Tình hình Afghanistan: Khi cam kết của SCO chỉ là lời hứa suông

Hồng Phúc
Theo dõi TGVN trên
Baoquocte.vn. Báo The Indian Express ngày 14/9 đăng bài viết của chuyên gia chính trị quốc tế C. Raja Mohan nhận định về vai trò của Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO) trong việc giúp ổn định Afghanistan.
Tình hình Afghanistan: Vai trò của SCO
Hội nghị thượng đỉnh SCO lần thứ 21 sẽ diễn ra tại Dushanbe ngày 17/9 dưới sự chủ trì của Tổng thốngTajikistan Emomali Rahmon. (Nguồn: Getty)

Nhìn bề ngoài, Hội nghị thượng đỉnh SCO diễn ra vào ngày 17/9 tại thủ đô Dushanbe của Tajikistan nhằm mục đích giúp ổn định tình hình ở Afghanistan sau khi Mỹ rút khỏi nước này và Taliban trở lại nắm quyền.

Tuy nhiên, việc này xem ra bất khả thi.

Theo TS. Raja Mohan - hiện là Giám đốc Viện Nghiên cứu Nam Á (Đại học Quốc gia Singapore), vai trò của SCO ở khu vực Trung Á rất mờ nhạt. SCO hoạt động kém hiệu quả so với các tổ chức khu vực tương tự ở Đông Á và châu Âu.

SCO là một tổ chức an ninh chung liên chính phủ được thành lập chỉ vài tuần trước khi xảy ra vụ khủng bố ngày 11/9/2001 ở Mỹ. 8 quốc gia thành viên là Trung Quốc, Nga, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan, Uzbekistan, Ấn Độ và Pakistan.

Nhọc nhằn thể chế hóa

Hai thập niên sau khi ra đời, cam kết về thể chế của SCO vẫn chỉ là... một lời hứa. Nhìn từ tiểu lục địa, SCO chắc chắn có vẻ khá hơn Hiệp hội Hợp tác khu vực Nam Á (SAARC). Việc Ấn Độ và Pakistan - hai quốc gia có nhiều mâu thuẫn gây trở ngại cho các cuộc họp thường xuyên của SAARC - đang tích cực tham gia SCO cho thấy sức hấp dẫn của SCO (trong khi SAARC lại ít được kỳ vọng).

Trong bối cảnh đó, cuộc khủng hoảng ở Afghanistan là cơ hội lớn để SCO hiện thực hóa tham vọng trong khu vực. Tầm quan trọng của SCO đối với Afghanistan dường như hiển nhiên khi nhìn vào các nhà tài trợ và thành viên của khối.

Các lãnh đạo sáng lập của SCO là hai cường quốc phương Đông - Nga và Trung Quốc. Các thành viên ban đầu khác gồm Uzbekistan, Tajikistan, Kyrgyzstan và Kazakhstan - những quốc gia láng giềng phía Bắc và Đông Bắc của Afghanistan.

Ấn Độ và Pakistan chính thức trở thành thành viên đầy đủ vào năm 2017.

Tin liên quan
Ấn Độ ‘toát mồ hôi’ trước ván cờ Trung Quốc-Pakistan tại Afghanistan Ấn Độ ‘toát mồ hôi’ trước ván cờ Trung Quốc-Pakistan tại Afghanistan

Ngoài Afghanistan, Iran, Belarus và Mông Cổ là những quan sát viên, Iran được cho là đang trên đà trở thành thành viên đầy đủ.

SCO có một số đối tác đối thoại gồm Armenia và Azerbaijan thuộc vùng Caucasus lân cận và Thổ Nhĩ Kỳ xa hơn về phía Tây. Nepal và Sri Lanka đến từ tiểu lục địa Ấn Độ và Campuchia từ Đông Nam Á cũng là các đối tác đối thoại.

Đối với một tổ chức mang tên Thượng Hải, nhưng các quốc gia thành viên lại tập trung ở Trung Á, SCO có vẻ khác biệt. Danh sách đối tác đối thoại tiềm năng của SCO còn có Ai Cập, Qatar và Saudi Arabia.

