩm Thơ: Giá trị người thầy không chỉ nằm ở tri thức

Giữa những thay đổi không ngừng của giáo dục, khi tri thức ngày càng dễ tiếp cận nhờ Internet và trí tuệ nhân tạo (AI), vai trò của người thầy ...
Nghịch lý thời AI

Nghịch lý thời AI

Một nghịch lý mới của thời đại công nghệ, nơi ranh giới giữa sáng tạo thật và sản phẩm nhân tạo ngày càng khó nhận diện.
Quảng Trị đánh thức tiềm năng Hành lang kinh tế Đông - Tây

Quảng Trị đánh thức tiềm năng Hành lang kinh tế Đông - Tây

Hành lang kinh tế Đông - Tây (EWEC) đang đứng trước yêu cầu chuyển thành không gian hợp tác kinh tế, logistics và sản xuất có giá trị gia tăng.
Lịch âm hôm nay 2026: Xem lịch âm 21/11/2026, Lịch vạn niên ngày 21 tháng 11 năm 2026

Lịch âm hôm nay 2026: Xem lịch âm 21/11/2026, Lịch vạn niên ngày 21 tháng 11 năm 2026

Lịch âm 21/11. Lịch âm 21/11/2026? Âm lịch hôm nay 21/11. Lịch vạn niên 21/11/2026. Ngày hôm nay tốt hay xấu? Xem ngày giờ, hướng tốt xấu...
Các 'đầu tàu' châu Âu kêu gọi Nga đi bước đầu tiên hướng tới chấm dứt xung đột, Ukraine thúc giục việc gia nhập NATO và EU

Các 'đầu tàu' châu Âu kêu gọi Nga đi bước đầu tiên hướng tới chấm dứt xung đột, Ukraine thúc giục việc gia nhập NATO và EU

Các lãnh đạo Đức, Pháp, Anh và Ukraine kêu gọi Nga nhất trí thực hiện thỏa thuận ngừng tấn công các cơ sở năng lượng Ukraine trong suốt mùa Đông.
Kết quả của hội nghị thượng đỉnh lịch sử Mỹ-Trung Quốc-Nga

Kết quả của hội nghị thượng đỉnh lịch sử Mỹ-Trung Quốc-Nga

Tổng thống Mỹ, Chủ tịch Trung Quốc và Tổng thống Nga nhất trí thông qua tuyên bố chung về hòa bình sau cuộc gặp thượng đỉnh ba bên lịch sử.
'Xin đừng bỏ quên chúng con!' - lời kêu cứu từ Gaza

'Xin đừng bỏ quên chúng con!' - lời kêu cứu từ Gaza

'Đừng quên chúng con!' không chỉ là thông điệp mà còn là lời kêu cứu đầy ám ảnh của những đứa trẻ Palestine tại Dải Gaza tới cộng đồng quốc tế.
Hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Nga-Trung: Tổng thống Trump nói cuộc gặp ‘làm nên lịch sử’, Chủ tịch Tập Cận Bình khẳng định ý nghĩa đột phá

Hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Nga-Trung: Tổng thống Trump nói cuộc gặp ‘làm nên lịch sử’, Chủ tịch Tập Cận Bình khẳng định ý nghĩa đột phá

Tổng thống Mỹ Donald Trump, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Nga Vladimir Putin đã tiến hành cuộc gặp thượng đỉnh ba bên đầu tiên.
Nga, Trung Quốc và Iran nêu điều kiện nối lại thanh sát hạt nhân

Nga, Trung Quốc và Iran nêu điều kiện nối lại thanh sát hạt nhân

Việc IAEA nối lại thanh sát hạt nhân chỉ có thể thực hiện khi các hành động thù địch nhằm vào Iran chấm dứt hoàn toàn và bảo đảm không tái diễn.
EU tính phương án cho Ukraine vay 45 tỷ Euro, Kiev trông chờ sớm được thông qua