Sự đa dạng này sẽ ảnh hưởng đến tính liên kết, vốn là một đặc điểm chính của các thể chế khu vực. Khi mở rộng thành viên, chắc chắn SCO đã phải vật lộn để tăng cường hợp tác thể chế.

TS. Raja Mohan nhắc đến Turkmenistan - quốc gia quan trọng vắng mặt trong SCO. Nước cộng hòa Trung Á này có đường biên giới dài 800 km với Afghanistan và 1.150 km với Iran.

Lập trường nguyên tắc của ban lãnh đạo Turkmenistan là tuyệt đối “trung lập” - nói một cách khác, đó là một hình thức cực đoan của “không liên kết”. Turkmenistan từ chối tham gia bất kỳ thể chế khu vực, chính trị hoặc quân sự nào.

Lợi ích không song trùng

Nỗ lực của Nga trong việc xây dựng một thể chế khu vực ở Trung Á - nơi từng được xem là “sân sau” của Nga - diễn ra song song với các kế hoạch của Moscow về cái gọi là “tam giác chiến lược” với Trung Quốc và Ấn Độ.

Diễn đàn chiến lược Nga-Ấn-Trung, phát triển thành BRICS, nhằm xóa bỏ ở cấp độ toàn cầu thời kỳ trật tự “đơn cực” của Mỹ sau khi Liên Xô sụp đổ năm 1991. Trong khi đó, SCO là nhằm hạn chế phạm vi tiếp cận của Mỹ ở Trung Á.

Tiền thân của SCO là “nhóm Thượng Hải” gồm 5 quốc gia Nga, Trung Quốc, Kazakhstan, Kyrgyzstan và Tajikistan, trong đó 3 nước cộng hòa thuộc Liên Xô trước đây có chung đường biên giới dài với Trung Quốc.

Mục đích của Nhóm Thượng Hải là ổn định đường biên giới này cũng như dựa vào lợi ích chung giữa Trung Quốc và Nga để ngăn chặn sự can thiệp của Mỹ vào “sân sau” Trung Á của họ.

Moscow và Bắc Kinh cũng không thoải mái trước sự hiện diện quân sự của Mỹ ở Afghanistan và tác động đối với Trung Á. Việc quân đội Mỹ rút khỏi Afghanistan khiến cả Moscow và Bắc Kinh vui mừng, mặc dù cả hai đều công khai chỉ trích sự rút lui vội vàng của Tổng thống Mỹ Joe Biden.

Liệu sự rút lui của Mỹ có làm suy yếu chất keo gắn kết Moscow và Bắc Kinh ở Trung Á hay sẽ thắt chặt nó hơn?

Nga-Trung đang xích lại gần nhau hơn bao giờ hết, nhưng lợi ích của hai nước này ở Trung Á không hoàn toàn giống nhau.

Mặc dù các biện pháp xây dựng lòng tin quân sự ngày càng phát triển dưới ngọn cờ SCO, Nga đã có tổ chức an ninh riêng cho khu vực, được gọi là Tổ chức Hiệp ước an ninh trung tâm (CSTO), gồm 3 thành viên của SCO là Kazakhstan, Kyrgyzstan và Tajikistan, cùng với Armenia và Belarus.

Nga coi mình là “chiếc ô an ninh” duy nhất cho các nước Cộng hòa thuộc Liên Xô cũ và có lẽ không sẵn sàng chia sẻ vai trò này với Trung Quốc – nếu có thì chỉ là hợp tác chứ không phải một cơ chế an ninh Trung-Nga.

Moscow cũng tỏ ra miễn cưỡng ủng hộ các đề xuất của Trung Quốc về thúc đẩy hội nhập thương mại dưới ngọn cờ SCO. Nga ưu tiên cho Liên minh Kinh tế Á-Âu (EAEU) dưới sự lãnh đạo của chính họ hơn.

Trung Quốc không phải là thành viên của CSTO hoặc EAEU. Theo TS. Raja Mohan, đây là một trong những lý do giải thích cho sự yếu kém của chủ nghĩa khu vực SCO.

Tình hình Afghanistan: Vai trò của SCO
Năm ngoái, các nhà lãnh đạo SCO họp thượng đỉnh theo hình thức trực tuyến vào ngày 10/11. (Ảnh chụp màn hình)

Những toan tính riêng

Các quốc gia thành viên Trung Á của SCO có những xung đột riêng và đã khó khăn để phát triển các phương pháp tiếp cận tập thể đối với các thách thức an ninh khu vực chung của họ. Do đó, không ngạc nhiên khi họ không ủng hộ Taliban.

Turkmenistan, không thuộc SCO, đã khá cởi mở trong việc tiếp xúc với Taliban dựa trên nguyên tắc trung lập. Một số nhà phân tích Nga coi Turkmenistan là mắt xích yếu tiềm tàng trong việc đối phó với các mối đe dọa tiềm tàng từ Taliban trong khu vực.

Uzbekistan dường như thận trọng hơn trong việc tiếp xúc với Taliban. Nhưng Tajikistan - có mối quan hệ sắc tộc với người Tajik ở Afghanistan và có biên giới giáp thung lũng Panjshir - đã chỉ trích mạnh mẽ sự phát triển của Kabul dưới thời Taliban.

Iran, quốc gia có mối liên hệ sắc tộc và ngôn ngữ với người Tajik, cũng tỏ ra lo ngại về các chính sách của Taliban đối với người thiểu số.

Giống như Moscow và Bắc Kinh, Tehran rất vui khi thấy người Mỹ rời khỏi Afghanistan và có vẻ hy vọng về một sự can dự tích cực với Taliban. Nhưng giờ đây, hy vọng đó có thể đã bị dập tắt.

Về phần Ấn Độ và Pakistan, không cần phải nói rằng đây là 2 cực đối lập liên quan đến Taliban.

Với sự khác biệt này, khó có khả năng SCO sẽ tìm ra một “giải pháp khu vực” cho cuộc khủng hoảng ở Afghanistan. TS. Raja Mohan cho rằng, sự hội tụ thực sự duy nhất của Afghanistan hiện nay là giữa Pakistan và Trung Quốc và "bộ đôi" này có thể thúc đẩy SCO tham gia tích cực với Taliban.

Nhìn tổng thể, SCO không phải là một tổ chức khu vực ấn tượng, song vẫn là một diễn đàn ngoại giao quan trọng. New Delhi đã tìm cách tận dụng tối đa các khả năng ngoại giao của SCO mà không ảo tưởng về hiệu quả của nó.

Tại Hội nghị thượng đỉnh SCO tuần này, Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi sẽ nhắc nhở các nhà lãnh đạo khác về “3 con quỷ" (tam tà) mà SCO đang nỗ lực giải quyết: chủ nghĩa khủng bố, chủ nghĩa cực đoan và chủ nghĩa ly khai.

Mặc dù Ấn Độ cần phải đóng góp vào nỗ lực chung của SCO để buộc Taliban và Pakistan thực hiện lời hứa của họ, nhưng sẽ rất khó để đặt cược vào thành công.

Chuyên gia Raja Mohan nhận định, New Delhi nên tiếp tục tập trung tìm kiếm điểm chung với những thành viên của SCO, những quốc gia có chung lợi ích với Ấn Độ ở Afghanistan.

Tính toán chi li của Nga và Iran ở Afghanistan

Tính toán chi li của Nga và Iran ở Afghanistan

Nga và Iran có điểm đồng về việc Taliban nắm quyền lực ở Afghanistan khi đều muốn định hình lại cấu trúc khu vực nhằm ...

Mỹ rút khỏi Afghanistan, cục diện Trung Á sẽ đi về đâu?

Mỹ rút khỏi Afghanistan, cục diện Trung Á sẽ đi về đâu?

Mỹ rút quân và chiến thắng của Taliban ở Afghanistan đã để lại khoảng trống quyền lực ở Trung Á, song liệu Trung Quốc và ...