EU tính phương án cho Ukraine vay 45 tỷ Euro, Kiev trông chờ sớm được thông qua

Ủy ban châu Âuđề xuất khoản vay trị giá 45 tỷ Euro dành cho Ukraine trong năm 2027, nhằm bù đắp phần lớn khoản thiếu hụt ngân sách dự kiến.
Quản trị AI trong kỷ nguyên công nghệ không biên giới

Quản trị AI trong kỷ nguyên công nghệ không biên giới

Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) đặt ra yêu cầu cấp thiết về xây dựng một khuôn khổ quản trị toàn cầu bao trùm và có trách nhiệm.
Chính sách đối ngoại của Tổng thống Trump đối mặt ‘tay phanh’ mới

Chính sách đối ngoại của Tổng thống Trump đối mặt ‘tay phanh’ mới

Chiến thắng của đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026 đã tạo ra sự thay đổi đáng chú ý trong cán cân quyền lực tại Mỹ.
Hội nghị Ngoại trưởng G7: Phép thử hợp tác

Hội nghị Ngoại trưởng G7: Phép thử hợp tác

Nhóm 7 nước công nghiệp phát triển (G7) đang đối mặt với thách thức về đoàn kết.
Bước ngoặt chính trị tại Israel

Bước ngoặt chính trị tại Israel

Việc Tổng thống Israel Isaac Herzog giao lãnh đạo đảng Yashar nhiệm vụ thành lập chính phủ mới đánh dấu bước ngoặt chính trị.
Bầu cử New Zealand: Bài toán khó giải

Bầu cử New Zealand: Bài toán khó giải

Đằng sau diễn biến bầu cử sít sao tại New Zealand là những chuyển động sâu hơn trong cục diện chính trị.
Nga - Iran: Phương cách phá thế cô lập

Nga - Iran: Phương cách phá thế cô lập

Trong bối cảnh phải đối phó với các lệnh cấm vận và sức ép từ bên ngoài, Nga và Iran ngày càng xích lại gần nhau.
Bài toán nhân tài (Kỳ 2): Thu hút, trọng dụng và giữ chân

Bài toán nhân tài (Kỳ 2): Thu hút, trọng dụng và giữ chân

Cạnh tranh nhân tài không chỉ giới hạn ở tài chính, mà mở rộng sang điều kiện làm việc, quyền tự chủ chuyên môn và cơ hội phát triển.
Bài toán nhân tài (Kỳ 1): Đổi mới đào tạo gắn với nhu cầu

Bài toán nhân tài (Kỳ 1): Đổi mới đào tạo gắn với nhu cầu

Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt, nhân tài là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và tự chủ công nghệ của mỗi quốc gia.
Từ Madrid đến Gaza: Những khuôn khổ cho hòa bình Trung Đông

Từ Madrid đến Gaza: Những khuôn khổ cho hòa bình Trung Đông

Các khuôn khổ hòa bình tại Trung Đông cụ thể hơn về cơ chế thực thi, song vẫn vướng những bất đồng cản trở việc triển khai.
Công nghệ lưỡng dụng: Khi ranh giới mờ dần

Công nghệ lưỡng dụng: Khi ranh giới mờ dần

Công nghệ lưỡng dụng là công nghệ có thể phục vụ cả mục đích dân sự lẫn quân sự. Sự chuyển giao giữa hai lĩnh vực có thể diễn ra theo cả hai chiều.
Từ cứu trợ sau thảm họa đến chủ động phòng ngừa

Từ cứu trợ sau thảm họa đến chủ động phòng ngừa

Nhiều quốc gia đang đưa ra nhiều giải pháp chủ động phòng ngừa ngay khi xuất hiện những dấu hiệu rủi ro.
Cuộc đua chiếm lĩnh quỹ đạo Trái đất

Cuộc đua chiếm lĩnh quỹ đạo Trái đất

Cuộc đua đưa vệ tinh lên quỹ đạo Trái đất không còn là chuyện đưa ai lên quỹ đạo, mà còn là ai có thể ở lại, khai thác và định hình luật chơi.
Phiên bản di động