Bài viết cùng chủ đề

Tình hình Afghanistan

Đọc thêm

XSMT 2/7, kết quả xổ số miền Trung hôm nay thứ 7 ngày 2/7/2022. SXMT 2/7

XSMT 2/7, kết quả xổ số miền Trung hôm nay thứ 7 ngày 2/7/2022. SXMT 2/7

Baoquocte.vn. XSMT 2/7. xổ số hôm nay 2/7. trực tiếp kết quả xổ số miền Trung 2/7/2022. xổ số hôm nay ngày 2 tháng 7. xổ số miền Trung thứ 7. ...
XSMN 2/7, trực tiếp kết quả xổ số miền Nam hôm nay thứ 7 ngày 2/7/2022. XSMN hôm nay

XSMN 2/7, trực tiếp kết quả xổ số miền Nam hôm nay thứ 7 ngày 2/7/2022. XSMN hôm nay

Baoquocte.vn. XSMN 2/7. kết quả xổ số miền Nam hôm nay thứ 7 ngày 2/7/2022. xổ số hôm nay ngày 2 tháng 7. XSMN thứ 7. SXMN 2/7. xổ số hôm ...
XSMB 2/7, trực tiếp kết quả xổ số miền Bắc hôm nay thứ 7 ngày 2/7/2022. dự đoán XSMB

XSMB 2/7, trực tiếp kết quả xổ số miền Bắc hôm nay thứ 7 ngày 2/7/2022. dự đoán XSMB

Baoquocte.vn. XSMB 2/7. trực tiếp kết quả xổ số hôm nay ngày 2 tháng 7. kết quả xổ số miền Bắc 2/7/2022. xổ số hôm nay 2/7. XSMB thứ 7. SXMB ...
Viện Biển Đông kỷ niệm 10 năm thành lập

Viện Biển Đông kỷ niệm 10 năm thành lập

Baoquocte.vn. Ngày 1/7/2022, tại Học viện Ngoại giao, Viện Biển Đông đã kỷ niệm 10 năm ngày thành lập và đón nhận bằng khen của Bộ trưởng Ngoại giao.
Thông tin về 2 công dân Việt Nam bị bắt giữ tại Tây Ban Nha

Thông tin về 2 công dân Việt Nam bị bắt giữ tại Tây Ban Nha

Baoquocte.vn. Theo Đại sứ quán Việt Nam tại Tây Ban Nha, ngày 25/6, cảnh sát đảo Mallorca thông báo đã bắt giữ 2 công dân Việt Nam. Hiện 2 công dân ...
Việt Nam có thể đóng góp hiệu quả cho đối thoại và hợp tác trong Hội đồng Nhân quyền

Việt Nam có thể đóng góp hiệu quả cho đối thoại và hợp tác trong Hội đồng Nhân quyền

Baoquocte.vn. Đánh giá về tham gia của Việt Nam tại Khóa họp 50 của HĐNQ LHQ, các nước, các tổ chức quốc tế ghi nhận thông điệp, thành tựu, cam kết ...
Việt Nam tham dự Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao Hợp tác Mekong-Lan Thương lần thứ 7

Việt Nam tham dự Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao Hợp tác Mekong-Lan Thương lần thứ 7

Baoquocte.vn. Bộ trưởng Ngoại giao Bùi Thanh Sơn sẽ tham dự Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao Hợp tác Mekong-Lan Thương lần thứ 7 tại Bagan, Myanmar.
Việt Nam tôn trọng và đề cao giá trị phổ quát của ‘Hiến pháp đại dương’ UNCLOS

Việt Nam tôn trọng và đề cao giá trị phổ quát của ‘Hiến pháp đại dương’ UNCLOS

Baoquocte.vn. Theo PGS, TS. Nguyễn Thị Lan Anh, Quyền Viện trưởng Viện Biển Đông, Việt Nam luôn tôn trọng và đề cao giá trị phổ quát của UNCLOS.
Nhận định trước trận giao hữu đội tuyển nữ Việt Nam vs nữ Pháp: Không chỉ là đá giao lưu...

Nhận định trước trận giao hữu đội tuyển nữ Việt Nam vs nữ Pháp: Không chỉ là đá giao lưu...

Baoquocte.vn. Trận đấu giao hữu giữa tuyển nữ Việt Nam với Pháp sẽ diễn ra vào rạng sáng mai (2h10 ngày 2/7) trên sân vận động Stade de la Source ...
Tin thế giới 1/7: Sức ép từ phương Tây đưa Nga-Belarus gần nhau hơn; Ukraine trước tương lai ‘tươi sáng’; Mỹ lại làm căng với Trung Quốc

Tin thế giới 1/7: Sức ép từ phương Tây đưa Nga-Belarus gần nhau hơn; Ukraine trước tương lai ‘tươi sáng’; Mỹ lại làm căng với Trung Quốc

Baoquocte.vn. Nga nói gì về sức ép của phương Tây? Ukraine đạt được thỏa thuận mới với EU; Myanmar xin lỗi Thái Lan... là những sự kiện thế giới nổi bật ...
Tin thế giới 1/7: Sức ép từ phương Tây đưa Nga-Belarus gần nhau hơn; Ukraine trước tương lai ‘tươi sáng’; Mỹ lại làm căng với Trung Quốc

Tin thế giới 1/7: Sức ép từ phương Tây đưa Nga-Belarus gần nhau hơn; Ukraine trước tương lai ‘tươi sáng’; Mỹ lại làm căng với Trung Quốc

Baoquocte.vn. Nga nói gì về sức ép của phương Tây? Ukraine đạt được thỏa thuận mới với EU; Myanmar xin lỗi Thái Lan... là những sự kiện thế giới nổi bật 24 giờ qua.
Mỹ-Nhật Bản tập trận chung ở Biển Hoa Đông

Mỹ-Nhật Bản tập trận chung ở Biển Hoa Đông

Baoquocte.vn. Mới đây, Lực lượng Phòng không của Nhật Bản đã tiến hành tập trận chung với Mỹ trên vùng trời Biển Hoa Đông và Biển Nhật Bản.
Tổng thống Indonesia thăm chính thức UAE, hai bên ký thỏa thuận hợp tác quốc phòng

Tổng thống Indonesia thăm chính thức UAE, hai bên ký thỏa thuận hợp tác quốc phòng

Baoquocte.vn. Tổng thống Indonesia cùng đệ nhất phu nhân Iriana đã đến thủ đô Abu Dhabi của UAE, bắt đầu chuyến thăm chính thức nước này.
Lãnh đạo châu Âu nói gì về triển vọng bước vào EU của Ukraine?

Lãnh đạo châu Âu nói gì về triển vọng bước vào EU của Ukraine?

Baoquocte.vn. Ukraine nay đã có một 'triển vọng rõ ràng về châu Âu' sau quyết định của EU trao quy chế ứng cử viên thành viên của khối cho Kiev.
Bulgaria 'chơi quân bài' trục xuất với Nga, Moscow gửi tối hậu thư dọa phản đòn, Sofia đọc 'thần chú' đối thoại

Bulgaria 'chơi quân bài' trục xuất với Nga, Moscow gửi tối hậu thư dọa phản đòn, Sofia đọc 'thần chú' đối thoại

Baoquocte.vn. Thủ tướng sắp mãn nhiệm của Bulgaria kêu gọi Moscow rút lại tối hậu thư ngoại giao sau khi Sofia trục xuất 70 nhân viên ngoại giao Nga.
Ấn Độ sẽ không thể thành cường quốc nếu thiếu hệ thống hàng hải cực kỳ hùng mạnh

Ấn Độ sẽ không thể thành cường quốc nếu thiếu hệ thống hàng hải cực kỳ hùng mạnh

Baoquocte.vn. Cố vấn an ninh quốc gia Ấn Độ cho rằng, nước này cần bảo vệ lợi ích của mình vì khu vực Ấn Độ Dương có nguy cơ xảy ra xung đột lợi ích.
Thượng đỉnh G7 và NATO: Thách thức chồng thách thức

Thượng đỉnh G7 và NATO: Thách thức chồng thách thức

Baoquocte.vn. Hội nghị thượng đỉnh G7 và NATO cho thấy nỗ lực của Mỹ và phương Tây nhằm vừa đối phó Nga và thách thức mang tính hệ thống từ Trung Quốc.
Ấn Độ định hướng ngoại giao ‘đa liên kết’ để ‘tự chủ chiến lược’

Ấn Độ định hướng ngoại giao ‘đa liên kết’ để ‘tự chủ chiến lược’

Baoquocte.vn. Hàng loạt hoạt động đối ngoại của Ấn Độ những tháng qua là bước triển khai mạnh mẽ chiến lược ngoại giao của Thủ tướng Modi theo hướng “đa liên kết”.
Chi phí quân sự: Nghịch lý thời hậu Covid-19

Chi phí quân sự: Nghịch lý thời hậu Covid-19

Baoquocte.vn. Đúng vào lúc thế giới đang cần thêm những nguồn lực nhằm vực dậy nền kinh tế sau tác động của Covid-19, thì chi phí quân sự lại có xu hướng tăng.
Gió có xoay chiều tại Israel?

Gió có xoay chiều tại Israel?

Baoquocte.vn. Sự tan rã của chính phủ liên minh tại Israel là điều kiện cần, nhưng chưa đủ để đảng Likud và ông Benjamin Netanyahu trở lại nắm quyền.
Singapore-Malaysia: Không chỉ chuyện con gà

Singapore-Malaysia: Không chỉ chuyện con gà

Baoquocte.vn. Câu chuyện về lệnh cấm xuất khẩu gà của Kuala Lumpur không chỉ khiến người Singapore lo lắng.
OPEC+ và chiến thuật nhỏ giọt

OPEC+ và chiến thuật nhỏ giọt

Baoquocte.vn. Bất chấp sức ép từ Mỹ và các nước phương Tây, OPEC+ chỉ quyết định tăng sản lượng khai thác thêm 648 nghìn thùng/ngày trong tháng Bảy và tháng Tám tới.
Nhìn lại 25 năm lịch sử Hong Kong

Nhìn lại 25 năm lịch sử Hong Kong

Baoquocte.vn. Đặc khu hành chính Hong Kong (Trung Quốc), với lịch sử phát triển phức tạp, đã trải qua không ít thăng trầm để trở thành một trung tâm tài chính nhộn nhịp.
Đằng sau bức ảnh ‘Em bé Napalm’

Đằng sau bức ảnh ‘Em bé Napalm’

Baoquocte.vn. Nhắc đến tác phẩm báo chí nổi tiếng nhất trong thời chiến tranh chống Mỹ của Việt Nam, không thể không kể đến bức ảnh Em bé Napalm.
Ai là 'ngư ông đắc lợi' trong ngành công nghiệp vũ khí toàn cầu sau xung đột Nga-Ukraine?

Ai là 'ngư ông đắc lợi' trong ngành công nghiệp vũ khí toàn cầu sau xung đột Nga-Ukraine?

Baoquocte.vn. Xung đột Nga-Ukraine đang làm suy yếu ngành công nghiệp vũ khí toàn cầu. Sau cùng, Mỹ và Trung Quốc dường như là những nước hưởng lợi nhất.
Những điều bạn có thể chưa biết về Trận chiến Stalingrad

Những điều bạn có thể chưa biết về Trận chiến Stalingrad

Baoquocte.vn. Trận chiến Stalingrad không chỉ là cuộc chiến đẫm máu nhất, mà còn là trận chiến mang tính bước ngoặt trong Thế chiến II.
Nhìn lại 70 năm trị vì của Nữ hoàng Elizabeth II

Nhìn lại 70 năm trị vì của Nữ hoàng Elizabeth II

Baoquocte.vn. Nữ hoàng Elizabeth II đã trở thành một biểu tượng của nền quân chủ Anh và có thể là quân vương duy nhất của quốc gia này có Đại lễ Bạch kim.
Nữ Ngoại trưởng đầu tiên của Triều Tiên là ai?

Nữ Ngoại trưởng đầu tiên của Triều Tiên là ai?

Baoquocte.vn. Ngày 11/6, bà Choe Son-hui, một cố vấn thân cận của nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un, đã được bổ nhiệm là Bộ trưởng Ngoại giao của nước này.
Phiên bản di động